Негізгі құралдардың есебі мен аудиті диплом жұмысы
№213



МАЗМҰНЫ - www.topreferat.com
Кіріспе 5
1 Негізгі құралдар есебі мен аудитінің теориялық - әдістемелік негіздері 8
1.1 «Қазақтелеком» АҚ-ң шаруашылық әрекетінің сипаттамасы және оны жалпы бағалау 8
1.2 «Қазақтелеком» АҚ-ң есебін ұйымдастыру негіздері 27 1.3 Негізгі құралдардың есебі мен аудитін ұйымдастырудың ғылыми – теориялық негіздері 37
2 Негізгі құралдар есебінің қазіргі жағдайы және оны жетілдіру жолдары 51
2.1 Негізгі құралдарды бастапқы тану және оның құжаттық рәсімделуі: синтетикалық және аналитикалық есеп 51
2.2 Тозуды есептеу әдістері және олардың SAP Easy Access 6.0 бағдарламасының көмегімен есепте көрініс табуы 63
2.3 Негізгі құралдардың тануды тоқтату және мәліметтердің жиынтық есепте көрініс табуы 70
2.4 «Қазақтелеком» АҚ-да ХҚЕС-на сәйкес негізгі құралдар есебін және есептілікті жетілдіру 75
3 Негізгі құралдардың аудиторлық тексерісін ұйымдастырудың ерекшеліктері 81
3.1 Негізгі құралдардың ішкі және сыртқы аудитінің мақсаттары, міндеттері және дерек көздері 81
3.2 Негізгі құралдар аудитінде аналитикалық процедураларды қолдану 95
3.3 Қазіргі ақпараттық технологияларды қолдану арқылы негізгі құралдардың аудитін жетілдіру жолдары 106
Қорытынды 112
Қолданылған әдебиеттер тізімі 119
Қосымшалар



Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Жұмыс көлемі: 120 бет
Пәні: Бухгалтерлік іс

-----------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------
https://www.topreferat.com/
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МӘТІНІ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
«ЕСЕП, АУДИТ ЖӘНЕ ТАЛДАУ» КАФЕДРАСЫ
Дипломдық жұмыстың тақырыбы: «Негізгі құралдардың есебі мен аудиті»
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Мамандық: 050508 – «Есеп және аудит»
АСТАНА – 2009 ж.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
«ЕСЕП, АУДИТ ЖӘНЕ ТАЛДАУ» КАФЕДРАСЫ
Қорғауға жіберілді
«Есеп, аудит және талдау» кафедрасының меңгерушісі
Э.ғ.д., профессор
«_____»_____________ 200 г.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Негізгі құралдардың есебі мен аудиті»
Мамандық: 050508 – «Есеп және аудит»
Орындаған
Ғылыми жетекшісі:
АСТАНА – 2009ж.
Мазмұны
Кіріспе
1 Негізгі құралдар есебі мен аудитінің теориялық -
1.1 «Қазақтелеком» АҚ-ң шаруашылық әрекетінің сипаттамасы және оны жалпы
1.2 «Қазақтелеком» АҚ-ң есебін ұйымдастыру негіздері
2 Негізгі құралдар есебінің қазіргі жағдайы және оны
2.1 Негізгі құралдарды бастапқы тану және оның құжаттық рәсімделуі:
2.2 Тозуды есептеу әдістері және олардың SAP Easy
2.3 Негізгі құралдардың тануды тоқтату және мәліметтердің жиынтық есепте
2.4 «Қазақтелеком» АҚ-да ХҚЕС-на сәйкес негізгі құралдар есебін және
3 Негізгі құралдардың аудиторлық тексерісін ұйымдастырудың ерекшеліктері
3.1 Негізгі құралдардың ішкі және сыртқы аудитінің мақсаттары, міндеттері
3.2 Негізгі құралдар аудитінде аналитикалық процедураларды қолдану
3.3 Қазіргі ақпараттық технологияларды қолдану арқылы негізгі құралдардың аудитін
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
Кіріспе
Кәсіпорынның өндірістік – шаруашылық әрекеті тек қана материалдық, еңбек
Негізгі құралдар кәсіпкерлік салаларындағы компаниялардың активтерінің басты бөлігін құрайды.
Негізгі құралдар үнемі жетілдірілуі және жаңаруы керек. Кәсіпорынның шығындар
Бүгінгі күні бұл тақырып көкейкесті болып табылады. Ешбір кәсіпорын
Негізгі құралдардың есебі мен аудиті тақырыбына В.К.Родостовец, В.В.Родословец, О.Н.Шмит,
Бұл ғалымдар негізгі құралдардың есебі мен аудиті тақырыбындағы теориялық
Демек, жоғарыда аталған барлық факторлар дипломдық жұмыс тақырыбының маңыздылығын
Осы дипломдық жұмыстың мақсаты болып негізгі құралдардың есебі мен
негізгі құралдардың экономикалық мәнін қарастыру;
мүліктер құрылымындағы орны мен ролін анықтау;
негізгі құралдардың бухгалтерлік есебін жүргізудің ерекшеліктерін зерттеу және оны
негізгі құралдардың ішкі және сыртқы аудитінің ұйымдастырылуын зерттеу;
аудиторлық процедураларды өткізу және негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін анықтау;
негізгі құралдардың есебін жетілдірудің жолдарын айқындау.
Дипломдық жұмысты жазудың методологиялық негізі болып негізгі құралдардың есебі
Зерттеу объектісі болып «Қазақтелеком» АҚ таңдалды, дипломдық жұмыста оның
Зерттеу пәні болып негізгі құралдардың есебі мен аудитін анықтайтын
Дипломдық жұмысты жазу барысында мынадай әдістер қолданылды: статистикалық –
1 Негізгі құралдар есебі мен аудитінің теориялық – әдістемелік
1.1 «Қазақтелеком» АҚ-ң шаруашылық әрекетінің сипаттамасы және оны жалпы
Дипломдық жұмысымның тақырыбына сай зерттеу объектісі болып «Қазақтелеком» Акционерлік
Оның 51% акциясы «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқаттылық қоры атынан
Бүгінгі күні «Қазақтелеком» АҚ компаниясының тобы инфрокоммуникациялық қызметті тұтынушыларының
Компанияда 30 мыңнан астам адам жұмыс істейді. «Қазақтелеком» АҚ
«Қазақтелеком» АҚ ірі инфрақұрылым жобаларын жүзеге асырумен, телекоммуникация желілерін
Ол ақпараттандыру және байланыс жөніндегі Қазақстан Республикасы Агенттігі тарапына
Лицензияға сәйкес, "Қазақтелеком" АҚ жергілікті, қалааралық және халықаралық телефон
Компанияның басты мақсаты - телекоммуникация секторының ырықсыздануы және әлемдік
«Қазақтелеком» АҚ заңды тұлға болып табылады, оның мәртебесі Қоғамның
«Қазақтелеком» АҚ басқармасының төрағасы – Жұмағалиев Асқар Қуанышұлы. Оның
«Жарық» ЖШС директоры; Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация министрлігінде
2006 жылдың 11 қазанынан бастап, «Қазақтелеком» АҚ Президенті болып
«Қазақтелеком» АҚ басқарма мүшелері:
Әбділдәбеков Марат Мұхтарұлы – ақпараттық технологиялар бойынша бас директор.
Жаманбеков Алмаз Мэлсұлы – мемлекеттік органдармен жұмыс жөніндегі бас
Есіркегенов Асқар Әлібекұлы – коммерциялық бас директор.
Лезговко Александр Владимирович – бас техникалық директор.
Нұрқатов Арнұр Арыстанұлы – бас қаржы директоры.
Нұршабеков Ризат Рахатбекұлы – бизнесті дамыту жөніндегі бас директор
Кәсіпорынның Директорлар кеңесінің құрылымы 1.1 кестеде көрсетілген. Ал «Қазақтелеком»
Кесте 1.1 - «Қазақтелеком» АҚ Директорлар кеңесі
Р/н
Т.А.Ә.
Сайлану негіздемесі
«Қазақтелеком» АҚ Директорлар кеңесінің төрағасы
1
Асқар Батылханұлы Есенғараев
2007.12.24 күнгі №34 КЖАЖ хаттамасы, 2007.12.29 күнгі «Қазақтелеком» АҚ
Директорлар кеңесінің мүшелері
2
Клинчев Николай Дмитриевич
2008.05.30 күнгі №36 АЖЖЖ хаттамасы
3
Асқар Абайұлы Достияров
2006.05.29 күнгі №29 КЖАЖ хаттамасы
4
ҚуанышбекБақытбекұлы Есекеев
2006.12.16 күнгі №31 КЖАЖ хаттамасы
5
Асқар Қуанышұлы Жұмағалиев
2006.10.09 күнгі №41 ДК хаттамасы
6
Айгүл Маратқызы Нұриева
2006.05.29 күнгі №29 КЖАЖ хаттамасы
7
Әділбек Ғазизұлы Сәрсенов
2007.12.24 күнгі №34 КЖАЖ хаттамасы
Директорлар кеңесінің тәуелсіз мүшелері
8
Питер Хоувс
2008.08.15 күнгі КЖАЖ №37 хаттамасы
9
Бауыржан Амангелдіұлы Баймұханов
2007.12.24 күнгі №34 КЖАЖ хаттамасы
10
Ермек Қабиұлы Оқаев
2006.05.29 күнгі №29 КЖАЖ хаттамасы
11
Pieter Hamelink
2007.12.24 күнгі №34 КЖАЖ хаттамасы
Сурет 1.2 – «Қазақтелеком» АҚ-ң ұйымдық құрылымы
Компанияның орталық кеңсесі Қазақстанның астанасы – Астана қаласында орналасқан.
Қаржылық және бухгалтерлік құжаттарда бірінші қаржылық қол қою құқығы
Екінші қаржылық қол қою құқығы Бас бухгалтердің және Бас
«Астанателеком» ҚТО-ң қаржылық жылы календарлық жылмен, яғни 1 қаңтардан
«Астанателеком» ҚТО-ң қызметіне бақылауды ҚТО-ң қызметкерлерінің жалпы жиналысында
Оның құзыретіне келесілер кіреді:
«Астанателеком» ҚТО бас директорының жылдық есептілігін тексеру;
жылдық балансты тексеру;
осылар бойынша жазбаша қорытынды беру, қажет жағдайларда – басқа
«Астанателеком» ҚТО-ң басқарушылық ұйымдастыруының құрылымы және қызмет атқаратын бөлімдері
«Бухгалтерлік есеп және есептілік» Департаменті Бас директордың орынбасары –
«Астанателеком» ҚТО-ң қаржы – шаруашылық әрекетінің негізгі экономикалық көрсеткіштерін
Кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін бағалауда кіріс маңызды көрсеткіш
Төмендегі 1.2 кестеде «Астанателеком» ҚТО-ң шаруашылық қызметінің негізгі қорытындылары
Кесте 1.2 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. қызметінің
мың теңге
Көрсеткіштер
2006 ж.
2007 ж.
2008 ж. Келесі жылдардан 2008 жылдың ауытқуы (+; -)
2006 ж. 2007 ж. 2006 ж. 2007 ж .
1 2 3 4 5 6 7 8
Кіріс, барлығы 4444717 4752614 4653216 208499 -99398 104,7 97,9
Шығыс, барлығы 331445 544734 1118338 786893 573604 337,4 205,3
Пайда (залал) барлығы 4113272 4207880 3534878 -578394 -673002 85,9
«Астанателеком» ҚТО 2006 жылы 4444717 мың теңгеге қызмет көрсетті,
«Астанателеком» ҚТО 2006 жылы 4113272 мың теңге көлемінде пайда
Жалпы кірістер мен шығыстардың қатынасын былай көрсетуге болады:
График 1.1 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. кірістер мен
Кәсіпорынның таза пайдасының ауытқуы былайша көрініс табады:
График 1.2 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. таза пайдасының
Баланстың активі кәсіпорынның иелігіндегі мүлікке жалпы баға беруге, сонымен
1.3 кестеге талдау жасай отырып, кәсіпорынның мүлкінің құрамы
Кесте 1.3 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2007-2008 жж. мүлкінің құрамы
мың теңге
Мүліктің орналасуы 2007 жыл 2008 жыл Өзгерістер
мың теңге % мың теңге % мың теңге
1 2 3 4 5 6
Иммобильденген негізгі құралдар (ұзақ мерзімді активтер), барлығы 9947278 92,0
Жинақталған тозу 3208555 29,7 3988399 28,3 779844
Негізгі құралдардың қалдық құны 9926849 91,8 13050992 92,6 3124143
Материалдық емес активтердің қалдық құны 20429 0,2 19305 0,1
Мобильді активтер (ағымдағы активтер), барлығы 860799 8,0 1031124 7,3
Қорлар 186579 1,7 187179 1,3 600
Дебиторлық берешек 642630 6,0 778686 5,5 136056
Ағымдық салықтық активтер 1747 0,01 25 0,0 -1722
Ақша қаражаттары 3086 0,02 5720 0,04 2634
Басқа да ағымдағы активтер 26757 0,24 59514 0,42 32757
Барлығы 10808077 100 14101421 100 3293344
Енді 1.4 кестеде «Астанателеком» ҚТО-дағы пассивтер құрылымына талдау жасайық.
Меншікті капитал үлесі 2008 жылы 2007 жылға қарағанда 41,1
Кесте 1.4 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2007-2008 жж. пассив құрылымының
мың теңге
Пассив құрамы 2007 жыл 2008 жыл
Жыл аяғына Баланстағы үлесі Жыл аяғына Баланстағы үлесі
1 2 3 4 5
Жарғылық капитал 137646 1,27 137646 1,27
Есепті кезеңнің бөлінбеген пайдасы 4309087 30,5 3614482 33,4
Барлығы меншікті капитал 4446733 41,1 3752128 34,7
Қысқа мерзімді міндеттемелер 162512 1,5 146525 1,03
Бюджетке төленетін міндетті және ерікті төлемдер 9446 0,08
Салық бойынша міндеттемелер 15796 0,14 23834 0,16
Басқа да кредиторлық берешек 101914 0,94 165933 1,17
Барлығы пассив 10808077 100 14101421 100
Бюджетке төленетін міндетті және ерікті төлемдер 4341 мың теңгеге
1.4 кестенің мәліметтері қаржыландыру көздерінің жалпы ұлғаюы 3293344 мың
Экономиканың нарықтық жағдайында өндіріс үрдісін ұйымдастыру, оны кеңейту, кәсіпорынның
Кесте 1.5 - «Астанателеком» ҚТО-ң қалыпты қаржыландыру көздерімен қамтамасыз
(артықтығы + немесе жетіспеушілігі -), мың тг
№ Көрсеткіштер Сим
вол 2008 жыл 2007 жыл Ауытқуы
1 2 3 4 5 6
1 Меншікті капитал Ма 3 752 128 4 446
2 Ұзақ мерзімді активтер Ұаз 13 070 297 9
3 Меншікті айналым капиталы-
ның бар болуы (1-2) Ма.к. -9 318 169 -5
4 Ұзақ мерзімді міндеттемелер Ұмз - - -
5 Қорлардың меншікті және ұзақ мерзімді қалыптасу көздерінің бар
6 Қысқа мерзімді несиелер мен қарыздар Қн - -
7 Қорлардың қалыпты қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері (5+6) НК
8 Қорлар Қ 187 179 186 579 600
9 Өзіндік айналым капиталының артықтығы (+) немесе жетіспеушілігі (-)
-9 505 348
-5 687 124
-3 818 224
10 Қорлардың меншікті және ұзақ мерзімді қалыптасу көздерінің артықтығы
-9 505 348
-5 687 124
-3 818 224
11 Қорлардың қалыпты негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшерінің артықтығы
-9 505 348
-5 687 124
-3 818 224
«Астанателеком» ҚТО-да қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ететін көрсеткіштің бірі –
Кесте 1.6 - «Астанателеком» ҚТО-ң негізгі экономикалық көрсеткіштері
Көрсеткіштердің атауы Жол коды Есепті кезеңге
сан) Алдыңғы кезеңге
сан) Ауытқуы
(-;+) Өсу қарқыны, %
1 2 3 4 5 6
Өнімдерді сату мен қызметтерді көрсетуден түскен кіріс
010
110 354
120,8
Сатылған өнімдер мен көрсетілген қызметтердің өзіндік құны
020
105 453
151,7
Есептік кезеңнің жалпы пайдасы
(жол 010 – жол 020)
030
4 901
101,5
Басқа да кірістер 050 18 664
Өнімдерді сату мен қызметтерді көрсетуге арналған шығыстар
060
30 666
337,9
Әкімшілік шығыстар 070 74 617
Қаржыландыруға кеткен шығындар 080 43 788
Басқа да шығындар 090 11 891
Жалғаспалы қызмет кезеңіндегі пайда (зиян)(жол 030+050+060-070-090+/-100)
110
-104 860
62,6
Есепті кезеңдегі жиынтық пайда 170 175 108
«Астанателеком» ҚТО-ң қаржылық нәтижелері 1.12.08 жылғы кірістер мен шығыстар
Кестеден көрініп отырғандай, кәсіпорын 2008 жылы 2007 жылмен
Енді «Астанателеком» ҚТО-ң қаржылық жағдайын анықтаймыз. Қаржылық жағдай қаржылық
Меншікті айналым капиталының бар болуы:
Ма.к = Мк – Ұа = 3 752 128
Меншікті айналым капиталының алдыңғы кезеңмен салыстырғанда азаюы кәсіпорын қызметінің
Қорлардың меншікті және ұзақ мерзімді қарыздың қалыптасу көздерінің бар
Қорлардың негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері:
НК = Мак/ұз + Қнқ= -9 318
Қорлардың бар болуының 3 көрсеткішіне қорлар мен шығындардың олардың
Меншікті айналым капиталының артықтығы (+) немесе жетіспеушілігі (-): +/-
Қорлар қалыптасуының меншікті және ұзақ мерзімді қалыптасу көздерінің артықшылығы
+/- Мак/ұз = Мак/ұз –ҚШ = -9 318 169
Қорлар қалыптасуының көздерінің жалпы мөлшерінің артықшылығы (+)
+/-НК = НК –ҚШ = -8 287 045 –
Осы көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде кәсіпорын бойынша НК <ҚШ (яғни
Ресей Федерациясының экономикалық ғылымдар докторы, профессор О.В.Ефимов өзінің «Қаржылық
Кқаржылық тұрақтылық=Меншікті капитал + Ұзақ мерзімді пассивтер * 100
Баланс валютасы
Осы формулаға сәйкес «Астанателеком» ҚТО-ң қаржылық тұрақтылық коэффициентін анықтаймыз:
4 102 207
Кқаржылық тұрақтылық/2007=4 446 733+ 0 * 100 =94%
4 736 401
2008 жылы қаржылық тұрақтылық коэффициенті 2007 жылға қарағанда 3%-ға
Капитал құрылымын сипаттайтын көрсеткіштермен қатар, меншікті капиталдың жылдамдығы, тозуды
Тозуды жинақтау коэффициенті негізгі құралдар мен материалдық емес активтердің
2007 жыл =3208555/13135404 = 24 %
2008 жыл = 3988399/17039391= 23 %
Амортизацияны жинақтау коэффициенті негізгі құралдардың бастапқы құны 2007 жылы
Енді негізгі құралдардың нақты құнының және активтің жалпы сомасының
2007 жыл = 9926849/108080770 = 0,91
2008 жыл = 13050992/14101421 = 0,92
Жалпы қаражаттар сомасында негізгі құралдардың нақты құны 2007 жылы
Кесте 1.7 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. меншікті капиталының
мың теңге
Көрсеткіштер 2006 жыл 2007 жыл 2008 жыл
Сомасы, мың тг Үлес салм.,% Сомасы, мың тг Үлес
1 2 3 4 5 6 7
Жарғылық капитал 137646 3,14 137646 3,09 137646 3,66
Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы
4236386
96,86
4309087
96,90
3614482
96,33
Резервтік капитал - - - - - -
Барлығы 4374032 100 4446733 100 3752128 100
1.7 кестеде берілген мәліметтер меншікті капитал құрылымындағы өзгерістерді көрсетеді:
Кесте 1.8 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. берешектің құрылымы
мың теңге
Берешектің түрі 2006 жыл 2007 жыл 2008 жыл
Сомасы, мың тг Үлес салм.,% Сомасы, мың тг Үлес
Салықтар бойынша берешек 12593 4,51 15796 5,45 23834 6,80
Бюджет бойынша берешек 7942 2,84 9446 3,26 13787 3,93
Кредиторлық берешек 177322 63,52 162512 56,10 146525 41,85
Басқа да кредиторлық берешек 81266 29,11 101512 35,04 165933
Барлығы 279123 100 289668 100 350079 100
Меншікті капитал үлесінде кредиторлық берешектің жыл айын өсуі байқалады.
График 1.3 - «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж.
Кесте 1.9 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2007-2008 жж. капиталды пайдалану
мың теңге
Көрсеткіштер 2007 жыл 2008 жыл Ауытқуы
Кәсіпорынның табысы 4207880 3534878 -673002
Өнім өткізуден түскен табыс 6261932 6805386 543454
Капиталдың орташа жылдық сомасы 10808077 14101421 3293344
Капиталдың рентабельділігі, % 0,38 0,25 -0,13
Өткізу (сату) рентабельділігі, % 0,67 0,51 -0,16
Капиталдың айналымдылық коэффициенті, % 0,57 0,48 -0,09
Капитал рентабельділігінің келесілердің есебінен өзгерісі:
Сату рентабельділігі
Айналымдықы коэффициенті
(0,51-0,67)*0,57 = -0,09
(0,48-0,57)*0,51 = -0,04
Барлығы
-0,13
Капитал қайтарымдылығы олардың айналымдылығының 0,04 пунктке, ал өткізу рентабельділігінің
«Астанателеком» ҚТО-ң есеп саясаты ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық
Қаржылық тұрақтылықты талдаудың міндетіне актив және пассив бөлімінің құрылымы
кәсіпорын қаржылық тұрғыдан қарағанда, жеткілікті түрде тәуелсіз болып табылмайды,
меншікті айналым капиталының аз болуы мен ұзақ мерзімді активтер
Соңғы үш жылғы мәліметтерге сүйенсек, «Астанателеком» ҚТО-ң өтімділігін артуы,
Жалпы алғанда, компания өзіне қажетті нарық секторларында өте күшті
Компанияның қаржылық көрсеткіштері төмендеген, 2008 жылы EBITDA көрсеткіші жалпы
Кәсіпорынның өтімділігі қарыз үлесінде ұлғайған қысқа мерзімді міндеттемелерді қайта
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын тұрақтандыру үшін капитал салымын реттеп, несиетөлемділік
Бұл бөлімді қорытындылай отырып, «Астанателеком» ҚТО-ң кейбір техникалық –
График 1.4 - «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. капитал салымдарының
График 1.5 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006-2008 жж. телекоммуникация қызметін
График 1.6 – «Астанателеком» ҚТО-ң 2006 -2008 жж. операциялық
1.2 «Қазақтелеком» АҚ-ң ебебін ұйымдастыру негіздері
«Астанателеком» ҚТО-дағы ең маңызды және негізгі бөлімдерінің бірі -
есептік кезең ішінде қолданыстағы есеп саясатын ұстануға;
есептік кезеңде болған барлық шаруашылық операциялардың көрініс табуының толықтығын
кірістер мен шығыстарды есептік кезеңге дұрыс бөлуге;
аналитикалық есептің мәліметтері статистикалық есептің шоттар айналымына сәйкестігін.
«Астанателеком» ҚТО филиалы өзінің қаржылық әрекетін бекітілген бюджет негізінде
2007 – 2008 жылы бухгалтерлік есеп пен есептілік саласында
Бухгалтерия бөлімі «Астанателеком» ҚТО-ң бас ғимаратында орналасқан, оның мекен
Бухгалтерияның жұмыс аптасы – 5 күндік.
Жұмыс уақыты 900 -1800 дейін, түскі тамақтану 1300
«Астанателеком» ҚТО бухгалтерлік, салықтық және статистикалық есеп жүргізеді. Бухгалтерлік
Қоғамның қаржылық есептілігі ҚР Ұлттық валютасында, яғни теңгеде жасалады.
«Астанателеком» ҚТО-ң Бас бухгалтері Абдышева Сауле Абдышевна «Қазақтелеком» АҚ
«Астанателеком» ҚТО-ң Бас бухгалтері өз қызметі барысында басшылыққа алатын
Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп туралы», ХҚЕС,
еңбек тәртібі ережелерін;
бөлімше басшысының (оны ауыстыратын басқа лауазымдық тұлғаның) өкімдерін;
«Қазақтелеком» АҚ-ң нормативті-реттеуші құжаттарын;
«Астанателеком» ҚТО бөлімшесі туралы ережені және осы лауазымдық нұсқауды
Әрбір бухгалтердің қызмет ету кезінде өзінің анықталған міндеттері мен
Бас бухгалтердің лауазымдық міндеттері:
жұмыс берушінің актілерімен шарттасқан еңбек міндеттерін адал орындауға
ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» заңына
шұғыл басшылық ету және басқару үшін бухгалтерлік есеп және
есеп беру кезеңінде жасалынған барлық шаруашылық операциялардың толық
мүліктің және міндеттердің бар болу есебі мен қозғалысын,
берілген өкілеттікке сәйкес филиалдың қаражат және басқа
Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпияларына, сонымен қатар Қоғамның құпия қызметтік,
қоғамда әдептілікті, қызмет басшылығымен және бағыныштылармен әдептілік ережелерін сақтауға,
Бас бухгалтердің лауазымдық құқықтары:
Филиалдың құрылымдық бөлімшелерінен есеп және аналитикалық мәліметтерді және
анықталған жетіспеушіліктер мен бұзушылықтарды жою бойынша шұғыл шаралар
Филиал бухгалтериясымен әрекеттесудегі филиал бөлімшелеріне өз өкілдік аясында ауызша
Филиал бухгалтериясы құзырындағы сұрақтар бойынша филиалдың құрылымдық бөлімшелер қызметкерлерінен
Белгіленген тәртіп бойынша өз құзырына қатысты сұрақтар бойынша мемлекеттік
Бухгалтерия штабының құрылымына келсек, ол 13 қызметкерлерден тұрады.
«Бухгалтерлік есеп және есептілік» Департаментін бас бухгалтерінің 2 орынбасары
Сонымен қатар 3 жетекші маман (бухгалтер) және санаттар бойынша
Департаментінің құрылымы
№ Аты – жөні Санаты Білімі Жұмыс
1 2 3 4 5 6
1 Арыстанова Гүлжан Сайлаубековна І санат жоғары, Ауылшаруашылық –
ситет, Астана қ. 22 жыл, оның ішінде
2 Сабанбаева РысалдыАубакировна ІІ санат орташа мамандан- дырылған, Қозшы
3 Воронцова Валентина Геннадьевна ІІ санат орташа мамандан дырылған,
лар есебіне жауапты бухгалтер
4 Байсагатова Мергуль Тлеубердиевна ІІ санат жоғары, Экономика және
5 Дусказиева Алтын Бисекеновна санаты жоқ жоғары, Экономика және
6 Крыкпаева Рашида Кабдрашитовна санаты жоқ Жоғары, М.Дулатов атындағы
Инженерлік –Эконо-
микалық Универси-
тет, Қостанай қ. 6 жыл, барлығы да «Қазақтелеком»
дық үстел бухгалтері
1 2 3 4 5 6
7 Абсалам
Айсауле санаты жоқ Жоғары, Экономика және статистика Академиясы, Алматы
Сурет 1.3 - «Астанателеком» ҚТО «Бухгалтерлік есеп және есептілік»
1.3 суреттен «Астанателеком» ҚТО-ң бухгалтерия аппаратының құрылымы 2 сатылы
Сурет 1.4 - Бухгалтерлік аппараттың екі сатылы құрылымының моделі
Есептің тиімді ұйымдастырылуының негізгі шарттарына бухгалтерлік аппараттың анық құрылымымен
«Астанателеком» ҚТО-да бөлімдер қызметкерлерінің арасында еңбекті бөлудің операциялық қағидасы
«Астанателеком» филиалында бухгалтерлік есеп толық автоматтандырылған. 2004 жылдан бастап
SAP Easy Access 6.0 программалық жүйесі – компанияның әртүрлі
Кесте 1.10 - SAP Easy Access 6.0 программалық жүйесі
Модуль атауы Модульдің қолданылуы
1 2
Қаржы (FI) Негізгі бухгалтерлік есептілікті, дебиторлар, кредиторлар бойынша есептілікті
Контроллинг (СО) Кәсіпорындағы шығындар мен табыстардың есебін қамтамасыз ету
Негізгі құралдарды басқару (АМ) Негізгі құралдардың есебін жүргізу және
Жобаларды басқару (РS) Қиындық дәрежесі жоғары ұзақ мерзімді жобаларды
Өндірістік жоспарлау (РР) Кәсіпорыннның өндірістік шаруашылығын жоспарлау және бақылауды
Материалдық ағынды басқару (ММ) Әртүрлі шаруашылық операцияда қолданылатын қорлармен
Сату (SD) Шоттардың бөлуі, сатуы, жабдықтауы және өткізу шешімдерін
Сапаны басқару (QM) Информациялық жүйе және сапаны бақылау үшін.
Жабдықтарға қызмет көрсету және оларды жөндеу (РМ) Техникалық қызмет
Қызметкерлерді басқару (НR) Қызметкерлердің жұмысын жоспарлау және басқарудың
Ақпараттық ағындарды басқару (WF) Интегралданған қолданбалы модульдерді барлығына ортақ
Салалық шешімдер (IS) Sap Easy Access–тің қолданбалы модульдерін
«Астанателеком» ҚТО-да бухгалтерияның барлық ішкі мәліметтері мен құжаттарын «Бухгалтерлік
1.3 Негізгі құралдардың есебі мен аудитін ұйымдастырудың ғылыми –
Негізгі құралдар барлық кәсіпорындардың шаруашылық әрекетінде қолданылады және олар
Бухгалтерлік есептің мақсаттары үшін «негізгі құралдар» түсінігі ҚР-ң 28.02.2007
Негізгі құралдар актив болып табылады, аталған Заң бойынша актив
Барлық активтер ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді болып бөлінеді.
а) оны өткiзу көзделсе, не ол кәсiпорынның әдеттегі
ә) ол негiзiнен сауда мақсаттарына арналса;
б) оны есепті күннен кейін он екі айдың
в) ол ақшалай қаражаттар немесе ақшалай қаражаттардың баламалары
Қалған активтердiң барлығы міндетті түрде ұзақ мерзiмдi активтер ретiнде
Негізгі құралдар еңбек үрдісінде үлкен роль атқарады, себебі олар
Қазіргі заманға сай кәсіпорынның шаруашылық үрдістері туралы толық ақпаратты
Негізгі құралдар кәсіпорынның капитализацияланған шығындарын құрайды, бірақ олардан айырмашылығы
Заң тұрғысынан қарағанда, негізгі құралдар деп нормативтік құжаттарға сәйкес
Экономика тұрғысынан Г.К.Тулешованың пайымдауынша, 2 түсініктеме мүмкін болып табылады:
Біріншісіне сай, негізгі құралдар салынған капитал ретінде қарастырылады, сондықтан,
Екіншісіне сәйкес, негізгі құралдар кәсіпорында болатын ресурс ретінде анықталады
Негізгі құралдардың есебіне Л.Л.Ермолович, Г.В.Савицкая, К.Ф.Снитко, В.В.Сушкевич, Н.А.Русак сияқты
Негізгі құралдардың жағдайын қарастырмастан бұрын, ең алдымен «негізгі құралдар»
«Негізгі құралдар» түсінігі алғаш рет 1930 жылы пайда болған
Соңғы жылдары жарық көрген әдебиеттерде негізгі құралдар түсінігі әртүрлі
В.В.Радостовец, В.В.Родословец және О.И.Шмидт [13, 41 б] бұл түсінікті
В.Герасимовтың ескергенін келтіретін болсақ, негізгі құралдардың ерекше қасиеті –
И.Хегай бұл анықтаманы былай түсінеді: «Негізгі құралдар – мәңгі
Г.Савицкая осы түсінік бойынша көзқарасын былай баяндайды: «Негізгі құралдар
А.И. Ковалев және В.П.Привалов өздерінің «Анализ хозяйственного состояния предприятия»
Н.С.Стражева негізгі құралдарға мынадай сипаттама береді: негізгі құралдар –
Н.И.Ладутьконың көзқарасы бойынша кәсіпорынның негізгі құралдары материалдық –
Автордың анықтамасы бойынша, негізгі құралдар – кәсіпорынның қолданатын ресурстары.
Ресей Федерациясының экономикалық ғылымдар кандидаты, доцент И.В.Барсукова осы тұжырымдаманы
А.П.Михалкевичтің пікірінше негізгі құралдар кәсіпорынның материалдық техикалық базасын құрайды,
Өндіріс үрдісінде негізгі құралдардың ролі әртүрлі. Олардың кейбір бөлігі
Салық заңнамасының тұрғысынан қарасақ, ҚР «Салық және бюджетке төленетін
ҚР статистикалық агенттігі негізгі құралдардың түсінігін келесі түрде береді:
Экономистер арасында негізгі құралдардың белсенді бөлігі жөнінде ортақ пікір
16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар» ХҚЕС-на сай негізгі
а) компания активке байланысты болашақ экономикалық пайда алады деп
б) активтің өзіндік құны сенімді бағаланса танылады [23].
Н.П.Маренков және Т.И.Кравцова өздерінің «Международные стандарты бухгалтерского учета и
а) кәсіпорын өнім өндірісінде, тауарларды тасымалдау, қызмет көрсету барысында,
ә) ұзақ мерзімде пайдаланса, яғни 12 айдан асатын пайдалы
б) кәсіпорын бұл активтерді қайта сатуды болжамаса [24, 36
Шетел практикасында, GAAP-қа сәйкес активті негізгі құралға жатқызудың тағы
Негізгі құралға қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен ғимараттар,
GAAP бойынша негізгі құралдар келесі 3 бап бойынша көрініс
ғимараттар, жабдықтар және инвентарь;
жер;
табиғи ресурстар (пайдалы қазбалардың пайда болу орны) [26].
Ал ҚР Қаржы Министрлігінің 2007 жылдың 23
ҚР-ң 27.06.2007 жылғы 1 Қаржылық Есептің Ұлттық Стандарттарының 16
Ұлыбританияда негізгі құралдар «материалдық («көзге көрінетін») негізгі актив»
Ұлыбританиялық бухгалтерлік есепте негізгі құралдарды есепке алу үшін негізгі
АҚШ-да қолданатын тәжірибеге сәйкес негізгі құралдар қатарына кіреді: жер,
Ал Б.Низдлз, Х.Андерсон, Д.Колуэлл «Принципы бухгалтерского учета» ғылыми еңбегіне
Р.Адамс негізгі құралдар кәсіпорында 2 жыл мерзімі ішінде табыс
Отандық ғалым Ә. Әбдіманапов «Қаржылық есеп» кітабында негізгі құралдарды
Ә.Әбдіманапов осы еңбегінде негізгі құралдарды мүліктік объектілер деп қарастырып,
Микроэкономикалық тұрғыдан алсақ, негізгі құралдар - үнемі қозғалыста,
Қазақстандық және шетелдік ғылыми әдебиеттерді зерттеу мен жалпылау «негізгі
Теориялық зерттеулер нәтижесін, шетелдік және отандық ғалымдардың методологиялық көзқарастарын
Негізгі құралдар – ұзақ мерзім бойына өзгеріссіз заттай нысанда
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыруда негізгі құралдың бағалануы маңызды орын алады.
Актив ретінде бастапқы танығаннан кейін негізгі құралдар барлық жинақталған
GAAP жүйесінде негізгі құралдардың бастапқы және қалдық құны анықталады.
Шет елдерде GAAP және Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына сай
жеңілдіктерді алып тастағаннан кейінгі сатып алу құны (мысалы, алдын
импортталатын жабдық бойынша кеден төлемдері;
орны толтырылмаған салықтар (мысалы, көлік құралдарын сатып алуға салынатын
жөндеу және іске қосуға кеткен үстеме шығындар;
нотариалдық қызметтердің төлемі;
негізгі құрал объектісін пайдалануға дайын болуға жеткізетін басқа да
Негізгі құралдарды ақшаға сатып алғанда оның бастапқы құнын анықтау
GAAP-қа сәйкес негізгі құралдардың бастапқы құнын есептеудің үш әдісі
нарықтық құны бойынша бағалау;
эксперттік бағалау;
қалдық құны немесе есептік құны бойынша бағалау.
АҚШ-та негізгі құралдар сатып алынғанда өзіндік құнымен есепке алынады.
Кәсіпорындағы есепке алынған негізгі құралдардың өзіндік құндары тек мына
а) негізгі құралдардың пайдалы қызмет атқаратын мерзімін ұзартатындай немесе
б) негізгі құралдарды қайта бағалағанда [25, 143 б].
Активтерді қайта бағалаған кезде амортизацияны есептеу ережесінің негізіне негізгі
Компания негізгі құралдарды қайта бағалаған кезде егер негізгі құралдың
Кейбір жағдайларда негізгі құралдар пайдалы қызмет мерзімі бітпей жатып
Пайда немесе залалдың мөлшері бұл – сатудан түскен түсім
А.П. Михалкевичтің айтуы бойынша АҚШ-ң қаржылық есеп жүйесінде негізгі
36 «Активтердің құнсыздануы» ХҚЕС сәйкес активтің баланстық құны өтелетін
Ұйым әрбір есепті күні активтің мүмкін болатын құнсыздану белгілерінің
36 «Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер және тоқтатылған қызмет»
Ол үшін актив (немесе шығаруға арналған топ) қазіргі күйінде
Бухгалтерлік есеп жүйесінің дамуы аудиторлық қызметті жетілдірумен тікелей байланысты
Америкалық бухгалтерлер ассоциациясы комитеті бухгалтерлік есептің негізгі тұжырымдамасы бойынша
Дж.К. Робертсон классикалық ұғымда аудитті былай түсіндіреді: аудит –
Қазақстан Республикасында аудиторлық қызмет заңмен реттеледі. ҚР 1998 жылдың
Аудит – біздің еліміздегі акционерлік қоғамдардың, серіктестіктердің және басқа
Белгілі ғалым Я.В.Соколовтың айтуынша, тексерудің мақсаты – кемшіліктерді құрту
Қазақстан Республикасында аудиторлық қызметті реттеу үрдісіне келесі мемлекеттік ұйымдар
ҚР Қаржы Министрлігінің Бухгалтерлік есеп және Аудиттің әдістемелік Департаменті
ҚР Ұлттық Банкі
ҚР Аудиторлар Палатасы
Аудиторларды аттестациялау бойынша біліктілік комиссиясы.
ҚР аудиторлық қызметті реттейтін құжаттар:
І деңгей – «ҚР Аудиторлық қызмет туралы» Заңы
ІІ деңгей – Аудиттің халықаралық стандарттары (ХАС)
ІІІ деңгей – аудиторлық фирмалардың ішкі стандарттары.
Аудит объектісі – шаруашылық жүргізуші субъект.
Жоғарыда аталған заңның 5 – бабына сәйкес аудит заңдылық
Міндетті аудит субъектілері ҚР заңнамасына сәйкес жылдық қаржылық есептілігін
ҚР-ң 20.02.2009 жылғы № 138-4 «Аудиторлық қызмет туралы
а) акционерлік қоғамдар;
ә) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдары және сақтандыру делдалы;
б) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының 25% және одан да
в) жинақтаушы зейнетақы қорлары және зейнетақы активтерін инвестициялық басқаратын
г) ашық жинақтаушы зейнетақы қорының ірі қатысушылары және ашық
д) жер қойнауын пайдаланушылар;
е) банктер, банктік ходдингтер, сонымен қатар банк және банктік
ж) табиғи монополия субъектілері (қуаты аз табиғи монополия субъектілерінен
з) азаматтық авиация ұымдары, ҚР Үкіметі анықтаған авиациялық жұмыстар
и) нан қабылдаушы мекемелер;
к) сақтандыру төлемдерін кепілдеу қоры;
л) инвестициялық преференцияларды қарастыратын инвестициялық келісімшартқа отырған ҚР-ң заңды
м) мақтаны өңдеуші кәсіпорындар [37]
Міндетті аудитті тек қана аудиторлық ұйымдар жүзеге асырады.
Дипломдық жұмысына сай кәсіби практиканы өту орным – «Қазақтелеком»
Бастамашылық аудит аудиттелетін субъектінің не оған қатысушының бастамасы бойынша
ҚР аудиторлық қызметін реттейтін ІІ деңгейлі маңызды құжат –
1948 жылы Америкалық алқалы бухгалтерлер институты «Аудиторлық қызметтің жалпы
Жыл сайын бұл жүйе жаңартылып отырады. Оларды тереңдетіп жаңарту
2000 жылдың 16-шы наурызында Алматы қаласында өткен ҚР аудиторларының
2 Негізгі құралдар есебінің қазіргі жағдайы және оны
2.1 Негізгі құралдарды бастапқы тану және оның құжаттық рәсімделуі:
ХҚЕС бойынша есептіліктің элементін тану дегеніміз – белгілі бір
Есептік қағидалар «тану» түсінігінің жалпы анықтамасын айқындайды. М.Л.Пятов пен
кәсіпорын осы есептілік элементімен байланысты қандай да болсын экономикалық
объекттің сенімді түрде бағалана алатын құны немесе құндылығы бар
Негізгі құралдар объектілерін бастапқы тану олардың бухгалтерлік балансқа енгізу
компания болашақта осы активпен байланысты экономикалық пайда алады деген
активтің нақты құнын бағалаудың сенімділігі.
Кәсіпорынның экономикалық пайданы алу мүмкіндігінің дәрежесін бағалау бастапқы тану
Болашақ экономикалық пайда алу үшін негізгі құралдар:
субъекті сататын тауарлар мен қызметтерді өндірген кезде жеке де,
сатылуы немесе басқа активке айырбасталуы;
міндеттемелер жөніндегі есеп айырысу шотына берілуі;
ұйымның меншік иелері арасында бөлінуі мүмкін.
Негізгі құралды таныған кезде субъектінің мынадай сәттерге көңіл аударғаны
1) қосалқы бөлшектер мен жөндеу жабдығы әдетте қорлар ретінде
2) тікелей болашақ экономикалық пайдаларды арттырмайтын, бірақ ұйымның оларға
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебінің бірлігі «инвентарлық объект» болып табылады,
барлық жабдықтары мен құрылғылары бар объект, немесе
белгіленген дербес қызметтерді атқаруға арналған жеке конструкциялық дараланған зат,
белгілі бір жұмысты атқаруға арналған кешенді конструктивті мүшеленген және
фундамент негізінде атқара алатын бөлшектер [39].
Нормативті – құқықтық құжаттар мен ғылыми әдебиеттерде негізгі құралдарды
Бірінші модельде негіз ретінде бастапқы құн бойынша бағалау қабылданған,
Екінші модель ағымдық құн бойынша бағалауды қарастырады: негізгі құралдар
Қазақстан Республикасының 2 ҚЕҰС-ң 16 «Негізгі құралдар» бөліміндегі
шығындарды капитализациялау моделі бойынша;
қайта бағаланған құнын есепке алу моделі бойынша.
Жоғарыда аталған стандарт бөлімінің 118 «Нақты шығындар бойынша есепке
Осы стандарттың 119 «Қайта бағалау құны бойынша есепке алу
Ал енді осы 16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар»
Кейбір жағдайларда кәсіпорын негізгі құралдарды еңбек қауіпсіздігінің жағдайын қамтамасыз
Егер актив экономикалық пайда әкелмесе, оны сатып алуға жұмсалатын
Тану принципіне сәйкес, ұйым негізгі құралдар объектісінің баланстық
«Қазақтелеком» АҚ-дағы негізгі құралдарды бастапқы тануға келетін болсақ, олар
Тура осылайша, барлық ірі ауқымды инспекцияларды жүзеге асыру
Сонымен, «Қазақтелеком» АҚ-ң есеп саясатына сәйкес, негізгі құралдар келіп
Негізгі құралдардың бастапқы құны анықталады:
оларды сатып алғанда немесе Қоғам өзі жасағанда – нақты
сомасымен;
басқа заңды немесе жеке тұлғалардан өтеусіз алғанда – қабылдау-тапсыру
айырбас операциясының нәтижесінде – алған (берген) ақша сомасына түзетілген
Бастапқы құнды өзгерту тек мына жағдайларда бола алады:
негізгі құралдың техникалық жағдайына әсер ететіндей етіп қайта жөндеу
негізгі құралдарды қайта бағаланғанда.
Негізгі құралдардың бастапқы құнын белгілі бір күнге бағамен теңестіру
Активті пайдалану көлеміне сәйкес қайта бағалау сомасы амортизацияны есептеудің
Сату мақсатымен, кепілдік несие алу мақсатымен немесе басқа да
Енді «Қазақтелеком» АҚ-ң Астана қаласындағы филиалы «Астанателеком» ҚТО-да негізгі
Әдетте кәсіпорынға негізгі құралдар келесі операциялар нәтижесінде түседі:
өндірістік ғимараттарды, үйлерді, ауыстырылатын жабдықтарды сатып алғанда немесе өз
көлік, жабдықтар, жиһаз және басқа да объектілер қабылданғанда;
басқа заңды және жеке тұлғалардан өтеусіз түскенде;
құрылтайшылардан (қатысушылардан, акционерлерден) жарғылық капиталға салымдар ретінде;
тауар айырбастау операцияларының нәтижесінде.
Мысал ретінде «Қазақтелеком» АҚ 5.03.2004 жылы «Тенгиз Копир» ЖШС-нен
Кәсіпорында негізгі құралдардың барлық бастапқы құжаттары ҚР Қаржы министрлігі
Компьютерге толтырылған қабылдау-тапсыру актісі рәсімделгеннен кейін кәсіпорынның бухгалтериясына тапсырылды
Сурет 2.1 - Sap Easy Access 6.0 бағдарламалық жабдығында
НР 3600 компьютерінің нақты бар болуы мен қозғалысы бойынша
Сурет 2.2 – Жаңадан келіп түскен негізгі құралдарды Sap
Әрбір инвентарлық объект материалды жауапты тұлғаға тіркеледі. Олардың материалды
Инвентарлық карточкалардың нысаны барлық негізгі құралдардың топтары үшін бірегей
Кәсіпорындарда түгендеу карточкалар немесе түгендеу кітапшалар қабылдау-тапсыру, ауыстыру актілері,
Кәсіпорындарда түгендеу карточкалар және түгендеу кітапшалармен қатар ірі машиналар
Толтырылған инвентарлық карточкалар «Негізгі құралдар есебі бойынша инвентарлық карточкалар
Сурет 2.3 – Sap Easy Access 6.0 бағдарламалық жабдығында
«Қазақтелеком» АҚ-дағы негізгі құралдардың синтетикалық және аналитикалық есебін ұйымдастыру
Негізгі құралдардың аналитикалық есебі бухгалтерияда инвентарлық карточкаларда жүргізіледі.
Кәсіпорында ҚР Қаржы Министрлігінің 2007 жылдың 23
2410 - «Негізгі құралдар»;
2420 - «Негізгі құралдардың амортизациясы»;
2430 - «Негізгі құралдардың құнсыздануынан болған залал».
Негізгі құралдар түрлері бойынша бөлшектенеді және осыған байланысты синтетикалық
«Қазақтелеком» АҚ-да негізгі құралдардың саны өте көп және инвентарлық
2411 – 10: жер
2412 – 10: ғимараттар мен үйлер
2413 – 10: жұмыс және күш машиналары
2413 – 101: ауыстырылатын жабдықтар
2413 – 107: жұмыс және күш машиналары- қойма
2414 – 10: көлік құралдары
2415 – 10: компьютерлер, жабдықтар
2416 – 10: кеңсе жиһазы
2417 – 10: өндірістік инвентарь
2418 – 107: қоймалардағы өзге де негізгі құралдар
Шаруашылық әрекеттер үрдісінде негізгі құралдардың қозғалысы орын алады: келіп
Шоттар жоспарын пайдалана отырып, келіп түскен НР 3600 компьютеріне
1. ҚҚС-сыз салық шот-фактураларына сәйкес келісім құнына біз мынадай
Дт 2415 - 10 «Копьютерлер, жабдықтар»
Кт 3310 «Берушілер мен мердігерлерге берілетін қықа мерзімді берешек»
2. Ұсынылған шот бойынша ҚҚС сомасына:
Дт 1420 «Қосылған құн салығы»
Кт 3310 «Берушілер мен мердігерлерге берілетін қықа мерзімді берешек»
3. Төлем фактісіне қарамастан ҚҚС-ты есепке алу (бюджетке ҚҚС
Дт 3130 «Қосылған құн салығы»
Кт 1420 «Қосылған құн салығы»
4. Жеткізушіге төленген шоттар:
Дт 3310 «Берушілер мен мердігерлерге берілетін қықа мерзімді берешек»
Кт 1030 «Ағымдағы шоттағы ақша қаражаты».
«Қазақтелеком» АҚ-да құжат айналымының келесі сызбасы орын алады (сурет
Негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі Жөнделген, қайта құрастырылған және жетілдірілген
Сурет 2.4 – Негізгі құралдардың есебі бойынша құжаттар
Қорытындылай келе, «Қазақтелеком» АҚ-да негізгі құралдардың аналитикалық және синтетикалық
Өндіріс үрдісіне қатысу барысында негізгі құралдар бірте – бірте
Негізгі құралдардың тозуы дипломдық жұмысымның осы бөлімінің келесі тармағында
2.2 Тозуды есептеу әдістері және олардың SAP Easy Access
М.Л.Пятов пен И.А.Смирнованың пайымдауынша, негізгі құралдардың амортизациясы есеп беруші
ҚР «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» 28.02.2007 жылдың
Негізгі құралдардың амортизациясына қойылатын келесі талаптарды айқындауға болады:
объектілердің амортизацияланатын сомасы пайдалы қзымет мерзімі ішінде жүйелі түрде
амортизацияның таңдалған әдісі компанияның осы активтен алатын экономикалық пайдасын
әрбір кезеңдегі амортизация басқа активтің баланстық құнына қосылған жағдайынан
М.А.Волович [44] есепте қолданылатын «тозу» терминін физикалық тозу ретінде
2 ҚЕҰС-ң 16 «Негізгі құралдар» бөліміне сәйкес, амортизация
Е.Павленко амортизацияны былай анықтады: «Амортизация – бұл негізгі құралдарды
И.Хегай амортизацияға өзінің анықтамасын береді: «бұл белгілі бір тауарды
М.В.Семенова негізгі құралдар құнын бөліктермен есептен шығарудың қажеттілігін анықтайды:
ХҚЕС сәйкес амортизация есептік үрдіс деп түсіндіріледі, ол –
Амортизациялық аударымдар есептен шыққан негізгі құралдардың реновациясына (қалпына келтіруіне)
Амортизациялық аударымдар амортизация нормалары бойынша жүзеге асырылады. ҚР «Салық
Экономикалық тұрғыда негізделген нормалардың үлкен мәні бар. Бір жағынан,
В.К.Радостовец [13] амортизация есептелмейтін негізгі құралдарды толығымен бөліп көрсетеді:
2 ҚЕҰС-ң 16 «Негізгі құралдар» бөліміндегі 122 тармағына сәйкес
16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар» ХҚЕС-да активтің амортизациялық
- тікелей бір қалыпты (түзу сызықты) есептен шығару әдісі;
- кемімелі қалдық әдісі;
- амортизацияны орындалған жұмыстың көлеміне пропорционалды түрде есептен шығару
Осы стандартта бұл әдістерге сипаттама берілген. Амортизацияны бірқалыпты есептеу
Кемімелі қалдық әдісі пайдалы қызмет мерзімі ішінде амортизация сомасын
«Өндіріс бірлігі» әдісі болжанатын қолдануға немесе болжанатын өнімділігіне байланысты
Сондықтан 16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар» ХҚЕС арнайы
2 ҚЕҰС-ң 16 «Негізгі құралдар» бөліміне сәйкес амортизациялық аударымдар
Негізгі құралдың есептік кезең ішінде амортизация сомасын анықтау мыналарға
- объектінің бастапқы құны;
- жою құны;
- пайдалы қызметінің болжамды мерзімі.
Негізгі құралдардың әр түрі бойынша әртүрлі әдістерді қолданудың мүмкіншіліктері
Жоғарыда келтірілген барлық теориялық дәйектерді нақты тәжиребе негізінде бекіту
«Қазақтелеком» АҚ-да амортизацияны есептеу ХҚЕС-на негізделіп жасалған есеп саясатында
Ғимараттар
Үйлер (бөлмелер)
Телекоммуникациялық жабдықтар
Басқа да құралдар
«Қазақтелеком» АҚ-да негізгі құралдардың тозуын есептеу үшін 2420 «Негізгі
2421 – 10: ғимараттың тозуы
2423 – 10: жұмыс және күш машиналарының тозуы
2423 – 20: ауыстырылатын жабдықтардың тозуы
2425 – 10: көлік құралдарының тозуы
2427 – 10: компьютерлер мен переферийлік жабдықтар
2428 – 10: кеңсе жиһазының тозуы
2429 – 10: өндірістік инвентарьдің, басқа да құралдардың тозуы.
Негізгі құралдардың амортизациясын есептеу кезінде бухгалтерияда келесі шоттар корреспонденциясы
Кесте 2.1 – «Қазақтелеком» АҚ-да 2009 жылдың наурыз

р/р Шаруашылық операцияның мазмұны Сома, теңге Шоттар корреспонденциясы
Дт Кт
1 көлік құралына амортизация есептелді
54000 8040 2425-10
2 Негізгі құралдарға амортизация есептелді:
- әкімшілік шығыстар
- өткізу бойынша шығыстар
17000
10000
7210
7110
2425-10
2425-10
Барлығы 83000
Қайта пайдалануға енгізілген негізгі құралдарға амортизацияны есептеу оны енгізген
Кестеде амортизацияны тікелей сызықтық әдіспен есептеуі көрсетілген. «Қазақтелеком» АҚ-ң
Кесте 2.2 – «Қазақтелеком» АҚ-ң 2008 жылғы балансындағы компюьтер
Пайда-
лану жылдары Бастапқы құны Амортиза
ция нормасы
% Амортизация
ның жылдық сомасы Жинақталған тозу % Қалдық құны
1 308350 10 30835 30835 10 277515
2 308350 10 30835 61670 20 246680
3 308350 10 30835 92505 30 215845
4 308350 10 30835 123340 40 185010
5 308350 10 30835 154175 50 154175
6 308350 10 30835 185010 60 123340
7 308350 10 30835 215845 70 92505
8 308350 10 30835 246680 80 61670
9 308350 10 30835 277515 90 30835
10 308350 10 30835 308350 100 0
2.2 кестенің мәліметтеріне сәйкес, компьютердің амортизациялық құны 10 жыл
Бұл кестеден 3 жағдай шығады:
барлық 10 жыл ішіндегі амортизациялық аударымдар бірдей;
жинақталған тозу біркелкі ұлғаяды;
қалдық құны бағаланған жою құнына жеткенше біркелкі кемиді [29,
«Қазақтелеком» АҚ-да негізгі құралдардың қалдық құны, пайдалы қызмет мерзімі
Амортизация Sap Easy Access 6.0 жүйесінде арнайы ұйымдастырылған
Сурет 2.5 – Sap Easy Access 6.0 бағдарламалық жабдығында
2.3 Негізгі құралдарды тануды тоқтату және мәліметтердің жиынтық есепте
Негізгі құралдар пайдалану процесінде бірте-бірте тозып, әрі қарай қолданылуы
16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар» ХҚЕС-на сәйкес, жылжымайтын
шығып қалғаннан кейін; немесе
оны пайдаланудан немесе шығып қалуынан болашақ экономикалық пайдалар күтілмесе
2 ҚЕҰС-ң 16 «Негізгі құралдар» бөлімінде субъект негізгі құралдарды
Негізгі құралдар объектілері субъектілердің бухгалтерлік балансынан:
физикалық және моральді тозғанда;
шаруашылық қызметте пайдаланылмаған объектілер сатылғанда;
жарғылық капиталға салым ретінде басқа субъектілерге берілгенде;
басқа заңды немесе жеке тұлғаларға өтеусіз берілгенде;
қалдықтарды ұзақ мерзімді (қаржылық) жалға бергенде;
кемшіліктерге, табиғи апаттарға және басқа себептерге байланысты есептен шығарылады.
Ондай активтің шығып қалған күнді анықтау үшін ұйым тауарлар
Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар объектісін танудың тоқтатылуына байланысты
Кәсіпорын негізгі құралдарды баланстан нормативтік қызмет көрсету мерзімі өтпей
Негізгі құралдардың табиғи апаттардан, авария немесе уақытынан бұрын тозған
Негізгі құралдардың жарамсыздығын, қалпына келтіру, жөндеулерінің тиімсіздігін анықтау үшін,
Негізгі құралдар объектілерін есептен шығаруды НҚ №3-нысанындағы «НҚ есептен
НҚ №3 және НҚ №4-нысандарындағы актілерде жасалған немесе салынған
Негізгі құралдарды басқа заңды тұлғаға өткізген кезде акт 3
«Қазақтелеком» АҚ-да негізгі құралдарды есептен шығару есеп саясатына сәйкес
жойылуы;
өткізілуі;
айырбасталуы;
өтеусіз берілуі;
жетіспеушілігі және т.б.
Негізгі құралдарды баланстан шығару белгіленген тәртіппен Қоғамның негізгі
Негізгі құралдар есептен шығарғанда пайда болған қандай да болсын
Негізгі құралдар есептен шыққан кезде пайда болған кіріс немесе
Мысал ретінде кәсіпорыннан 2 жағдайда: негізгі құралдың істен шығуы
«Қазақтелеком» АҚ 5.03.2004 жылы «Тенгиз Копир» ЖШС-нен сатып алған
«Қазақтелеком» АҚ-да 17.02.1999 жылы сатылып алынған және 10 пайдалы
Шаруашылық операцияларына келесі шоттар корреспонденциясы берілді:
Кесте 2.4 – Компьютерді есептен шығарғанда берілетін шаруашылық роперацияларды
Шаруашылық операция Сома
Мың теңге Шоттар корреспонденциясы
Дт Кт
Негізгі құралдың баланстық құнына 70,0 7410 2415-10
Алдағы кезеңде есептелген амортизация сомасына 180,0 2427-10 2415-10
Негізгі құралды бөлшектегені үшін жұмыскерлерге еңбекақы есептелді 20,0 7410
Әлеуметтік салық есептелді 4,0 7410 3150
Негізгі құралды жоюдан болған бөлшектелген объектіні тасымалдауға көлік шаруашылығының
Негізгі құрал объектісін жоюдан түскен материалдар келіп түсті 1,6
Жылдың аяғына кірістер мен шығыстар есепті кезеңнің қорытынды пайда
Негізгі құралды жоюға кеткен шығындар 99,7 5410 7410
Негізгі құралдарды жоюдан түскен крістер 1,6 6210 5410
Негізгі құралдың есептен шығуы Sap Easy Access 6.0 бағдарламалық
Сурет 2.6 – Sap Easy Access 6.0 бағдарламалық жабдығында
2.4 «Қазақтелеком» АҚ-да ХҚЕС-на сәйкес негізгі құралдар есебін және
Шаруашылық әрекетте негізгі құралдардың есебін дұрыс ұйымдастыру – өндірістің
«Қазақтелеком» АҚ-ң есепті ұйымдастыруын талдай отырып, оны жетілдірудің бірнеше
Кәсіпорындағы есепті жетілдіру есептік саясатысыз мүмкін емес, ол тек
ХҚЕС-на сай негізгі құралдардың амортизациясын есептеудің 3 әдісі бар.
«Қазақтелеком» АҚ-да негізгі құралдардың барлық топтары бойынша амортизацияны есептеу
Өндірістік қуатты сақтап қалу және негізгі құралдар пайдалану кезінде
Кесте 2.5 – «Қазақтелеком» АҚ-ң 2008 жылғы балансындағы компюьтер
Пайда-
лану жылдары Бастапқы құны Амортиза
ция нормасы
% Амортизация
ның жылдық сомасы Жинақталған тозу % Қалдық құны
1 308350 10 30835 30835 10 277515
2 308350 10 30835 61670 20 246680
3 308350 10 30835 92505 30 215845
4 308350 10 30835 123340 40 185010
5 308350 10 30835 154175 50 154175
6 308350 10 30835 185010 60 123340
7 308350 10 30835 215845 70 92505
8 308350 10 30835 246680 80 61670
9 308350 10 30835 277515 90 30835
10 308350 10 30835 308350 100 0
Осылайша, бірқалыпты есептен шығару әдісін қолданған кезде пайдалы қызмет
Амортизация = (бастапқы құн – жою құны) / пайдалы
Бұл әдісті негізгі құралдың пайдалануының толық кезеңінде оларды қолданудан
Құнды орындалатын жұмыс көлеміне пропорционалды түрде есептен шығару әдісін
Яғни, құнды орындалатын жұмыс көлеміне пропорционалды түрде есептен шығару
Амортизация = объектінің бастапқы құны / өнім өндірісінің болжамды
Амортизацияны өндірістік тәсіл бойынша есептеу амортизациялық есептеулер тек қана
Кесте 2.6 – Амортизацияны есептеудің өндірістік тәсілі
Пайдалану жылдары Бастапқы құны Амортиза
ция нормасы
Өнім көлемі Жыл ішіндегі амортизация сомасы Жинақтал
ған тозу Қалдық құны
1 308350 0,15 205800 30870 30870 277480
2 308350 0,15 210900 31635 62505 245845
3 308350 0,15 208200 31230 93735 214615
4 308350 0,15 207100 31065 124800 183550
5 308350 0,15 200900 30135 154935 153415
6 308350 0,15 250400 37560 192495 115855
7 308350 0,15 204400 30660 223155 85195
8 308350 0,15 215450 3217,5 255472,5 52877,5
9 308350 0,15 204650 30697,5 286170 22180
10 308350 0,15 194000 22180 308350 0
Кестеден көріп отырғанымыздай, жинақталған тозу жыл сайын жұмыс бірлігіне
Кемімелі қалдық әдісінде амортизацияны есептеу баланстық құнынан емес, қалдық
Кесте 2.6 – Амортизацияны есептеудің кемімелі қалдық әдісі
Пайдала
ну жылдары Бастапқы құны Амортиза
ция нормасы
Амортизация
ның жылдық сомасы Жинақталған тозу
Қалдық құны
1 308350 20% 61670 61670 246680
2 308350 20% 49336 111006 197344
3 308350 20% 39469 150475 157875
4 308350 20% 31575 182050 126300
5 308350 20% 25260 207310 101040
6 308350 20% 20208 227518 80832
7 308350 20% 16166 243684 64666
8 308350 20% 12933 256617 51733
9 308350 20% 10347 266964 41386
10 308350 20% 8277 275241 33109
11 308350 20% 6622 281863 26487
12 308350 20% 5297 287160 21190
13 308350 20% 4238 291398 16952
14 308350 20% 3390 294789 13561
15 308350 20% 2712 297501 10849
Осылайша, пайдалы қызмет мерзімі ішінде кемімелі қалдық әдісімен бастапқы
Өндірістік үрдіске қатысатын объектілер үшін кемімелі қалдақ әдісін қолдануға
Орындалған есептеулерден көріп отырғанымыздай, негізгі құралдың бір объект бойынша
Амортизация тәсілін ауыстыру өнімнің өзіндік құнына ешқандай әсерін тигізбейді,
Ал басқа негізгі құралдар объектілері бойынша сызықтық әдісті қолдана
Есеп саясаты бухгалтерлік есеп пен бастапқы бақылау (құжат айналымы
Сондықтан «Қазақтелеком» АҚ-ң есептік саясатына негізгі құралдар есебінің тәртібі
1) типтік бухгалтерлік есеп нысандары қарастырылмаған негізгі құралдар қозғалысының
2) негізгі құралдардың түгендеуін жүргізудің мерзімі, сипаттамасы мен өткізу
3) есептік ақпаратты өңдеу технологиясы мен құжат айналым графигін
4) негізгі құралдар қозғалысымен байланысты шаруашылық операцияларды бақылауға жауапты
«Қазақтелеком» АҚ негізгі құралдар есебін ХҚЕС-на сәйкес жетілдіру:
бухгалтерия қызметкерлерінің мамандану дәрежесін жоғарылату;
қолданылатын құжаттар ныса мен есеп регистрлерін жетілдіру;
автоматтандырылған желілірдің үлесін ұлғайту арқылы, артық және аз қолданылатын
3 Негізгі құралдардың аудиторлық тексерісін ұйымдастырудың ерекшеліктері
3.1 Негізгі құралдардың ішкі және сыртқы аудитінің мақсаттары, міндеттері
Аудит түсінігі ревизия және бақылау түсініктерінен әлдеқайда кең болып
Аудит теориясы мен практикасы саласында танымал американдық маман профессор
Е.Е.Носыреваның қорытындысы бойынша, аудиттің мақсаты – заңнамамен, аудиторлық
200 «Қаржылық есетілік аудитін реттейтін мақсат пен жалпы қағидалар»
Аудиторлық қызмет тексеріс жүргізуден басқа әртүрлі қызметтер атқарады:
бухгалтерлік есепті қалпына келтіру және жүргізу, қаржылық есептілікті жасау;
ішкі аудит;
салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер жөніндегі
қаржы – шаруашылық қызметті талдау және қаржылық жоспарлау;
аудиторлық қызметке байланысты заң қызметтерін көрсету және т.б. [37,
Экономикалық әдебиеттерде аудиттің түрлері мен нұсқаларын жіктеудің әртүрлі тәсілдері
ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» Заңына сәйкес аудиттің келесі түрлері
ішкі аудит
сыртқы аудит.
Бұндай нұсқа ретінде жіктеуді э.ғ.к., доцент Д.О.Абленов аудитті орындаушы
Біздің елде жоғарыда аталған заңға сәйкес міндетті аудитке келесі
а) акционерлік қоғамдар;
ә) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдары және сақтандыру делдалы;
б) сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымының 25% және одан да
в) жинақтаушы зейнетақы қорлары және зейнетақы активтерін инвестициялық басқаратын
г) ашық жинақтаушы зейнетақы қорының ірі қатысушылары және ашық
д) жер қойнауын пайдаланушылар;
е) банктер, банктік ходдингтер, сонымен қатар банк және банктік
ж) табиғи монополия субъектілері (қуаты аз табиғи монополия субъектілерінен
з) азаматтық авиация ұымдары, ҚР Үкіметі анықтаған авиациялық жұмыстар
и) нан қабылдаушы мекемелер;
к) сақтандыру төлемдерін кепілдеу қоры;
л) инвестициялық преференцияларды қарастыратын инвестициялық келісімшартқа отырған ҚР-ң заңды
м) мақтаны өңдеуші кәсіпорындар [37].
Яғни, біздің зерттеу объектіміз – «Қазақтелеком» АҚ міндетті аудит
Ішкі аудит кәсіпорындағы басқарушылық бақылау жүйесінің ажырамас бөлігі болып
Е.Е.Носырева сыртқы аудитке былай түсініктеме береді: «Сыртқы аудит тәуелсіз
Ең алдымен ішкі аудит жүйесіне тоқталып кетейін.
Кәсіпорынның табысты қызметі үшін, рентабельділік деңгейін арттыру үшін, активтерді
АҚШ-ң ішкі аудиторлар институты (Institute of Internal
Ал 610 «Ішкі аудит қызметінің жұмысын қарастыру» ХАС-қа сәйкес
Жоғарыда аталған ХАС-қа сәйкес ішкі аудит қызметінің міндеттеріне:
ішкі бақылау мониторингі
қаржылық және операциялық ақпаратты тексеру
қызметтің үнемділігіне, ұтымдылығына және тиімділігне шолу жасау
заңнамалық, нормативтік актілерге және басқа да сыртқы талаптарға,
Ішкі бақылау жүйесінің тиімділігі оның кәсіпорынның ұйымдастырушылық құрылымындағы алатын
Біздің қарастырып отырған компаниямыз – «Қазақтелеком» АҚ-да арнайы ұйымдастырылған
Осы жүйеге сәйкес, кәсіпорынның ішкі бақылауы былай түсіндіріледі: кәсіпорын
Кәсіпорынның ішкі бақылау талаптары мен стандарттары бар, оларға келесілер
Кәсіпорынның қызметін регмаменттейтін бұл құжатта мынадай анықтама беріледі: ішкі
«Қазақтелеком» ҚТО-ң ішкі бақылау жүйесі (ІБЖ) келесі құрылымдық бөлімшелерден
бюджеттік жүйенің ІБЖ;
қаржылық есептілікті қалыптастыру + бухгалтерлік есепті автоматтандырудың (SAP) ІБЖ;
ақша ағындарының ІБЖ;
қаржылық тәртіптің ІБЖ;
активтерді есептен шығарудың ІБЖ;
сапа менеджменті жүйесінің ІБЖ;
қаржылық бақылау Департаментінің ІБЖ.
Олардың әрбіреулерінің атқаратын міндеттері бар. Соның ішінде бізге қатысты
Бұл жүйенің процедуралары қоғамның қаржы-шаруашылық әрекеттің негізгі циклдарын қамтиды,
кірістер циклі – кірістер мен дебиторлық берешектің есебі
шығыстар циклі – шығыстар мен кредиторлдық берешектің есебі
қазынашылық цикл – ақша ағындары мен төлемдерінің есебі
қорлар циклі – қорлардың кірістелуі мен шығысталуы
негізгі құралдар циклі – пайдалануға енгізу және есептен шығару
еңбекақы циклі – қызметкерлерге еңбекақы төлеу және жеке түлғалардың
2005 жылы осы жүйенің негізінде Қоғамның Филиалдарындағы ішкі бақылау
«Астанателеком» ҚТО-да жарғылық құжаттар мен ішкі тәртіп ережелеріне сай
Кәсіпорындағы барлық ішкішаруашылық бақылау ішкі аудит қызметімен жүзеге асырылады,
Ішкі аудит жүйесінің жемісті жұмысының шарты басқа бөлімшелерден тәуелсіздігі
«Астанателеком» ҚТО-да ішкі аудит жүйесінің келесі құқықтары бар:
бастапқы құжаттарды, есептік регистрлерді, жоспарларды, сметаларды және қаржы –
кәсіпорын территориясын, қоймалық, өндірістік және қызметтік бөлшелерді, құрылыс объектілерін
кәсіпорынның мүлкі мен міндеттемелерін толық немесе бір бөлігін түгендеуді
шаруашылық операциялардың бухгалтерлік есепте көрініс табуының дұрыстығын бақылау;
кәсіпорынды сыртқы аудит пен салықтық бақылауға дайындау, қажет болған
Аталған құқықтарымен қатар, ішкі аудит жүйесінің жауапкершілік міндеттері бар.
бухгалтерлік есеп пен есептіліктің жағдайы туралы қорытындының негізділігі мен
бақылау жүйесін, бухгалтерлік есепті, материалды жауапты тұлғаларды, табысты бөлуді,
құрылтайшыларға, басшыларға, мамандар мен кәсіпорынның басқару аппаратының қызметкерлеріне бухгалтерлік
Тәжірибеге сүйене отырып, мынадай қорытынды жасауға болады: ішкі аудит
Дипломдық жұмысыма сай анықталған тақырып бойынша, кәсіпорынның негізгі
«Астанателеком» ҚТО-да негізгі құралдың ішкі аудитіне байланысты бағдарламасын
З.Ажибаеваның пайымдауынша, негізгі құралдардың ішкі бақылауы жайлы жалпы
«Астанателеком» ҚТО өз қызметін ХҚЕС-на сай жүзеге асыратындықтан, оның
Кесте 3.1 - «Астанателеком» ҚТО-да негізгі құралдар аудитін реттейтін
№ Құжаттың аталуы
1 1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» ХҚЕС (IAS)
2 1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» ХҚЕС-на (IAS) түзетулер
3 «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» ҚР
4 1 «Халықаралық қаржылық есеп стандарттарын алғашқы қолдану» ХҚЕС
5 27 «Шоғырландырылған және жеке қаржылық есептілік» ХҚЕС (IAS)
6 5 «Сатуға арналған ұзақ мерзімді активтер және тоқтатылған
7 «Бастапқы құжаттар нысандарын бекіту туралы» ҚР Қаржы министрлігінің
8 16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар» 16 ХҚЕС
9 «Негізгі құралдар есебі» стандартына әдістемелік ұсыныстар
10 36 «Активтердің құнсыздануы» ХҚЕС (IFRS)
11 17 «Жалдау» ХҚЕС (IFRS)
Жалпы алғанда, негізгі құралдар аудитін жүргізу барысында қолданатын ақпарат
«Астанателеком» ҚТО «ХҚЕС-ды жетілдіру 2007» жобасы бойынша түзетулерді де
Бақылау процедураларын зерттеу алдында аудитор тексеру жүргізгенде жүгінетін ақпараттарды
Кесте 3.2 - Кәсіпорынның негізгі құралдары аудитінің негізгі дерек
№ Нысан Нысандардың аталуы
1
Қаржылық есеп беру
2
Есеп саясаты, есеп саясаты бойынша бұйрық, үнемі қызмет атқаратын
3
Бас кітап, бухгалтерлік есеп тіркелімдер
4
Сметалар, техникалық төлқұжаттар, мердігерлік келісімдер
5
«Техникалық тексеру актісі, ақау ведомосі, наряд – тапсырыс»
6
Негізгі құралдарды сатып алуға, сатуына, жөндеуіне, лизингіне, жалына қолданылатын
7
Материалды – жауапты тұлғалардан, үнемі қызмет атқаратын комиссия мүшелерінен,
8
Растау қағазы, мысалы: негізгі құралды жөндеген компаниядан, негізгі құралды
10
Қиылысқан процедуралардың нәтижелері, мысалы ақша қаражаттарын, несиелер мен заемдарды
11
Аналитикалық процедуралардың нәтижелері, мысалы қор қайтарылымы коэффициенті
12
Эксперттің қорытындысы, мысалы негізгі құралдың бағалануы бойынша
13 НҚ – 1 «НҚ қабылдау - тапсыру
14 НҚ – 2 «Жөндеу жүргізілген, қайта жаңартылған, жаңғыртылған
15 НҚ – 3 «НҚ есептен шығару актісі»
16 НҚ – 4 «Автокөлік құралдарын есептен шығару актісі»
17 НҚ – 5 «НҚ есепке алудың түгендеу карточкасы»
18 НҚ – 6 «НҚ есепке алудың түгендеу
19 НҚ – 7 «НҚ – қозғалысын есепке алу
20 НҚ – 8 «Жалға алынған (ұзақ мерзімге) НҚ-ды
21 НҚ – 9 «НҚ-ң түгендеу тізімі»
22 НҚ – 10 «Жабдықты қабылдау актісі»
23 НҚ – 11 «Жабдықты монтажға қабылдау-тапсыру актісі»
24 НҚ – 12 «Жабдықтың анықталған ақаулары туралы
19 Түг – 1 «НҚ – ды түгендеу
20 Түг – 11 «НҚ – ң түгендеу нәтижелерінің
Ақпарат көздері қаржылық есептілік баптарының бекітілген дұрыстық категориялары бойынша
Сыртқы аудиттің негізгі мақсаты – тәуелсіз аудитордың аудиттелетін объект
Сыртқы аудитор аудиторлық пiкiр үшiн жəне сыртқы аудиторлық шаралар
«Қазақтелеком» АҚ ҚР «Аудиторлық қызмет туралы заңға өзгерістер мен
Осылайша, бұл кәсіпорында тек қана ішкі аудит жүйесі ғана
Кәсіпорынның 2008 жылдың 31 жұлдызымен аяқталған жылға жасалған және
Негізгі құралдардың сыртқы аудитінің негізгі бағыттары мен міндеттеріне сәйкес
негізгі құралдардың бар болуы мен бүтіндігінің аудиті;
2) негізгі құралдар қозғалысының аудиті;
3) тозуды есептеудің дұрыстығының аудиті;
4) негізгі құралдар бойынша салық салудың дұрыстығын тексеру.
Негізгі қүралдар бойынша тәуелсіз аудитордың тексеру міндеттері келесі аспектілерден
нақты бар болуын тексеру барысында есепте көрсетілген негізгі құралдар
барлық негізгі құралдар кәсіпорын меншігі болып табылатындығы және олар
бағалаған кезде алынған негізгі құралдар құнына оларды сатып алу
кәсіпорынның құқықтары мен міндетін зерттеген кезде аудитор кәсіпорын мүлікке
ең соңында негізгі құралдар жайлы ақпараттың бухгалтерлік есеп стандарттарына
Бұл тәуелсіз аудиторлық тексеріс нәтижесінде негізгі құралдар бойынша келесідей
2008 жылдың 31 желтоқсанымен аяқталған жылдың негізгі құралдар қозғалысы
Мың тг.
мен үймереттер
Бастапқы құны:
1.01.2007 жылға
Еншілес ұйымдарды
сатып алу
Келіп түсу
Аударымдар
Шығарылуы
31.12.2007 күніне
Келіп түсу
Аударымдар
Шығарылуы
31.12.2008 күніне
Жинақталған тозу
мен құнсыздану
1.01.2007 жылға
Есептелген тозу
Аударымдар
Құнсыздану
Шығарылуы
31.12.2007 жылға
Есептелген тозу
Аударымдар
Құнсыздану
Шығарылуы
31.12.2008 жылғы
Қалдық құны:
31.12.2207 жылына 564.342
31.12.2008 жылына 582.218
2007 жылдың 31 желтоқсанына құнсызданудан болған шығындар 69.402 мың
2008 жылдың 31 желтоқсанына таза баланстық құны 9.674.088 мың
Негізгі құралдар құрылысын қаржыландыру мақсатымен алынған 478.594 мың тг
2008 жылдың 31 желтоқсанына Группаның негізгі құралдар құрамына енген
Қорытындылай келе, 20.03.2009 жылғы «Қазақтелеком» АҚ-на жүргізілген «Ernst &
3.2 Негізгі құралдар аудитінде аналитикалық процедураларды қолдану
Бухгалтерлік есепті жүргізудің дұрыстығы мен қаржылық есептіліктің шынайылы жөнінде
клиенттің арифметикалық есептеулерін (қайта есептеулерін) тексеру;
түгендеу;
жеке шаруашылық операциялардың есеп ережелерінің ұстануды тексеру;
растаулар;
аналитикалық процедуралар.
А.А.Шапошниковтың айтуынша, осының ішіндегі аналитикалық процедуралар әртүрлі периодтардағы негізгі
Аналитикалық процедуралар – бұл субъектінің қаржылық жағдайын бағалау кезінде
Э.ғ.к., профессор С.М.Бычков аналитикалық процедураларға келесі анықтама береді: аналитикалық
Бұл процедуралар 1988 жылы Аудиторлық іс-тәжірибе бойынша комитет
520 «Аудиторлық процедуралар» ХАС-ң 3 бабы бойынша аналитикалық процедуралар
520 «Аналитикалық процедуралар» ХАС-да аудитор аналитикалық процедураларды аудитті жоспарлау
С.М. Бычковтың талдамасы бойынша аналитикалық процедуралардың мәні келесілерге тіреледі:
бухгалтерлік есептілік пен синтетикалық регистрлердің әртүрлі нысандарының мәліметтері арасындағы,
нақты мәліметтерді алдыңғы периодпен (баланс валютасы, жеке баптар, алдыңғы
нақты мәліметтерді жоспармен салыстыру;
қарапайым регрессияны қолдану;
шоттар арасында логикалық байланысты қолдана отырып модельдерді пайдалану;
ұқсас кәсіпорындардың мәліметтерімен салыстыру;
қалыпты емес ауытқуларды және олардың себебін зерттеу;
өткізілген анализдің нәтижесін бағалау (алынған өтімділік коэффициентінің рентабельділіктің және
Аналитикалық процедуралар әдетте 3 сатыда және процедуралар экономикалық
Аналитикалық процедуралардың сенімділік деңгейі аудиторлық тәуекелді бағалау деңгейіне тәуелді.
Негізгі құралдар аудитінің аналитикалық процедураларына келетін болсақ, бұл тақырыпта
Т.М. Рогуленко, В.В.Скобара, Р.Н.Сунгатуллина, және т.б., сонымен қатар
Ресейлік э.ғ.д., профессор А.А.Шапошниковтың пайымдауынша, негізгі құралдар қозғалысының аудитінде
Автордың әдістемесі аналитикалық процедуралар жүйесін қолдануға негізделеді: есептілік сапасын
Сурет 3.1 Негізгі құралдар аудитінде аналитикалық процедураларды қолданудың кезеңділігі
Осылайша, аналитикалық процедуралар аудиттің толық үрдісі барысында жүргізіле алады.
В.В. Ковалев «Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ
Жоғарыда аталған пунктерге сәйкес «Астанателеком» ҚТО-ң негізгі құралдарына аналитикалық
Талдау негізгі құралдардың көлемін, олардың динамикасын және құрылымын зерттеуден
«Астанателеком» ҚТО-ң 31.12.2008 ж. бухгалтерлік баланстың жағдайы бойынша кәсіпорындағы
Кәсіпорынның негізгі құралдары атқаратын жұмысына байланысты келесі топтарға бөлінеді:
Негізгі құралдардың бар болуы, құрамы және құрылымын талдау үшін
Кесте 3.3 «Астанателеком» ҚТО-ң 31.12.2008 ж. жағдайы бойынша негізгі
Негізгі қорлардың түрлері Жыл басына Жыл бойы келіп түскені
Мың теңге Үлесі,% Мың теңге Үлесі,
% Мың теңге Үлесі, % Мың теңге Үлесі, %
Барлығы – 12367008 100 5006544 100 7041306 100
жер 69 992 0,56 796 0,01 163 0 70555
ғимараттар мен құрылыстар 1106983
8,95
459879 9,18 866831 12,31 1292423
12,50
ауыстырылатын жабдықтар 1906095
15,41
1000471 19,98 1400471 19,88 2107567
20,39
жұмыс және күш машиналары 8919398
72,12
3372602 67,36 4378747 62,18 6611767
64
көлік құралдары 210603 1,70 153405 3,06 359107 5,1 124323
басқа да құралдар 154007 1,24 19391 0,38 35987 0,51
Оның ішінде:
өндірістік 12143009 98,18 4986357 99,59 7005156 99,48 10199580 98,71
өндірістік емес 223999 1,82 20187 0,41 36150 0,52 132666
Көріп отырғанымыздай, талданып жатқан кәсіпорынның негізгі құралдардың құрылымы жеткілікті
«Астанателеком» ҚТО-ң мүліктік жағдайын бағалау барысында төмендегі көрсеткіштер анықталады.
Негізгі құралдар нақты құнының коэффициенті:
Кнақты құн= қалдық құны бойынша негізгі құралдар/баланс валютасы =
Бұл мән 0,5-тен кем болмауы шарт, сондықтан кәсіпорынның материалдық
Негізгі құралдардың актив бөлігінің үлесі негізгі құралдардың жалпы құнындағы
жұмыс машиналары мен жабдықтар + көлік құралдары / негізгі
«Астанателеком» ҚТО-дағы негізгі құралдарды 54%-ы активті бөлігі болып саналады.
Негізгі қорлардың техникалық жағдайы мен қозғалысын талдау барысында келесі
Жаңару коэффициенті (К ):
(12)
Шығу коэффициенті (К ):
Осылайша негізгі құралдардың есептен шығуы келіп түсуінен алда келе
Негізгі құралдардың тозуының дәрежесі мен жағдайын анықтау үшін 2
Тозу коэффициенті (К ):
(14)
Бұл көрсеткіш 0,5-тен кем болмауы тиіс, ал біздің кәсіпорында
Жарамдылық коэффициенті (К ):
(15)
Э.ғ.д., профессор, ҚР Аудиторлар палатасының аудит стандарттары бойынша комитетің
Кжар= негізгі құралдардың қалдық құны/негізгі құралдардың бастапқы құны =
Енді негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін анықтайық. Оны сипаттау үшін
Қор қайтарымы деңгейінің өзгеруіне біршама факторлар әсерін тигізеді:
Кесте 3.4 «Астанателеком» ҚТО-ң 2007-2008 жж. негізгі құралдарының қор
Көрсеткіштер 2007 ж. 2008 ж. Ауытқуы
1 2 3 4
Өнім өндірісі көлемі (ВП), млн. теңге 6261932 6805386 +543454
Орташа жылдық құн:
-негізгі өндірістік қорлар (ОПФ), млн. теңге
- актив бөлігі (ОПФ ), млн. теңге
9158453
8425776,8
/92%/
10332246
10125601 /98%/
+1173793
+1699824
Үлес салмағы, коэффициент:
қорлардың актив бөлігінің (УД )
0,95
0,98
0,03
Қор қайтарымы (ФО), теңге:
актив бөлігі (ФО ) 0,68
0,74 0,65
0,67 -0,03
-0,07
Бірінші деңгей факторлары:
ФО = УД ФО
ФО = ВП/ОПФ
Факторлар әсерін абсолютті айырмашылық әдісін қолдану арқылы анықтаймыз:
ФО = (УДа07 – УДа08)
ФО = (ФОа07− ФОа08) УДан= (0,67-0,74)
Тексеру: -0,02-0,06 = -0,08
Есептеу нәтижесінде негізгі өндірістік қорлардың жалпы құн үлесінің 0,03
Ал негізгі өндірістік қорлардың активті бөлігінің қор қайтарымының
-0,07 пунктке кемуі қор қайтарымын -0,06 теңгеге кемітіп, жағымсыз
Кесте 3.5 «Астанателеком» ҚТО-ң негізгі құралдарының қор қайтарымдылығын
Фактор Қор қайтарымының өзгерісі өнім өндірісінің өзгеруі, млн. тенге
Негізгі өндірістік қорлардың активті бөлігі Негізгі өндірістік қорлар
1 2 3 4
1.Негізгі өндірістік қорлардың орташа жылдық құны (ОПФ) +1173793 0,68
2. Қорлардың активті бөлігінің үлес салмағы (УДа) -0,02 10332246
3.Қорлардың активті бөлігінің қайтарымы (ФОа) -0,06 10332246 -619934,8
Жиыны
-28403,66
∆ОПФ УДа07 ФОа07 = 1173793
∆УДа ОПФ08 ФОа07 = 0,03
∆ ФОа УДа08 ОПФ08
Тексеру: 825176,5+229375,9-708792,1=345760
Енді негізгі құралдардың аналитикалық процедураларының келесі көрсеткіші – негізгі
Кесте 3.6 «Астанателеком» ҚТО-ң 2007 – 2008 жж.
Көрсеткіштер Нақты Ауытқуы
(+; -)
2007 жыл 2008 жыл Мың тг %
1 2 3 4 5
Таза табыс 4 207 880 3 534 878 -673
Өнімді өткізуден түскен кіріс 6 261 932 6 805
Негізгі құралдардың орташа жылдық құны
9 158 453
10 332 246
1 173 793
112,8
Негізгі құралдардың рентабельділігі (1/3)
45,0
34,0
-
75,0
Негізгі құралдардың қорқайтарымы (2/3)
68,0
65,0
-
101,6
Бухгалтерлік есептілік негізінде жасалған талдаудың көрсеткені бойынша, негізгі құралдарды
Рентабельділік кәсіпорынның активтерін тиімді пайдалана алатындығының деңгейін көрсетеді (айналым
Рентабельділікті жоғарылатудың негізгі жолдары – негізгі құралдардың құрамын жаңарту,
3.3 Қазіргі ақпараттық технологияларды қолдану арқылы негізгі құралдардың аудитін
Бүгінгі нарықтық жағдайда заман талаптарына сай кәсіпорынның «өмірін» басқаруда,
Қазақстандағы аудиторлық қызмет салыстырмалы түрде қысқа уақыт ішінде қалыптасу
Өзінің қызметінде аудиторлар әдетте бухгалтерлік есептің автоматтандырылған жүйесімен жұмыс
Аудиторлық мамандықтың нығаюы және оның халықаралық қағидаларға жақындауы барысында
Аудиторлық қызметтегі маңызды өзгертулер аудиторлық тексерулерді өткізудің технологиясын жаңғырту
Бұған халықаралық аудиторлық тәжірибе ережесінің (ХАТӘ) аудитте компьютерлерді қолдануға
ХХ ғасырдың 90 жылдарынан бастап Қазақстан Республикасында дербес компьютерлерді
Аудит технологиясының заманға сай жаңа бағыты болып оның компьютеризациясы
Қазіргі кездің өзінде-ақ аудиторлық ұйымдарда компьютерлер кәсіпорынның өзінің ішіндегі
Кесте 3.7 - Аудит барысында компьютерлерді қолданудың нұсқалары
Нұсқа Компьютерді қолдану арқылы орындалатын жұмыстың түрлері
I Аудиторлық құжаттардың негізгі типтік нысандарын, сұрау қағаздарын, кестелерді,
II Әртүрлі есептеулерді жүзеге асыру, кестелік мәліметтерді өңдеу
III Электронды түрде нормативті-құқықтық анықтама базасын (мысалы, «Гарант», «Кодекс»,
IV Электронды мәліметтер базасына салаунама жүргізу бухгалтерлік есептің автоматтандырылған
V БЕАЖ аймақтарында жүргізілетін жеке есептеулерді тексеру
VI БЕАЖ қалыптастыратын электронды мәліметтер базасынан бухгалтерлік есеп регистрлері
VII Экономикалық субъектінің қаржылық жағдайын кешенді тексеру
3.7 кестеде келтірілген жұмыстың әрбір түрінде қолмен жасалатын нұсқа
1) бақылаушы аудит, дербес есептік жұмыстардың бақылауын қамтиды (дайын
2) консультациялық кеңес беруші аудит, әдетте экономикалық субъект әкімшілігінің
Яғни, «компьютерлік аудит» термині аудиторлық қызметті ұйымдастыру барысында компьютерлер
А.Н.Романов пен Б.Е.Одинцов «Автоматизация учета» еңбегінде удиттің негізгі мақсаты
Демек, аудитті стандарттау, оны өткізудің анық ережелері мен аудиторлық
Экономистердің шаруашылық субъектінің әкімшілігінің қызметін және қаржылық жағадайын экономикалық
В.И.Подольский «Компьютерные информационные системы в аудите» кітабында аудиторлық қызметті
Аудиторлық қызметті автоматтандыру әділ тіршілік ететін ақиқат болып табылады.
Қазіргі кезде бағдарламалық жабдықтардың саны өте көп, бүгінге түрлі
Қазақстандық аудит жағдайына тоқтала кететін болсақ, оның жетіспеушілігінің
Қорыта келгенде, ХХІ ғасырдың аудиторлық қызметінде ақпараттық технологияларды қолдану
Қорытынды
«Негізгі құралдардың есебі мен аудиті» тақырыбы бойынша жазылған дипломдық
Кәсіпорынның өндірістік – шаруашылық әрекеті тек қана материалдық, еңбек
Кәсіпорындағы негізгі құралдар ең маңызды өндіргіш күш және кәсіпорын
«Астанателеком» ҚТО-ң жалпы активтер үлесінде негізгі құралдар 2008 жылы
2007 жылы негізгі өндірістік қорлар 9 158 453 мың
«Астанателеком» ҚТО-да негізгі құралдар есебі толық автоматтандырылған және есеп
2411 – 10: жер
2412 – 10: ғимараттар мен үйлер
2413 – 10: жұмыс және күш машиналары
2413 – 101: ауыстырылатын жабдықтар
2413 – 107: жұмыс және күш машиналары- қойма
2414 – 10: көлік құралдары
2415 – 10: компьютерлер, жабдықтар
2416 – 10: кеңсе жиһазы
2417 – 10: өндірістік инвентарь
– 107: қоймалардағы өзге де негізгі құралдар
Негізгі құралдар бастапқы танылғаннан кейін 2 модель бойынша бағаланады:
ҚР «Аудиторлық қызмет туралы» заңына сәйкес аудит міндетті және
Өз бетімізше орындаған аналитикалық процедуралар негізінде негізгі құралдарды пайдалану
Қазіргі кездегі қолданылатын есеп және есептілік жүйесінде тозу мен
Кәсіпорында негізгі құралдардың амортизациясын есептеу мақсатымен амортизацияны есептеудің тікелей
«Астанателеком» ҚТО-да негізгі құралдардың қалдық құны, пайдалы қызмет мерзімі
Негізгі құралдар есебін жетілдіру, өндіріске кететін шығындарды азайту және
Қолданылған әдебиеттер тізімі
www.kazakhtelecom.kz
«Қазақтелеком» АҚ-ң Астана қаласындағы филиалы «Астанателеком» ҚТО туралы Ережесі
«Қазақтелеком» АҚ-ң 31.03.2008 ж. №59 шешімі
www.astanatelecom.kz
«Астанателеком» ҚТО-ң «Бас бухгалтерді бекіту туралы» 25.05.2005 ж.
«Астанателеком» ҚТО-ң «Бас бухгалтерінің лауазымдық міндеттер» туралы Ережесі
И.В.Барсуков «Бухгалтерский учет. Юнит 1», Моква, 2003
ҚР «Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы» 28.02.2007ж №
1 «Қаржылық есептілікті ұсыну» ХҚЕС
Тулешова Г.К. «Учет и аудит коммерческой деятельности», автореферат, Алматы,
www.buh.ru
Кондратов Н.П. Бухгалтерский учет – М.: ИНФРА-М, 2004.- 584
Радостовец В.К., Радостовец В.В, Шмит О.Н Бухгалтерский учет на
Герасимова В. Модернизация основных средств // Бюллетень бухгалтера, 2002,
Хегай И. Основные средства: проблемы учета и поиск решений
Савицкая Г. Анализ хозяйственной деятельности предприятия АПК. - Минск.-2000г.
Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ хозяйственного состояния предприятия. –3-е
Стражева Н.С. Бухгалтерский учет: практическое пособие. Мн.: изд. Сапун
Ладутько Н.И. Учет основных средств и нематериальных активов. Мн.Навука
Михалкевич А.П. Бухгалтерский учет в зарубежных странах: Учеб.пособие. 2-е
ҚР «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер
ҚР Статистика агенттігінің анықтамасы «ҚР негізгі құралдары мен материалдық
16 «Жылжымайтын мүлік, үйлер мен жабдықтар» ХҚЕС
Маренков Н.П., Кравцова Т.И. Международные стандарты бухгалтерского учета, аудита.
Алибекова Б.А. «Бухгалтерлік есеп принциптері І, ІІ» Астана, ЕҰУ,
www.GAAP.ru
ҚР Қаржы Министрлігінің 2007 жылдың 23 мамыр
2 ҚЕҰС-ң 16 «Негізгі құралдар» Бөлімі
Нидлз Б.И., Х.Андерсон, Д.Колдунэлл «Принципы бухгалтерского учета» М.Ф.
Р.Адамс «Аудит», Москва, Аудит, 1995 г.
А.Абдыманапов «Қаржылық есеп», Алматы, 2007 ж.
С.С.Сахариев «Жаңа кезең – экономикалық теориясы», Алматы, Дәнекер, 2004
36 «Активтердің құнсыздануы» ХҚЕС
«Бюллетень бухгалтера», №5, қаңтар 2009 ж.,6 б.
Д.О..Абленов «Аудит», Алматы, Экономика, 2005 ж., 400 бет
Дж. Робертсон «Аудит: пер. с англ.» - М.:КПМГ. Аудиторская
ҚР 20.02.2009 ж. «Аудиторлық қызмет туралы заңға өзгерістер мен
М.Л. Пятов и И.А. Смирнова, Санкт-Петербургский государственный университет, Принципами
О.В.Ефимов «Анализ финансовой отчетности», Москва, Омега-Л, 2005 г.
Михалева Е.В., Хорина Л.И. Фиксированные активы: Учет и налогообложение
«Консолидированная отчетность 2008» АО «Казахтелеком» с отчетом независимых аудиторов
«Астанателеком» ҚТО-ң 22.03.2008 ж. № 02-10/8144 Есеп саясаты
ҚР Қаржы министрлігінің «Бастапқы есептік құжаттардың нысанын бекіту туралы»
Волович М.А. Основные средства: признание, оценка и раскрытие в
Павленко Е. Бухгалтерский и налоговый учет основных средств //
Семенова М.В. Учетные и налоговые последствия амортизированной политики //
Система внутреннего контроля и управления рисками АО «Казахтелеком»
Носырева Е.Е. «Аудит движений основных средств», автореферат,
200 «Қаржылық есептілік аудитін реттейтін мақсат пен жалпы қағидалар»
www.allbest.ru
610 «Ішкі аудит қызметінің жұмысын қарастыру» ХАС
З.Ажибава «Аудит», Алматы, 2007 ж.
Шапошников А.А. «Информационные технологии бухгалтерского учета, анализа и
500 «Аудиторлық дәлелдер» ХАС
Малявкина Л.И. «Бухгалтерский и налоговый учет основных средств», М.:ООО
520 «Талдамалы шаралар» ХАС
Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ
Подольский В.И. Компьютерные информационные системы в аудите. Учебник /
Безопасность России. Правовые, социально-экономические и научно-технические аспекты. Информационная безопасность.
Романов А.Н., Одинцов Б.Е. Автоматизация аудита. - М.: ЮНИТИ,
«Астанателеком» ҚТО-ң жылдық ревизия жоспары
Қосымша 1
Бас бухгалтер: Абдышева Сауле Абдышевна
Білімі: жоғары, Халық шаруашылық университеті, Алматы қаласы
Жұмыс өтілі: 39 жыл, оның ішінде «Қазақтелеком» АҚ-да 35
Мамандануы: меншікті капитал есебін жауапты бухгалтер
Бас бухгалтердің орынбасары: Есенова Ботагөз Абдыкалыковна
Білімі:жоғарыХалық шаруашылық университеті, Алматы қаласы
Жұмыс өтілі: 18 жыл, барлығы да «Қазақтелеком» АҚ-да
Мамандануы: аяқталмаған құрылыс есебіне жауапты бухгалтер
Бас бухгалтердің орынбасары: Нуркат Айгерим Арыстановна
Білімі: жоғары, ҚазМЗУ, Алматы қ. Англия, Қаржы және экономика,
Жұмыс өтілі: 6,5 жыл, оның ішінде «Қазақтелеком» АҚ-да 5
Мамандануы: салық есебіне жауапты бухгалтер
Жетекші маман (бухгалтер):
Капанова Сая Бельгибаевна
Білімі: жоғары, Қазақ басқару академиясы (1990), НИЗ (1995)
Жұмыс өтілі: 19 жыл, оның ішінде «Қазақтелеком» АҚ-да 10
Мамандануы: негізгі құралдар есебіне жауапты бухгалтер
Жетекші маман (бухгалтер):
Данлыбаева Макеш Жаксыбековна
Білімі: жоғары, СемейМУ, Қаржы және несие
Жұмыс өтілі: 8 жыл, барлығы да «Қазақтелеком» АҚ-да
Мамандануы: салық есебіне жауапты бухгалтер
Жетекші маман (бухгалтер):
Шатохина Виктория Вячеславовна
Білімі: жоғары, ТарМУ
Жұмыс өтілі: 15 жыл, оның ішінде «Қазақтелеком» АҚ-да 6
Мамандануы: негізгі қызметтен түскен табыс, банк несиелері, міндеттеме есебіне
Бас бухгалтер
Сектор
Атқарушы
Атқарушы
Бөлім
Қосымша 3
Қосымша 2
Қосымша 13
Қосымша 12
Қосымша 1
Бақылау қатынастарын бағалау
Бухгалтерлік есептілік нысандарының сәйкестігін бағалау
Есептіліктің сапасын бағалау
Экономикалық талдау әдістері
Баланстық тәсіл және ақпараттың шынайылығын логикалық бақылау
Аудиторлық процедураларды қолданудың нәтижелерін бағалау
Аналитикалық процедураларды жүзеге асыру
Бухгалтерлік (қаржылық) есептілік
Негізгі құралдардың қозғалысы бойынша есептік регистрлер
Негізгі құралдардың қозғалысы бойынша алғашқы құжаттар
Ақпараттық база
Қалыпты емес ауытқуларды және себептерін зерттеу
Негізгі құралдардың жағдайы мен қозғалысының коэффициенттерін есептеу
Тігінен және көлденең талдау
Қарапайым сандық процедуралар
Салыстыру әдісі
Процедуралар әдістерін таңдау
Негізгі құралдардың істен шығуынан пайда болған қаржылық нәтиженің қалптасу
Негізгі құралдардың ішкі орын ауыстыруының операцияларын зерттеу
Бастапқы құны мөлшерінің мүмкін болатын бұрмалаударды айқындау
Мақсатты анықтау
Аналитикалық процедураларды қолданудың кезеңділігі
Бас кітап
Негізгі құралдардың қозғалысын есепке алу карточкасы (НҚ-12)
Бухгалтерлік есептілік
Журнал ордер №12
Инвентарлық карточкалардың тізімдемесі (НҚ-7)
Негізгі құралдар есебінің инвентарлық карточкасы (НҚ-6)
6805 475
7546 636
7548 225
6000000
6500000
7000000
7500000
8000000
мың теңге
2006 жыл
2007 жыл
2008 жыл
Қосымша 14
Қосымша 4
Қосымша 15
Қосымша 5
Қосымша 1
Қосымша 7
Қосымша 2
Қосымша 8
Қосымша 3
Қосымша 9
Қосымша 9
Қосымша 8
Қосымша 7
Қосымша 6
Қосымша 5
Қосымша 11
Қосымша 15
Қосымша 4
Қосымша 14
Қосымша 13
Қосымша 12
Қосымша 11
Қосымша 6
Қосымша 10
Қосымша 10





18 тамыз 2019ж.
2008-2018 topreferat.com - Қазақша рефераттар, курстық, дипломдық жұмыстар

^