Қазақ отбасыларының психологиялық ерекшеліктері диплом жұмысы
№1530


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Психология кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: ҚАЗАҚ ОТБАСЫЛАРЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
МАЗМҰНЫ - www.topreferat.com
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
ОТБАСЫ ЖАЙЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРҒЫЛАР..............................................
Отбасы тісінігінің анықталуы....................................................................
Отбасының этникалық ерекшеліктері.........................................................
ОТБАСЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ ЗЕРТТЕУ.........
Отбасы ерекшеліктерін зерттеу әдістемелері және процедуралары........
Эксперименттік зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеу...................
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..........................................................................................
ҚОСЫМША А..........................................................................................................
ҚОСЫМША Ә.....................................................................................................
КІРІСПЕ



Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Жұмыс көлемі: 88 бет
Пәні: Соңғы қосылған дипломдық жұмыстар

-----------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------
https://www.topreferat.com/
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МӘТІНІ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
Психология кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: ҚАЗАҚ ОТБАСЫЛАРЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ......................................................................................................................3
ОТБАСЫ ЖАЙЛЫ ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРҒЫЛАР..............................................
Отбасы тісінігінің анықталуы....................................................................
Отбасының этникалық ерекшеліктері.........................................................
ОТБАСЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫ ЗЕРТТЕУ.........
Отбасы ерекшеліктерін зерттеу әдістемелері және процедуралары........
Эксперименттік зерттеу нәтижелерін статистикалық өңдеу...................
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..........................................................................................
ҚОСЫМША А..........................................................................................................
ҚОСЫМША Ә.....................................................................................................
КІРІСПЕ
Өзектілігі:адамның маңызды құндылықтарының бірі отбасы болып табылады.Сондықтан қазіргі таңда
Отбасы-ол өзара әрекеттесу стериотиптері болатын шағын табиғи топ.Отбасы әлеуметтік
Қазіргі таңда әлемнің барлық аймақтарында бар,ал оның тарихы көптеген
Жалпы алғанда отбасы мәселелерімен М.Н. Посысоева, В.М. Целуйко, В.
Зерттеу мақсаты: Қазақ отбасыларының психологиялық ерекшкліктерін анықтау.
Зерттеу пәні: қазақ отбасыларының психологияоық ерекшеліктері
Зерттеу нысаны: қазақ отбасылары
Зерттеу болжамы: қазақ отбасы өз ұлтына тән қасиеттерімен басқа
Зерттеу болжамына байланысты келесі міндеттер қойылады:
психология ғылымындағы отбасы мәселесіне қатысты теориялық негіздерді талдау;
отбасына қатысты ғылымдарды ашу;
отбасы ерекшеліктерін анықтайтын психологиялық әдістемелерді сипаттау;
божам бойынша зерттеу жүргізу;
алынған нәтижелерді статистикалық өңдеп,салыстырмалы талдау.
Зерттеу әдістері:
1 әдістемелерге теориялық талдау:
2 некеге қанағаттану сұрақнама-тесті (В.В.Столин)
3 PARI әдістемесі
Математикалық әдістер(диагностика нәтижелерін статистикалық өңдеу тәсілі):
орташа арифметикалық шама;
2. пайыздық үлесін табу;
3. сызықтық корреляция
4. стъюдент критерийі
Сараптама базасы: С.Аманжолов атындағы ШҚМҰ-дың оқытушы отбасылары.
Отбасы жайлы теориялық тұрғылар
1.1 Отбасы түсінігінің анықталуы
Отбасы түсінігінің анықтамасы ғылыми әдебиеттерде айтарлықтай көп. Отбасы әлеуметтік
Белгілі отбасы психологы Г.Навайтистің көзқарасы бойынша, отбасының психологиялық анықтамасы
Отбасы – бұл өзінің мүшелерінің қажеттіліктерін қанағаттандыратын топ. Қажеттіліктер
Отбасына қатысты қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін отбасылық рөлдер құрылымы пайда
Отбасылық құрылым және отбасы функциялары заңды түрде дамиды.
Отбасын психологиялық консультациялау отбасымен байланысты қажеттіліктерді қанағаттандыруға және оны
Отбасын консультациялау қажеттілігі оның бір кезеңнен екіншісіне өту кезінде
Отбасы дамуының жіктелуі отбасы мен оның маңыздылығына байланысты қатынастардың
Отбасы дамуының әрбір кезеңінде спецификалық тапсырмалар бар. Бұл тапсырмалар
Белгілі Ресейлік психолог В.Дружинин әр бейнелі координат жүйесін ұсынады.
«қалыпты – аномальды отбасы»;
«идеалды – реалды отбасы».
Бірінші шкаланы қарастыра отырып, Дружинин «қалыпты отбасы» түсінігін анықтайды.
Екінші шкала бойынша «идеалды отбасы» түсінігі отбасының нормативті моделі
Енді отбасын әлеуметтік институт және кіші топ ретінде қарастырайық.
Ғылымда отбасын әлеуметтік институт және кіші топ ретінде де
Әлеуметтік институттардың әрекеттері өмірлік маңызды әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған.
Отбасы қоғам құрылымының басты элементі бола тұра, олардың мүшелерін
Махаббат және нәзіктік, қамқорлық және сыйластық, түсіністік және қолдаушылық
Сонымен қатар, отбасы өзінің социумда бар екеніне, өзінің автономиясын
Некелік-отбасылық қатынастар аймағындағы, яғни ажырасу санының өсуі, толық емес
Отбасы түсінігін практик-психологтар көбінде «кіші топ» ретінде қарастырған. Өйткені
Барлық топ мүшелері үшін ортақ мақсат пен іс-әрекет
Топ мүшелері арасындағы жеке тұлғалық контактілер
Топ ішіндегі қалыпты эмоционалды климат
Ерекше топтық нормалар мен құндылықтар
Топ мүшелерінің физикалық және моральдық нұсқаулары
Топ мүшелері арасындағы рөлдік иерархия
Осы топтың басқа топтардан тәуелсіздігі (автономдылығы)
Топтың қабылдау принциптері
Топ бірлігі
Топ мүшелерінің мінез-құлқына әлеуметтік-психологиялық контроль жүргізу
Топ мүшелері жағынан топтық іс-әрекетті басқарудың басты формалары мен
Бұл аталғандар кіші топтың бірінші ретті белгілері. Ал екінші
Кіші топ ұғымын диада деп атау бұрынғыдай ашық сұрақ
Отбасы бірінші ретті топқа жатады. Бұған адамдар арасындағы бетпе-бет,
Бірінші ретті топ интимділіктің жоғарғы деңгейіне бейім және қатынастың
Ресейлік социолог және философ М.С.Комаров бірінші ретті топты әрбір
Бұл жерде индивид өзін толығымен интимді сенімділік қатынас жағынан
Бірінші реттік топта қарым-қатынас пен өмірлік іс-әрекет стресті, ширығуды,
Бұл топ адамның өзіне жақын адамдармен қарым-қатынас жасаудан қанағат
Бірінші реттік топтың пікірі индивидтің өзін бағалауы үшін және
Отбасы индивид үшін референтті топ ретінде де көрінуі мүмкін.
Индивидті өзімен қабылдауға итермелейтін топты анықтау үшін. Бұл мақсатпен
Референтті топ индивидті өзімен немесе басқалармен салыстыру және бағалау
Отбасы референтті топ болмауы да мүмкін. Мысалы, жеткіншектік кезеңдегі
Енді отбасы мүшелерінің әрқайсысының атқаратын функцияларын талдауға кірісейік.
Отбасының өмірлік іс-әрекетінің құрылуын негізгі функциялар арқылы сипаттауға болады.
Отбасы ғылымында отбасы функцияларының анализіне көп назар аударылады. Психологтер
Балалардың дүниеге келуі және оларды тәрбиелеу
Қоғамның құндылықтары мен салт-дәстүрлерін, әлеуметтік-тәрбиелеу потенциалының жүйелігі мен реализациясын
Адамдардың комфорт және эмоционалды қолдау, қауіпсіздік сезімі, құндылықты және
Отбасының барлық мүшелерінің дамуына жағдай жасау.
Сексуалды-эротикалық қажеттіліктерді қанағаттандыру.
Бос уақыттарын бірге өткізу қажеттіліктерін қанағаттандыру.
Отбасында еңбекті бірге бөлісуін, бір-біріне көмектесуін, үй шаруашылығын бірге
Адамның басқа адамдармен қарым-қатынас жасауын, олармен мықты коммуникация орнату
әкелік және аналық сияқты индивидуалды қажеттіліктерін, балалармен өзара контактілерін,
отбасының әрбір жеке мүшелерінің мінез-құлықтарына әлеуметтік контроль жасау
отбасын қаржы жағынын қамтамасыз ету іс-әрекетін ұйымдастыру
рекреативті функция – отбасы мүшелерінің денсаулығын, оларға демалыс ұйымдастыруын,
Отбасылық психотерапевт Д.Фримен өзінің көзқарасын ұсынады. Оның ойынша отбасы
өмір сүруін қамтамасыз ету
отбасын сыртқы қауіпті факторлардан қорғау
отбасы мүшелерінің бір-біріне қамқор болуы
балаларды тәрбиелеу
отбасы мүшелерінің индивидуалды дамуына физикалық, эмоционалдық, әлеуметтік және экономикалық
олардың бір-бірімен тығыз эмоционалды байланыстарын қолдау
бір-бірінің мінез-құлықтарына әлеуметтік контроль жасау
Осы сұрақ бойынша мамандардың позициялары отбасының өмірлік іс-әрекетінің бөліну
Үздіксіз қарым-қатынас жасау функциясы, бір жағынан, отбасы өмірінің коммуникативті
Әдебиеттерде қауіпсіздік, фелицитологиялық және гедонистмкалық функциялар жиі кездеседі. Соның
Фелицитологиялық функция отбасы бағытын бастан кешіргісі келетін әр адамның
«Отбасы бағыты» түсінігіне адамдар әр түрлі мағыналар еңгізеді: біреулеріне
Отбасы бақыты – бұл ұжымдық шағармашылықтың жетістігі. Отбасында жүйе
Сонымен қатар, отбасы гедонистикалық функцияны да орындайды. Бұл функцияның
Сәтсіз отбасында өскен адамдарда көңіл көтеруге, демалуға қиындықтар болады.
Отбасының кез келген функциясы индивид пен деңгейінде әр түрлі
1 Кесте Отбасы функцияларының анализі
Отбасылық іс-әрекет сферасы. Қоғамдық функциялар. Индивидуалды функциялар.
Репродуктивті. Қоғамның биологиялық шығулары. Балалардың қажеттіліктерін қанағаттандыру.
Тәрбиелік. Жас буынның әлеуметтенуі.Қоғамның үздіксіз мәдениетін қолдау. Ата-ана болу,
Күнделікті шаруашылық. Қоғам мүшелерінің физикалық денсаулықтарын қолдау, балалар мен
Экономикалық. Қоғамның еңбекке жарамсыз мүшелері мен жеткіншектік жасқа келмеген
Бірінші әлеуметтік контроль сферасы. Отбасы мүшелерінің мінез-құлқын әр түрлі
Рухани қарым-қатынас сферасы. Отбасы мүшелерінің тұлғалық дамуы. Отбасы
Әлеуметтік-статустық. Белгілі бір әлеуметтік статусты отбасы мүшелеріне ұсыну. Әлеуметтік
Бос уақытты өткізу. Рационалды бос уақытты өткізу ұйымы. Бос
Эмоционалды Индивидтердің эмоционалды тұрақтылығы мен олардың психотерапиясы. Индивидтердің отбасынан
Сексуалды Сексуалды контроль Сексуалды қажеттіліктерді қанағаттандыру.
Отбасы психологиясында «функция» түсінігі негізінен барлық мағынада қолданылады:
бұл отбасының әлеуметтік институт және кіші топ ретіндегі индивид
Бұл отбасы құрамының қоғаммен өзара байланысу жүйесі ретіндегі сыртқы
Отбасында болып жатқан процесстер арасындағы функциялардың тәуелділігі.
Көбінесе отбасы функциясы олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған іс-әрекеті ретінде
Г.Навайтистің айтуынша, отбасы функцияларының жартысы тұлғалық қарым-қатынас жасаудан құрылады.
Кез-келген отбасында әрбір индивид өзінің мақсаттарына қақтығыссыз жете қоймайды.
отбасының бір немесе бірнеше мүшелерінің ортақ қажеттіліктері қанағаттандырылмаған кезде.
отбасының әрбір мүшелерінің маңызды қажеттіліктері сәйкес келмеген кезде.
қажеттіліктерді қанағаттандыру түрі отбасы мүшелерінің біреуіне ұнамаған кезде.
отбасы мүшелерінің біреуінің қажеттілігі басқаларға жаман көрінген кезде.
Отбасылық өмірдің әрбір аспектісі отбасы мүшелерінің белгілі бір мағыналарына
Еркек пен әйел өздерінің некелерін күнделікті-шаруашылық одақ ретінде қабылдауы
Ерлі-зайыптылар жағымды-психологиялық жағынан да өмір сүруі мүмкін: партнерден негізінен
Ал отбасылық – ата-аналық некедегі басты функция – баланы
Ерлі-зайыптылар өздерінің некелерін интимді-жеке тұлғалық ретінде бағалауы мүмкін. Бұнда
Уақыт өткен сайын отбасы функциялары өзгереді. Көбінесе ХХ-шы ғасырда
Отбасы функцияларының динамикасы отбасы мен қоғам арасындағы қажеттіліктерді қанағаттандыру
Таңдалған мамандық пен жұмыс аймағында өзін реализациялау мотиві адамды
Отбасы функциясының даму тенденциялары келесідей құрылуы мүмкін: отбасының кейбір
Әлеуметтену функциясы бұрынғысынша өзінің ерекше мағынасын сақтап келеді. Бала
Баланың отбасындағы бастапқы әлеуметтенуі, әсіресе интимділік және бала мен
Қоғамның ақпараттануымен байланысты отбасының репродуктивті функциясы өзгеруде. Яғни ақпараттық
Отбасы құрамына кіретін кез-келген адам функционалды құндылыққа ие болады.
отбасы мүшелерінің функционалды құндылығының әр түрлі қабылдануынан.
Функцияның толық емес орындалмауы немесе мүлдем орындалмауы.
Отбасы мүшелерінің мінез-құлықтарының сәйкес келмеуінен.
Функция отбасы мүшелерінің индивидуалды ерекшеліктерімен сәйкес келмегенде.
Міндеттердің тез арада өзгеруінен.
Адамдар өздерінің отбасылық жағдайларын ойлау мен қабылдауда барынша белсенді
Өкінішке орай өзінің міндеттерін орындамайтын отбасылар да бар. Бұндай
Отбасы туралы сөз қозғағанда оның түрлеріне тоқталып кетпеу мүмкін
Отбасы және неке – адамның даму процесі кезінде өзгеретін
Ерлі-зайыптылардың белгілі бір әлеуметтік ортаға бейімделуіне қарай:
Эндогамия
Экзогамия
Некелік серіктестердің санына қарай:
Моногамия
Полигамия
Некелік қатынастарды заңды түрде бекітуіне қарай:
Арнайы тіркелген неке
Фактілі неке («азаматтық» неке)
Отбасы билігінің құрылымына қарай:
Дәстүрлі патриархалды
Дәстүрлі матриархалды
Неопатриархалды
Неоматриархалды
Эгалитарлы
Отбасындағы ұрпақ санына қарай:
Бір ұрпақты
Нуклеарлы
Көп ұрпақты (ұзартылған, үлкен, күрделі)
Ата-ананың қатысуына қарай:
Толық
Толық емес (аналық және әкелік)
Функционалды толық емес (квази толық еместік)
Ерекше (күрделі ұйымдасқан, араласқан), сонымен қатар бинуклеарлы.
Отбасындағы бала санына байланысты:
Аз балалы
Орташа балалы
Көп балалы
Ал екінші топқа – отбасы құрылымының ерекшеліктерін анықтайтын, яғни
Отбасылық функцияларды орындау сапасына қарай:
Функцияларды қалыпты орындайтын
Дисфункционалды
Психологиялық комфорттылық күйіне байланысты:
Сәтті
Сәтсіз
Отбасылық мәселелерді нәтижелі шешу қабілетіне байланысты:
Жетілген
Проблемалы
Ерлі-зайыптылардың некемен қанағаттандырылуларына байланысты:
Екеуі де некеге қанағаттанған
Біреуі ғана некеге қанағаттанған
Екеуі де некеге қанағаттанбаған
Енді осы аталған отбасы түрлеріне сипаттама берейік.
Эндогамия – бұл әлеуметтік топқа жататын әйел мен ер
Эндогамиялық некелер әлеуметтік гомогенділік принципіне сәйкес келеді. Күнделікті санада
Адам тарихында экзогамия да кең көлемде кездеседі. Бұндай некеде
Барлық айтылғандар ұлтаралық некелесулерге ерекше қатысты. Егер 50-80 жылдары
Әлеуметтік-демографиялық статистикаға сәйкес, ұлтаралық некелер барлық әлеуметтік категорияларға тән.
Ұлтаралық некелер жайлы адамдардың пікірі иррационалды мінезге ие. Көптеген
Некелесу мен отбасы типологиясының критерийі ретінде некелесу жұптарының саны
Полигамияның пайда болуын социология позициясы жағы түсіндіреді, яғни олар
Моногамия көптеген белгілі қоғамдарда некенің әлеуметтік-прогрессивті формасы болып табылады
Классикалық моногамия бүкіл өмірлік бір неке. Некеге бүкіл өмір
Психологиялық мағынада моногамия қабылдауды таңдау мен жұбына қатынасы негізінде
Егер некелік таңдау адекватті (салыстырылған, құрылған) болса, онда серіктестің
Берілген типология толығымен бүгінгі күннің дәстүріне сәйкес келеді. Бұл
Әдебиеттерде сериялық моногамияның психологиялық себептері де көрсетілген. Адамдардың аз
Уақытша некенің бағдарын белсендендірудің маңызды рөлін некенің жалғаспаушылық мифі
Сериялық моногамияның табиғатын жұбайылық диадағы тұлғааралық өзара әрекеттеcу динамика
Жұбайылық эволюциясы эмоционалды қатынастардың даму заңдылықтарына, әсіресе махаббат пен
Дамып келе жатқан қатынастарда субъект серіктестің жеке істеген істерін
Күнделікті өмірлік және ғылымилық психологияда эмоционалды қатынастардың қалыптылығы жұп
Ал заңдастырылған некеде қатынас заң бойынша шартты түрде тіркеледі.
Некеге түсуге шешім қабылдау, әрине, ең маңызды шешімдердің бірі
Некелесе отырып, жұптар қоғамға өздерінің қатынастарын жариялайды және соған
Ал заңды некелесудің қарсыластары бұл некені тек берілген дәстүр
Заңды неке жастар санасында қатал идеал болуды қойды. Ең
Қазіргі заманның жастары экономикалық еріктілікті алғанға дейін сексуалды және
Адамдардың көбі некеге өздерінің қатынастарының бастапқы кезінде түспеуді немесе
Ал қайталану некесінде отбасы мінезі өзгереді. Американдық социологтар тұжырымы
Өзін әлеуметтік, психологиялық және сексуалдық жағынан риза болатын серіктестікте
Отбасындағы билік құрылымы, әйел мен еркектің атқаратын отбасылық функциялары,
Дәстүрлі патриархалды отбасында ер адам басшы болып келеді және
Өзінің классикалық нұсқасында патриархалды отбасы келесі бейнеде сипатталады: күйеуі
Ғылымда сонымен бірге патриархалді отбасының өзара қарым-қатынас мәселесіне қарсы
Басқа көзқарасқа сәйкес, патриархалді отбасы мемлекет жағынан араласудан тұлғаның
ХХ ғасырдың ортасына дейін дәстүрлік құндылықтар Еуропада да, Азияда
Қазіргі заманның адамдарының патриархалді моделді қабылдау-қабылдамау әйелінің күйеуінен әлеуметтік
Дәстүрлі матриархалді отбасында персоналды билікті әйел жүргізеді. Матриархат, патриархат
Гендерлік психология мен социология аймағындағы беделді маман И.С.Конның айтуынша,
Отбасылық билікті бөлісу қазіргі заманғы некелік жұптарда да кездеседі.
Неопатриархалды отбасында стратегиялық және іскерлік лидер ретінде күйеуі, ал
Ал неоматриархалды отбасында барлығы керісінше. Қарастырылған отбасы нұсқауларының ортақ
Эгалитарлы отбасында күйеуі мен әйелі отбасылық өмірдің барлық сұрақтарында
Эгалитарлы отбасының идеалды моделі ашық неке концепциясында берілген. Мұнда
Ашық некенің принциптері:
Реалистік қалаудан шыға отырып, осы шақпен өмір сүру керек.
Серіктестің жеке өмірін сыйлау керек.
Қатынас ашық болу керек.
Отбасылық рөлдер өзгеріп отыруы керек.
Серіктестік ашық болуы тиіс: әрқайсысының қызығушылықтарын және айналысатын істерін
Тең құқықтық жауапкершілікті әділетті бөлісу ретінде қабылдау керек.
Басқасына өзін бағалай білуге және өзінің ар-намысын сақтауға мүмкіндік
Бір-біріне сену керек және отбасыішілік қызығушылықтарды сыйлау керек.
Өндірістік жағынан дамыған елдердегі қазіргі заманның отбасында бикарьерді отбасы
Гендерлік рөлдердің маңызды трансформацияларына қарамастан, «әйел дилеммасы» өзінің бар
«Әйел дилеммасы» түсінігі өзінің мазмұнына қарай күрделі және кәсіби
Бикарьерді отбасының қалыптасуы «әйел дилеммасының» продуктивті шешіміне байланысты болып
Отбасы мен неке түрлерінің көп түрлілік фактісі психолог үшін
Отбасы – бұл уақыт өткен сайын өзара әрекеттесу стереотиптері
Отбасы құрылымын анықтау мәселесі отбасыға психологиялық көмекті ұйымдастыру теориясы
Ал отбасылық субжүйелер оның өмірлік кезеңдерімен тығыз байланысты. Жұптар
Ішкі шекаралар – бұл әр түрлі жүйедегі отбасы мүшелерінің
Ригидті шекаралар отбасы мүшелеріне бір-бірінен және тіпті қоғамнан шектетеді.
Диффузды шекаралар ригидті қасиеттерге қарсы бейнеленген. Диффузды шекаралы отбасында
Қазіргі заманғы моногамды отбасы бір-бірінен ерекшеленетін бірнеше түрлерге ие:
Тұрмыстық құрылым бойынша отбасы: нуклеарлы (балалары бар жұбайлар жұбы)
Балалар санына байланысты: баласыз (инфертильді), бір балалы, аз балалы,
Құрылымы бойынша: бір некелік жұп баламен немесе баласыз; жұбайларының
Құрамы бойынша: толық емес, жеке, қарапайым (нуклеарлы), күрделі, үлкен
Географиялық қасиеті бойынша: қалалық, ауылдық, алыстатылған отбасы (баруға қиын
Әлеуметтік құрамының бірдеңгейлігіне байланысты: әлеуметтік гомогенді отбасылар (жұбайлардың кәсіби
Отбасылық тәжірибе бойынша: жастар, жас отбасы, орташа жастағы жұбайлар
Қажеттіліктерді қажет етуінің түріне байланысты: «физиологиялық», «интеллектуалды» және «аралас»
Отбасылық бос уақытты ұйымдастыру ерекшеліктері бойынша: отбасы – «отдушина»
Бос уақытты өткізу мінезіне қарай: ашық (қарым-қатынас пен мәдениетке
Үй шаруашылықтарын бөлісу мінезіне байланысты: дәстүрлі отбасылар (міндеттерді негізінен
Басқару типіне байланысты: авторитарлы және демократиялық отбасылар болып бөлінеді.
Отбасы өмірін ұйымдастырудың маңызды шарттарына байланысты: студенттік отбасы (жұбайлардың
Отбасындағы қатынас пен атмосфера сапасына қарай: сәтті (жұбайлар және
Нуклеарлы отбасындағы жұбайлардың құрамына байланысты: толық (әкесі, анасы және
Әлеуметтік-рөлдік қасиеттеріне байланысты: дәстүрлі, детоцентрикалық және жұбайылық отбасылар. Мұнда
Отбасындағы қарым-қатынас пен эмоционалды қатынас бойынша: симметриялы, комплементарлы және
Сонымен қорыта келгенде қазіргі заманда отбасы түрлері, отбасындағы атқаратын
Отбасының этникалық ерекшеліктері
Адамның қалыпты психологиялық күй кешуі үшін оның отбасында өзін
Отбасыішілік қатынастарда жіберілетін оптималды қарым-қатынастың бұзылуының негізгі формалары төмендегідей:
Негативті баға және жазалау қойылымы
Қарама-қарсы кедергілер прогрессиясы
Манипуляция және манипуляциялаушылық
Басқалар есебінен өзін қинау
Отбасы өміріне ену түрлерінің шектеулігі
Р.В.Овчарова жұбайлар қатынасын сақтау үшін өзінің 10 ережелерін ұсынды:
Махаббат пен гармония тек бір-бірінің ар-намысын сыйлайтын жұбайларда ғана
Жұбайының біреуінің ар-намысы екіншісінің ар-намысын таптамай, керісінше сыйлап, қолдау
Жұбайлар бір-бірі үшін «жабық жүйе» болмау керек.
Отбасында қарым-қатынасты дамытып, отбасын сыртқы әсерге ашық көрсету керек.
Жұбайларға қарым-қатынасқа отбасы рөлін және функцияларын орындау мақсатында емес,
Жағымды манералар мен сыйластыққа ешқашан кедергі болмау керек.
Балаларды түсіне білу керек, олардың қызығушылықтарын, қалауларын, әдеттерін есепке
Жұбайылық қатынаста алшақтықтың, дистанцияның пайда болуын жібермеу.
Өзіне деген қатынасты тым талап етудің керегі жоқ.
Басқаның сәтсіздігіне эмоционалды көмек беруге, қолдауға, бірге уайымдауға, көмектесуге
Жұбайылық өмірде жеке-жеке бақытты болу мүмкін емес. Жұбайлар немесе
Отбасындағы қақтығыссыз қатынастардағы принциптер:
Бәдіктіктің болуы; бәдіктік ең бірінші махаббатты, одан кейін некені
өзінің жұбайын қайта тәрбиелеуді жібермеу.
Жұбайының ескертулерін тыңдамау.
Оның жетістіктеріне шынайы таң қалу.
Бір-біріне әрдайым көңіл аудару.
Бір-біріне қарым-қатынас кезінде әрдайым сыпайы болу.
Неке мен отбасы жайлы сұрақтарға байланысты әдебиеттер оқу.
Отбасы сыйымдылығын түсінуде екі бағыт бар:
Сыйымдылық – бұл жұбайлардың бір-біріне сәйкес келуіне байланысты таңдалған
Сыйымдылық бір-бірінің қасиеттерін толықтыру негізінде немесе ұқсас негізде пайда
Жұбайылық қатынастар бірнеше деңгейден тұрады:
1. Интимді қатынастар. Бұл сексуалды қатынастар аймағы болып келеді.
2. Мінездемелік қатынастар. Бұған жұбайлардың әдеттері мен мінездері жатады.
3. Рөлдік мінез-құлық аймағы. Отбасылық рөл – әрбір жұптың
4. Тұлғалық қатынастар. Бұған жұбайлардың рухани қатынастары жатады. Тек
Егер жұбайылық жұптар аталған аймақтардың бір ғана гармониясына жетсе,
Отбасылық қатынастардың төмендеуі ырғақ заңдылығымен байланысты: позитивті және негативті
Терең, құмарлық махаббат. Мұнда серіктестердің көңілі үлкен бөлікті алады,
Мұнда қандай да салқынқанды сезім сипатталады. Басқаның бейнесі көбінде
Бұл кезеңде қатынастардың салқындауы ары қарай дамиды. Екінші адамның
Бұл кезеңде екінші адамның қатысуы – санасыз тітіркенушілік әкеледі.
5-ші кезеңде кері бағдар адамды толығымен қамтиды. Басқаның бейнесі
Оптималды қарым-қатынас өзара әрекеттесу кезінде бұзуға болмайтын ережелерді сақтаумен
«Күнделікті қарым-қатынастағы кедергілер». Берілген принцип қарым-қатынас бойынша серіктестер арасында
Жақтырмаушылықты екінші адамның қылықтары немесе мінез-құлықтары арқылы ұнтақтауға болмайды.
Қатынасты одан әрі қоздырып, оны отбасы мүшелерінің алдында сынауға
Өзіңнің отбасы мүшелерінің жетіспеушіліктерін «көз алдында» талқылауға болмайды.
Басқамен қатынаста қатал болмау керек. Өшпенділіктің болуынан екінші адамға
Жүйке жүйесіне тимей, принцип үшін мүлдем ештеңе істемеу керек,
өзінің жасаған қылықтары үшін айналасындағы адамдарды ешқашан кіналамау керек.
Өзінің эмоционалдылығын реттеу керек.
«Біз де, олар да». Бұл принцип отбасындағы қатынастың гуманизациясын
Жақындарына жұмсақ және шыдамды болу керек. Оларды шектен тыс
Өзіңнің балаңа шын ниетпен қарау, оның ішкі дүниесіне кіруге
Әрдайым басқа отбасы мүшелеріне қатты бағалайтын қасиеттерді іздеу және
Басқалар үшін жақсы қасиеттерді шығару, олардың сәттіліктерін мықтылау.
Кез-келген жағдайда, кез-келген көңіл-күйде өзінің жақындарымен сыпайы болып қалу.
Өзінің жасаған істерін жан ашулықпен басқаруға болмайды.
Басқасына мықты болуға көмектесу.
«Өзара әрекеттесудегі оптимизациялау әдістері». Олармен отбасындағы қарым-қатынасты жағымды және
Көптеген рөлдік өзара әрекеттесу негізінде отбасын қолдау.
Отбасы өмірінде мейрамдар жасауға ұмтылу.
Балаларымен, жақындарымен көбірек сөйлесуге тырысу.
Өзінің эмоционалды күйін басқамен бөлісу.
Басқа адамдардан жақсы жақтарын іздеп, табуға үйрену.
Салыстыра ала білу.
Қарым-қатынас әрдайым диалогты болуға тырысу.
Қазіргі заманғы психологиялық-педагогикалық әдебиеттерде отбасы қатынастарының стилі сияқты отбасының
Авторитаризм бүкіл балалар өмірін алатын ата-аналармен талап етілетін бір
Отбасындағы либерализм – бұл отбасы мүшелерінің бір-біріне деген толық
Демократизм – терең өзара қызығушылықты, әрдайым көмектесу мен қолдауды
Өзара әрекеттесудің әрқашан күнделікті әр түрлі жағдайлардың негізінде отбасы
Қауымдастық – бір-бірін өзара түсіну және қолдау негізінде құрылатын
Паритет – түзу, «одақтастық» қатынас. Мұнда барлық жақты қанағаттандыратын
Жарысушылық – бұл отбасы ішіндегі жарысушылық, әрбіреуінің бірінші болуына
Конкуренция – бұл жарысудан қарағанда мақсаттарға жету күресі серіктестердің
Антагонизм – қарсы күресетін жақ помпромиске келіспейтін жағдайда отбасы
Өзара әрекеттесу жағында әртүрлі қатынастар шақыратын және бір-бірін түсіну
1. физикалық кедергі. өзара әрекеттесуді ата-ананың кеңістікте дұрыс қолданбауы.
2. әлеуметтік кедергі. Қарым–қатынасқа түсушілер ориентациясы әңгімелесуші тұлгасына емес,
3. биологиялық кедергі. Бір адамның ағза күйіне байланысты шақырылға
4. жас ерекшелік кедергісі. Ересектер мен балалардың өмірлік реализация
5. жыныстық айырмашылықтармен шартталған кедергілер. Балалардың жыныстық идентификация процесінің
6. кәсіби кедергілер. Отбасылық қатынастарға қандай да бір кәсіби
7. психологиялық кедергі. Мінез қасиеттерімен құрылған, әлеуметтік бағдарлармен, сендірушілікпен
8. жеке тұлғалық кедергі. Отбасы мүшелерінің біреуінің тұлғалық қасиеттерін
9. жағдайлық кедергілер. Қажеттіліктердің, қызығушылықтардың, айналысатын істерінің сәйкес келмеуі.
10. эмоционалды кедергілер. Өзара әрекеттесу жағының эмоционалдылықтың ерекшеліктерімен шартталған
11. эстетикалық кедергілер. Бір-бірінің қалауы мен таңдауы сәйкес келмеуінен
12. этикалық кедергілер. Өзара әрекеттесу кезіндегі серіктестердің этикалық құндылықтарына
13. лингвистикалық кедергілер. Балалардың мүлдем басқа мағынадағы сөздерді жаттанды
14. гносеологиялық кедергілер. Тәжірибенің қатысуымен немесе жетіспеушілігімен шақырылған, балалардың
15. ұлттық кедергілер (араласқан некелердегі). Ұлттық дәстүрлердегі, әдеттердегі, мінез-құлық
16. идеологиялық пікірлердің сәйкессіздігі. Бір-бірінен қоғамдық құрылымдағы және реформаларды
Ал енді осы аталған отбасылық қатынастардағы теориялық анықтамалар мен
Біздің көпұлтты мемлекетімізде ұлтаралық некелер кеңінен таралуда. Бұндағы психологтың
Әр түрлі этникалық қоғамнан шыққан серіктестері бар отбасының тұлғааралық
Отбасылық қатынастар этнопсихологиялық зерттеу пәні 3 жақты қарастырылады. Біріншіден,
Екінші кезеңде жұбайлар қатынасының қалыптасуы баланың дүниеге келуінен пайда
Үшінші кезеңде отбасының өмірлік іс-әрекетінің негізгі аймақтар қатарында жұбайылық
Төртінші кезең отбасы өміріндегі негізгі аймақтарындағы өзара қатынастың тұрақтылығының
Бесінші кезең отбасының бүкіл өмір іс-әрекеті аймағындағы жұбайлардың қарым-қатынасының
Адамдық өзара қатынастар әрқашан да бір-бірін түсінудегі қиындықтарға, мінездерінің,
Қазіргі кездегі әлеуметтік психологияда жұбайылық қақтығыстарды жіктеуде әр түрлі
1. Қажеттіліктердің және өзінің «Мен» құндылықтарының қанағаттанбауы негізінде пайда
2. Біреуінің немесе екеуінің де сексуалды қажеттіліктерінің қанағаттанбауы себебінен
3. Біреуінің немесе екеуінің де жағымды эмоцияларындағы қажеттіліктерді қанағаттандырмау
4. Жұбайларының біреуінің спирттік ішімдіктерге құмарлығы, азартты ойындар мен
5. Отбасын асырауға байланысты жұбайлардың қаржыны дұрыс ұстамау себебіне
6. Киім кию, тамақтану, үй шаңырағын құру негізінде пайда
7. Бір-біріне көмектесу, қолдау, үй шаруашылығын бөлісу, балаларға қарау
8. Бос уақытты өткізуде, демалудағы қажеттіліктер мен қызығушылықтарының әр
«Тұрақтылық» немесе «тұрақсыздық» категорияларында жұбайлар бір-бірінің қажеттіліктерін қанағаттандыруда бір-біріне
Барлық отбасылық жұптар олардың қақтығыстық қатынастарына байланысты этнопсихологтар отбасын
1) Сәтті отбасы – ұлтаралық неке мен ұлтаралық қатынастарға
2) Қақтығысты отбасы – жұбайлар арасында немесе отбасы мүшелері
3) Кризисті отбасы – қызығушылықтар мен қажеттіліктер отбасының барлық
4) Проблемалы отбасы – некенің тұрақтылығына байланысты ерекше қиын
5) Невротикалық отбасы – жұбайлар арсындағы ұзақ уақыт жүрген
Қазіргі кезде біздің еліміздің территориясында христиан, ислам, иудаизм, буддизм
Ұлт (этнос, халық) қазіргі ғылымда әр түрлі анықталады:
1. Ұлттардың биологиялық теориясы. Бұл теорияға сәйкес әр ұлттың
2. Мәдени ортақтық теориясы. Берілген теория ұлттардың түсінік, білім,
Бұл екі теория да адамның ұлттық қасиеттері мінез-құлық моделін
Ал қазіргі заманғы отбасы мәселелеріне арналған әдебиеттерде этносты ортақ
Ал менталитет дәстүрлі түрде терең рухани қойма болып табылады.
еркек пен әйелдің жыныстық рөлдік мінез-құлық нормаларын анықтайды;
некенің мағынасы мен мазмұнын анықтайды;
тәрбиелеу түрлерін анықтайды;
отбасы қатынастарын әлеуметтік ортамен бірге реттейтін ережелерін анықтайды;
аналық және әкелік рөлдерді мазмұнын анықтайды;
Менталитет көбінде діннің әсер етуінен құрылады. Әр түрлі ұлттағы
Белгілі неміс психологі және психотерапевті Н. Пезешкиан отбасының ұлттық
2 Кесте
Батыс Шығыс
Ауру
Егер ер адам ауырып қалса, оған тыныштық керек. Оған
Отбасындағы бос уақыт
Күйеуі үйіне келгенде кешкуі ас дайын тұруы керек. Тамақтан
Сыйластық
Шуылдау мінез-құлқы тыңдамаушылық және сыйламаушылық қасиеті ретінде қарастырылады. Балаларға
Қайғырушылық
Адам негізінен жалғыздықта өзі қайғырады. Немесе «өзінің жеке басты
Тәуелділік
Өз-өзіне сенімділік пен автономия дұрыс деп саналады. Балалар үйлерінен
Жалғыздық
Тәуелсіздік пен жалғыздық қабілеті күш ретінде қабылданады. Біреу жалғыз
Алкогольге деген қатынасы
Алкогольге деген жағымды қатынас ұзақ және бай тарихқа ие.
Нашақорлыққа деген қатынасы
Нашақорлыққа тәуелді адам әлеуметтік остракизмді бастан кешіріп отырады. Және
Н. Пезешкианның терминдерінде орыс отбасыларын Шығыс отбасыларына да, Батыс
Этникалық дәстүрлерді әкесінің балаға деген қатынасы сияқты маңызды жүйелік
Көптеген халықтарда әкенің балалармен контактісін реттейтін қатал ерекшелер бар.
Отбасының белгілі бір этникалық мәдениетке жатуы отбасындағы балалардың тәрбиелік
Негізінен отбасы барлық дәстүрлі жүйелерде адамның өмір сүру нормасы
В. Н. Дружинин христиандық сенімділікке үйрету отбасының екі моделін
Отбасының мұсылмандық моделінде – Исламның негізін қалаушы арабтың дәстүрлі,
Ал қазіргі кездегі исламда отбасы адам қоғамындағыбастапқы және маңызды
Мұсылман отбасындағы билік етуші еркек болып табылады. Ер адам
Сатып алушылық дәстүрі тек исламмен ғана байланысты емес, бұл
Қазіргі заманғы шығыс әйелінің статусы көбінде әкесінің, күйеуінің немесе
Көптеген халақтарда отбасылық аймақта тұрақты адаттар болған. Адат дегеніміз
Солтүстік – Кавказдық мәдениет маңызды деңгейде ер адамдарға бағытталған.
Ұлттық мәдениетті білу психолого-педагогикалық жұмысты құруға мүмкіндік береді. Н.
Дүние жүзі халықтары тәрізді, қазақтың да өзіне тән отбасы
Үлкен патриархалды отбасының кейінге дейін сақталуына Орта Азия табиғи
Орта Азия мен Қазақстан жерінде желден бірі көшпелі мал
Отбасы тарихындағы мұндай келелі өзгеріс, ең алдымен қоғамда болған
XV-XVIII ғасырларда бүкіл қазақ жұртшылығына шағын дара отбасының тән
Жалпы қазақ халқы, оның ішінде көпті білетін қария адамдар
Әдетте әке шаңырағы «қара шаңырақ», «үлкен үй» атанады. әкесі
Көп балалы ата-аналар ержеткен балаларын мезгілінде үйлендіріп, оларға енші
Қай баласына болсын енші беріп, бөлек шығарарда ағайын-туыстарын жинап,
Қазақты жылқының жорасы бойынша ұлға енші беру заңды түрде
Ал қазіргі кезде ауылдық жерлердегі қазақ отбасының дені екі
Жалғыз баласымен бірге тұратын ата-аналардың өздері қазіргі кезде бөлек
Үйленген бір баласынан бөлінген отбасылар өте жиі кездеседі. Мұндай
Ауылдық жерде әлі де болса үй шаруасын істеуге байланысты
Осы күні үй шаруасына еркектер де араласады. Қоғамдық жұмыстан
Сөйтіп, жаңа типті қазақ отбасындағы қарым-қатынастардың қалыптасуы, ең алдымен,
Қазіргі жағдайда келін мен ата-ене, қайын жұртының арасында қатынас
Қазір Қазақстан жерінде жүзден аса ұлттар тұрады. Дұрыс ұлт
Кейінгі 20-30 жыл ішінде отбасын құрған қазақ жастарының арасында
Қазіргі қазақ отбасыларында көптеген көне әдет-ғұрыптар осы күнге дейін
Сөйтіп, қазіргі қазақ отбасында, халықтың материалдық және рухани мәдениетінде
Сонымен, қорыта келгенде әр ұлттың өзіне тән психологиялық ерекшеліктері
2
2.1 Некелікпен қанағаттануға арналған сұрақнамалық тест
Некелікпен қанағаттануға арналған сұрақтамалық тестінің негізін құрушылар-В.В. Столин, ТЛ.
а) дұрыс.
б) айту қиын.
в )дұрыс айту.
Мұндағы берілетін инструкция: «Әрбір тұжырымды дұрыстап оқып, үш нұсқаумен
Мұнда әрбір жауаптың кілті берілген: 1в, 2в, 3а, 4в,
Есептеу қатары: егер зерттелушінің таңдалған жауап нұсқасы (а,б немесе
Нормалар: ажырасу мен сәтті некенің орташа арасындағы айырмашылықтар мағынасы
Ал Фишер критерийі бойынша 0,05 маңыздылық деңгейімен 2 выборканың
0-16 ұпай – абсолютно сәтсіз
17-22 ұпай – сәтсіз
23-26 ұпай – скорее сәтсіз
27-28 ұпай – ауыспалы (переходные)
29-32 ұпай – скорее сәтті
33-38 ұпай – сәтті
39-48 ұпай – абсолютно сәтті.
2. Отбасы аралық қатынастарды зерттеуге арналған әдістеме.
PARI әдістемесі
Практикалық психологтың маңызды жұмыстарының бірі – отбасымен жұмыс жасау
Отбасылық өмірге деген қатынасы: 8 қасиеттің көмегімен сипатталады. Олардың
әйел қызығушылықтарының отбасы аймағында шектеулігі, отбасындағы қамқорлықтың шексіздігі (3)
ана ролінде өзін тәуекел етуін түйсіну (5)
отбасылық қақтығыстар (7)
ата – аналардың тым беделдігі (11)
үй іші немесе бикесі рөліндегі қанағаттанбаушылық (13)
күйеуінің «қатыспаушылығы», оның отбасы мәселелеріне араласпауы (17)
ана үстемдігінің басым болуы (19)
ананың өз беттілігінің болмауы және тәуелділігі (23)
Ата-аналардың балаға деген қатынасы:
Оптималды эмоцианалды контакт. (4 қасиеттен тұрады, олардың сұрақнама қағазындағы
сөздік шығулардың,вербализацилардың алынуы.(1)
партнерлық қатынастар(14)
баланың белсенділігінің дамуы(15)
ата-ана мен бала арасындағы тең қатынас(21).
Балаға деген артық эмоцианалды дестанция. (3 қасиетпен тұрады, олардың
-тітіркенушілік, ашушаңдық (8).
- суықтық, артық қаталдық (9).
- баламен контактіден шығу (16).
3. Балаға деген артық концентрация. (8 қасиетпен сипатталады, олардың
- шектен тыс қамқорлық, тәуелділік қатынасын орнату (2)
- қарсы шығуды басу, еріктікті төмендету (4).
- қауіпсіздікті тудыру, ренжітіп алудан қорқу (6)
- отбасы ішілік әсер етудің жақтығы (10)
- агросивтіліктің төмендеуі (12).
- сексуалдылықтың төмендеуі (18).
- бала әлеміне шектен тыс араласу (20)
- баланың дамуын жылдамдатуға ұмтылу (22).
Әрбір қасиет 5 талқылаудың көмегімен өлшенеді. Оның қабілеттері мен
Инструкция: Ата-аналар балаларын тәрбиелеу жайлы не ойлайтынын анықтауға көмектесетін
А – егер берілген көзқараспен толығымен келісіңіз
а – егер берілген көзқарасын келіспеуден қарағанда келіссеңіз
б – егер берілген көзқараспен келісуден қарағанда келіспейді
Б – егер берілген көзқараспен толығымен келіспесеңіз
Жауап болғаннан кейін өзіңіздің жасыңызды, жынысыңызды, біліміңізді, мамандығыңызды, балалардың
күнделікті шаруашылық, отбасылық күнделікті шаруасының ұйымдасуы (әдістемеде бұл шкалалар
моральды, эмоционалды қалаушылықпен, бос уақытты ұйымдастырумен, тұлға дамуындағы қоршаған
балалар тәрбиесін қамтамасыз ететін қатынастар, яғни «педагогикалық» қатынас (әдістемеде
Сандық мәліметтерді қарай отырып, отбасының «алдын ала суретін» құрастыруға
Бұл шкаладағы жоғарғы көрсеткіштер қақтығыстарды көрсетуі мүмкін, сонымен қатар
Кілті: А – 4 ұпай, а – 3 ұпай,
Қасиеттері:
вербализация
шектен тыс қамқорлық
отбасыға тәуелділігі
еріктіліктің төмендеуі
өзін тәуекел етуде түйсіну
ренжітіп алуға қорқу
отбасылық қақтығыстар
тітіркенушілік
шектен тыс қаталдық
отбасы ішілік әсер етудің жоқтығы
ата-аналардың тым беделдігі
агрессивтіліктің төмендеуі
үй иесі рөліне қанағаттанбаушылық
партнерлік қатынастар
бала белсенділігінің дамуы
қақтығыстан бас тарту
күйеуінің араласпауы
сексуалдылықтың төмендеуі
аналықтың үстем болуы
бала әлеміне шектен тыс араласу
теңдестірілген қатынастар
бала белсенділігін тез дамытуға ұмтылу
ананың өз бетті болмауы
2.2 Эксперименттік зерттеу нәтижелерін статистикалық талдау
Енді осы жүргізілген әдістемелердің нәтижелерін толығымен талдауға кірісейік. Ең
Кесте 2.2.1 Әдістеме бойынша эксперименттік топ пен бақылаушы тобының
№ Әдістемелер Эксперименттік топ Бақылау тобы
1. Некеге қанағаттану әдістемесі 34 27
2. P
A
R
I
Отбасылық рөлге
деген қатынас 28 19
Ата-ананың балаға
деген қатынасы 45 30
((ар=N/1 · 100%
Кестеде көріп тұрғандай 1-ші әдістеме,яғни некеге қанағаттану әдістемесі бойынша
Яғни бұл топ кілтке сәйкес сәтті отбасылар қатарына жатады.
Бұлай шыққан себебі, қазақ отбасыларының салт-дәстүрлеріне, тәрбиелеріне, менталитетіне байланысты
Ал бақылаушы топтың көрсеткіштерінің төмен болу себебі, орыс салтына
Енді 2-ші әдістеме, яғни PARI әдістемесінің отбасылық рөлге деген
Бұлай шыққан себебі, қазақ отбасының әрбір мүшесі отбасында өздеріне
Ал бақылау тобының нәтижелерінің себебі, эксперименттік топпен салыстырғанда керісінше,
Енді 2-ші әдістеменің ата-ананың балаға деген қатынасы бойынша
Бұның себебі, қазақ отбасылары балаға көбінде қатал қарайды және
Келесі кезекте экспериментті топ пен бақылау тобының некеге қанағаттану-қанағаттанбауын
Эксперименттік топ: Бақаланушы топ:
Енді осы әдістемелердің байланысын анықтау үшін сызықтық корреляция коэффициенті
ρ=∑xy ∕ √∑x²∑y²
Мұндағы Χ= xі –Χ¯ap¸У= yі –У¯ap алынған мән кестелік
Кесте 2.2.2. Эксперименттік топ бойынша корреляция коэффициенттері.
№ Әдістемелер Некеге қанағаттану әдістемесі PARI
Отбасылық рөлге
деген қатынас Ата-ананың балаға
деген қатынасы
1. Некеге қанағаттану әдістемесі
1 0,7
2. P
A
R
I
Отбасылық рөлге
деген қатынас
Ата-ананың балаға
деген қатынасы
Егер эмпирикалық мән болса, онда корреляция статистикалық
Сонда,1-ші әдістемемен 2-ші әдістеменің отбасылық рөлге деген қатынасын
Ал,1-ші әдістеме мен 2-ші әдістеменің ата-ананың балаға деген қатынасын
Бақылаушы топ бойынша корреляция коэффициенттері
№ Әдістемелер Некеге қанағаттану әдістемесі PARI
Отбасылық рөлге
деген қатынас Ата-ананың балаға
деген қатынасы
1. Некеге қанағаттану әдістемесі
0,6 0,9
2. P
A
R
I
Отбасылық рөлге
деген қатынас
Ата-ананың балаға
деген қатынасы
Эксперименттік топпен бақылаушы топтардың арасындағы айырмашылықты анықтау үшін Стьюдент
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі таңда психологияда ғылымында отбасы мәселелерінің әртүрлі жағдайларын зерттеу
Қазір де отбасы мәселелерімен айналысқан ғалымдар аз емес соның
Мұндағы зерттеу мақсатымыз қазақ отбасыларының пстхологиялық ерекшеліктерін анықтау болғандықтан
некеге қанағаттану-қанағаттанбауын анықтауға арналған сұрақнама-тесті.
Отбасылық рөл мен ата-ананың балаға қатынасын анықтауға арналған PARI
Зерттеу жұмысы С.Аманжолов атындағы ШҚМУ-дың оқытушыларына өткізілді. Оқытушылар саны
Отбасының ұлттық ерекшеліктерін қарым-қатынас арқылы білуге болады. Сондықтан жүргізілген
Ал екінші әдістеме бойынша алынған нәтижелерде отбасылық рөл мен
Әдебиеттер тізімі
Основы психологии семьи и семейного консультирования: Учебник./ Под ред.
Целуйко В.М. Психология современной семьи / В.М. Целуйко. –
Шилов И.Ю. Фамилистика. Психология и педагогика семьи: Практикум /
Эйдемиллер Э.Г. Психология и психотерапия семьи / Э.Г. Эйдемиллер,
Бэндлер Р. Семейная терапия / Р.Бэндлер, Д.Гриндер, В.Сатир. –
Семейная психотерапия /Сост. З.Г.Эйдемиллер, В.Юстицкис. – Спб., Питер, 2000-512с.
Николс М. Теоретический контекст семейной психотерапии / М.Никлос. –
Антонов А., Медков В. Социология семьи / А антонов,
Ковалев С.В. Психология современной семьи / С.В.Ковалев. – М.,
Сатир В. Психотерапия семьи / В.Сатир. – Сбп., Речь,
Развожусь... но жизнь продолжается: Руководство для женщин, испытывающих трудности
Целуйко В.М. Психология неблагополучной семьи / В.М.Целуйко. – М:
Цельмер З. Искусство быть в месте: Психология семейных отношений
Навайтис Г. Семья в психологической консультации / Г.Навайтис, –
Добрович А.Б. Кто в семье психотерапевт? / А.Б. Добрович.
Игровая семейная психотерапия / Под ред. Ч.Шефера, Л.Кэри. –
Кабахова М.П. Психологические факторы стабилизации супружеских отношений в процессе
Кратохвил С. Психотерапия семейно-сексуальных дисгармоний / С.Кратохвил. – М:
Навайтис Г. Муж, жена и ... психолог. – М:
Бернс Р.С. Кинетический рисунок семьи / Р.С.Бернс, С.Х.Кауфман. –М:
Карнеги Д.Н. Как быть счастливым в семье / Д.Н.Карнеги.
Маслоу А. Мотивация и личность / А.Маслоу. – Срб.,
Панкова Л.М. У порога семейной жизни / Л.М.Панкова. –
Гербенников И.В. Основы семейной жизни / И.В.Гербенников. – М.,
Агеев В.С. Межгрупповые взаимодействие: социально-психологические проблемы / В.С.Агеев. –
Бодалеева А.А., Ковалева Г.А. Общение и развитие психики /
Гозман Л.Я. Психология эмоциональных отношений / Л.Я.Гозман. – М:
Основы социально-психологической теории / Под общей ред. А.А.Бодалеева и
Пезешкиан Н. Позитивная семейная психотерапия / Н.Пезешкиан. – М.,
Шилин Н. Семья как общественное явление / Н.Шилин. –
Семья глазами психолога: Сборник методик. – М: Воронеж: НПЛ
Рылеева Е. Практическая энциклопедия семейного воспитания: в 2-х томах
Солодников В.В. Семья: социологическая и социально-психиологическая парадигмы / В.В.
Лебедева Н.М. Введение в этническую и кросскультурную психологию /
Кукушкин В. С. Этнопедагогика и этнопсихология / В.С. Кукушкин,
Хорчев В. Основы социологии / В. Хорчев. – М.:
Мацковский М. С. Социология семьи: проблемы теории, методологии и
Этнопедагогика және этнопсихология. – Алматы. Республикалық баспа кобинеті. 1995-137б.
Менухин С. Техники семейной терапии / С. Менухин, Ч.
Сысенко В. А. Супружеские конфликты / В. А. Сысенко.
Крайг Г. Психология развития / Г. Крайг. – СПб.:
Вестник. Серия. «Социологические и политические науки». – Алматы: АУ
Смелзер Н. Социология / Н. Смелзер. – М.:1994-465с.
Стефаненко Т.Г. Этнопсихология: учеб. для вузов / Т.Г. Степаненко
МалаеваА. Над этническая идентичность или казахи и русские в
Жарикбаев К Б. Типовая программа курса «Этническая психология»: для
Психологические исследования этнической толерантности /Л.М.Лебедева, В.Ю.Хотинец, А.А.Выскочил, Ю.А.Гаюрова. –
Жарықбаев Қ. Жантану негіздері /Қ.Жарықбаев. – Алматы, 2002-415с.
Жумагалиева Б.К. Этнокультурные особенности когнетивного стиля и картины мира
Карелина А.А. психологические тесты / А.А.Карелина. – М: ВЛАДОС,
ҚОСЫМША А
Некеге қанағаттануға байланысты сұрақтама-тесті.
Отбасы өміріндегідей адам бір-біріне жақын тұрғанда олар басқа адамды
А) дұрыс
Б) сенімді емеспін
В) дұрыс емес
Сіздің жұбайылық қатынастарыңыз сізге әкеледі:
А) мазасыздық пен қайғы
Б) жауап беруге қиналамын
В) қуаныш пен қанағаттанушылық
Туыстар мен достар сіздің некеңізді бағалайды:
А) бақытты
Б) орташа
В) бақытсыз
Егер сіздің қолыңыздан келсе, онда:
А) сіз өзіңіздің жұбайыңыздың мінезінен көп нәрсені өзгертер едіңіз
Б) жауап беруге қиналамын
В) ештеңені өзгертпейтін едіңіз
Қазіргі кездегі неке мәселелерінің бірі, – «сексуалды қатынастарға» да
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Сіз өзіңіздің отбасылық өміріңізді сіздің достарыңызбен және таныстарыңызбен салыстырғанда:
А) сіз басқаларға қарағанда бақытсызсыз
Б) айту қиын
В) басқаларға қарағанда бақытты
Отбасынсыз, жақын адамсыз өмір – толығымен еркіндік үшін қымбат
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Сіздің ойыңызша, сізсіз сіздің жұбайыңыздың өмірі толымсыз болар еді:
А) иә
Б) айту қиын
В) жоқ
Көптеген адамдар некеге қатысты өздерінің қалаулары жағынан алданып қалады:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Тек көптеген әр түрлі жағдайлар ғана сізге ажырасу жайлы
А) дұрыс
Б) айта алмаймын
В) дұрыс емес
Егер некеге түскен кездегі уақыт оралса, онда сіздің жұбайыңыз
А) кім болсын, бірақ осы жұбай емес
Б) айту қиын
В) мүмкін осы жұбай
Сіз сіздің жаныңызда осындай жұбай екенін мақтан етесіз:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Өкінішке орай сіздің жұбайыңыздың кемшіліктері көбінесе оның ар-намысын жойып
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Бақытты жұбайылық өмір үшін келесі негізгі кедергілер жасырылған:
А) сіздің жұбайыңыздың мінезінде
Б) айту қиын
В) өзіңізге байланысты
Сіздің некеге тұрудағы сезіміңіз:
А) күшейді
Б) айту қиын
В) әлсізднді
Неке адамның шығармашылық мүмкіндіктерін төмендетеді:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Сіздің жұбайыңызда оның жетіспеушіліктерін жасыратын жақсы қасиеттері бар екенін
А) келісемін
Б) орташа
В) келіспеймін
Өкінішке орай сіздің некеңізде бір-бірін эмоционалды қолдау жағынан барлығы
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Сізге жұбайыңыздың жиі қателіктер істейтіні, өз алдына артық сөйлейтіні,
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Отбасындағы өмір сіздің еркіңізге тәуелді емес:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Сіздің отбасылық қатынастарыңыз сіз күткендей тәртіпті әкеген жоқ:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Отбасында адам сыйласудың ең төмен деңгейінде болады деген пікірдегі
А) келісемін
Б) айту қиын
В) келіспеймін
Жұбайыңыздың сізбен бірге болуы сізге қанағаттанушылық әкеледі:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
Сіздің жұбайылық өміріңізде бірде бір жарық кез болмаған:
А) дұрыс
Б) айту қиын
В) дұрыс емес
ҚОСЫМША Ә
PARI әдістемесі
1 Егер балалар өздерінің көзқарастарын дұрыс деп есептесе,онда олар
2 Жақсы ана өзінің балаларын тіпті кішкентай қиындықтар мен
3 Жақсы ана үшін үй мен отбасы - өмірдегі
4 Кейбір балалар тым жаман болғандықтан,олардың өздері үшін үлкендерден
5 Ата-аналары балалары үшін көп көңіл бөлетінін олар білуі
n 6................ n84 ............ n112
113 Егер баланы үй жұмыстарына салса,онда ол өз мәселелерін
114 Баланы омыраумен және бөтелкемен тамақтандыруды ертерек тоқтату керек.
115 Анадан балаға тым үлкен жауапкершілік сезім арттыруды талап
90





15 қараша 2019ж.
2008-2018 topreferat.com - Қазақша рефераттар, курстық, дипломдық жұмыстар

^