Антимикробты қасиеттері бар ағаш материалдарды дайындау диплом жұмысы
№3150


 Мазмұны
КІРІСПЕ ...........................................................................3
1 Антимикробты қасиеті бар заттарды дайындау жолдары және
оларды зерттеу тәсілдері.................................................3
1.1 Антимикробты қасиеттері бар целлюлозды талшықтарын дайындау ............4
1.2 Антимикробты қасиеттері бар ақуыз талшықтарын дайындау......................25
1.3 Антимикробты қасиеттері бар синтетикалық талшықтарды дайындау.........32
1.4 Ағаш материалдарының табиғи қасиеттері және олардың өңдеу жолдары..36
2 ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫҚ БӨЛІМ..................................................47
2.1 Бастапқы ағаш материалдар, олардың түрі және қасиеттері..........................47
2.2 Микроб өсіретін орталар және оларды дайындау......................48
2.3 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
мыс купорасымен өңдеу...............................................49 2.4 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
брилиантты жасылмен өңдеу.......................................49 2.5 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
йодпен өңдеу..................................................................49
2.6 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
стрептомицин препаратымен өңдеу..................................................50
3 ЗЕРТХАНАЛЫҚ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ
ТАЛҚЫЛАУ...............................................................513.1 Өңделген қарағай ағашының нәтижелері және
оларды талқылау............................................................51 3.2 Өңделген қайың ағашының нәтижелері және
оларды талқылау........................................................... 52 3.3 Өңделген терек ағашының нәтижелері және
оларды талқылау............................................................53
ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................54
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................55



Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Жұмыс көлемі: 59 бет
Пәні: Соңғы қосылған дипломдық жұмыстар

-----------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------
https://www.topreferat.com/
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МӘТІНІ

КІРІСПЕ ...........................................................................3
1 Антимикробты қасиеті бар заттарды дайындау жолдары және
оларды зерттеу тәсілдері.................................................3
1.1 Антимикробты қасиеттері бар целлюлозды талшықтарын дайындау ............4
1.2 Антимикробты қасиеттері бар ақуыз талшықтарын дайындау......................25
1.3 Антимикробты қасиеттері бар синтетикалық талшықтарды дайындау.........32
1.4 Ағаш материалдарының табиғи қасиеттері және олардың өңдеу жолдары..36
2 ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫҚ БӨЛІМ..................................................47
2.1 Бастапқы ағаш материалдар, олардың түрі және қасиеттері..........................47
2.2 Микроб өсіретін орталар және оларды дайындау......................48
2.3 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
мыс купорасымен өңдеу...............................................49 2.4 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу
брилиантты жасылмен өңдеу.......................................49 2.5 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу
йодпен өңдеу..................................................................49
2.6 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
стрептомицин препаратымен өңдеу..................................................50
3 ЗЕРТХАНАЛЫҚ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ
ТАЛҚЫЛАУ...............................................................513.1 Өңделген қарағай ағашының нәтижелері және
оларды талқылау............................................................51 3.2 Өңделген қайың ағашының нәтижелері және
оларды талқылау........................................................... 52 3.3 Өңделген терек ағашының нәтижелері және
оларды талқылау............................................................53
ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................54
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.........................................55
КІРІСПЕ
Өзектілігі. Белгілі материалдардың қасиеттерін түрлендіру бағытында оларға биологиялық белсенділік,
Қазіргі кезде биологиялық белсенділік қасиетін беру жағынан белгілі жұмыстардың
Биологиялық белсенді талшықтарға ең бастысы медициналық тұрғыда пайдаланылатын талшықтар
Осы жұмысымызда біз ағаш материалдарына антимикробты қасиет беруге және
Жұмыстың мақсаты антимикробты қасиеттері бар ағаш материалдарды дайындау жолдары
Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін келесі міндеттер қойылды:
Ағаш материалдарына антимикробтық қасиет беру әдістерін іздеу және таңдау.
Алынған антимикробтық қасиеті бар ағаш материалдарын зерттеу.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы ағаш материалдарын әр түрлі химиялық реагенттермен
Практикалық маңыздылығы антимикробтық қасиеті бар ағаш материалдарынан әр түрлі
1.1 Антимикробты қасиеттері бар целлюлоза негізіндегі
талшықтарды дайындау.
Құрамында ковалентті байланыстағы антисептик - сынап бар микробтарға қарсы
Кесте - 1. Құрамында микробтарға қарсы препараттар бар
полиформальдегид талшықтарының белсенділігі.
Препарат
Талшықтың
құрамы, % Тест-микробтардың өсуінің
мм
Стафи-лококк
Канди-да
Ішек таяқшалары
Трихофитон
Фурагин 2,0
Фуразолидон 2,0
Норсульфазол 3,0
о-Оксихи-
нолин 1,0
Стрептоцид 3,0
Шартты белгілер: б.ж. - белсенділік
Целлюлозаның бутадиеннің монооксидісімен қосылу реакциясы мына схема бойынша жүреді:
Целлюлозаның гидрооксилдік тобының ауысу дәрежесі γ = 44,9 мағынасына
Онда целлюлозаның γ =30 жай эфирінің негізінде құрамында
2-Кестеде көрсетілгендей, құрамында сынап бар целлюлозды маталардың микробтарға қарсы
Кесте - 2. Құрамында сынап бар вискозды маталардың
және өңдегеннен кейінгі микробтарға қарсы белсенділігі (ОП-10 препаратының 1г/л
Мата
Тест-микробтардың шоғырланған зонасы, мм
Bac.mycoi-
des 537 Bac.subtilis
6633
209
Құрамында 7% сынап бар
мата : өңделмей 8 7 6
ОП-10 ерітіндісімен
тазаланған суда 8 6 5
5 рет жуғаннан кейін 10 7 7
ОП-10 ерітіндісімен
тазаланған 7 8 3
10 рет жуғаннан кейін 12 8 10
24 сағ. су жүйесіндегі сумен
шайқаған соң 12 8 10
48 сағ. су жүйесіндегі сумен
шайқаған соң 11 8 9
Құрамында 19% сынап бар
мата: өңделмей 11 8 8
ОП-10 ерітіндісімен
тазаланған суда 11 8 8
Құрамында сынап бар органикалық (вискозды, мақта-қағазды целлюлозды маталар, белсенді
Целлюлозаның қос байланысты жай және күрделі эфирлерінің органикалық
2-аминоанизолдың күкіртқышқылды эфирімен өңделінген.
Маталардың микробтарға қарсы белсенділігін «агар пластинасы» әдісімен тест-ұсақ организм
Модифицияланбаған (бастапқы) вискозды және қағаз-мақталы маталар жоғарыда айтылған сынап
Кесте – 3. Құрамында сынап бар маталардың ылғалды
Белсенді бояғыш немесе жартылай өнім
Ылғалды өңдеу Тест-ұсақ организмдердің өсуінің тежелуі,
мм
Bac.sub-tilis
6633 Bac.mucoi-des
537 Staphiococcus aureus
209
І Өңделмеген 9 10 4
ОП-10 препар-н
10 рет жуу 3 3 4
Өңделмеген 4 4 3
ОП-10 препар-н 10рет жуу 4 3 4
ІІ Өңделмеген 5 6 6
ОП-10 препар-н
20 рет жуу 7 8 5
ОП-10 преп-н 40 рет жуу 3 3 3
ІІІ Сабынмен 20 рет жуу
4 3 3
Сабынмен 40 рет жуу 4 2 2
ІУ 48 сағ. су жүйесіндегі сумен шайқау 6 7
Өңделмеген 1 2 1
ОП-10 преп-н 20 рет жуу 1,5 2 1
Маталардың микробтарға қарсы белсенділігінің ылғалды өңдеуге дейін және өңделгеннен
Модификацияланбаған (бастапқы) вискозды және мақта-қағазды маталар жоғарыда көрсетілген әдіспен
ІІІ Белсенді бояғышпен боялған немесе ІV жартылай өніммен өңделген
Белгілі болғандай, құрамында сынап бар талшықтардың бактерияларға қарсы белсенділіктерінің
Полиакрил қышқылымен (ПАК) (9% прививкаланған ПАК) модификцияланған вискозды штапель
Берілген көрсеткіштерге сәйкес, аталып өткен құрамында қалайы бар органикалық
20 рет ОП-10 препаратының 1 г/л концентрациялы ерітіндісімен 50ºС-да
ПАҚ-мен прививкаландырылған целлюлозаның полимерін триметилоловоның гидрооксидімен өңдегенде бактерияға қарсы
Нақты жағдайларда, мысалы, хирургиялық клиникаларда, босану үйлерінде т.б. адам
Құрамында қалайы бар талшықтарды тәжірбие жүзінде қолдану туралы айтылғанда,
Целлюлозды талшықтарға микробтарға қарсы белсенділік беру үшін оларды йод
Берілген көрсеткіштерге сәйкес, аталып өткен құрамында қалайы бар органикалық
Кесте – 4. Құрамында қалайы бар ПАҚ –ның прививкаландыру
целлюлозадан алынған маталардың бактерияларға қарсы әсері
Маталар-
ды өңдеу үшін құрамында қалайы бар
заттар
(матаның салмағынан %)
Матадағы
Қалайы
(матаның салмағы-нан
%) Тест-ұсақ организмдердің өсуінің
тежелу зонасы (мм, үлгінің шетінен)
Жуғанға дейін Жуғанннан кейін
Алтын тәріздіСтафи-лококк
209 Шөп таяқ-шала-ры
6633 Ішек таяқ-шал-ры
1100 Алтын
тәрізді Ста-фило-кокк
209 Шөп таяқ-
ша-
лары
6633 Ішек таяқ-ша-лары
1100
Триметилолово
гидрооксиді
0,5
0,2
0,05
Бис оксиды три- 5
0,5
2,40
0,50
0,22
0,08
-
1,90
0,70
0,21
0,09
-
1,70
-
0,34
0,10
-
1,80 4
3
2
2
б.ж.
9
9
6
5
б.ж
12
11
9
8
б.ж
6
15
13
15
15
б.ж
20
17
12
9
2
28
28
13
10
1
2
6
8
3
б.ж
2
1
-
4
б.ж.
8
2
3
3
б.ж.
14
б.ж.
б.ж.
б.ж.
б.ж..
б.ж
4
3
3
3
б.ж
14
14
14
6
б.ж
6
б.ж.
б.ж.
б.ж.
б.ж..
б.ж.
11
11
7
8
б.ж.
31
30
26
14
б.ж.
б.ж.
б.ж.
б.ж..
б.ж
2
б.ж.
б.ж.
б.ж.
Шартты белгілер: белсенділігі жоқ
Бактероцидтік қабілеті бар кадмий-роданин-целлюлоза түрінде микробтарға қарсы мата алынды:
Ол үшін целлюлоза матасы 2 сағат құрамында натрий карбонаты
Жартылай йод қышқылымен қышқылданған целлюлозды талшықтардағы альдегид топтарына
Азот оксидімен қышқылданған целлюлозаны тубазидпен, риванолмен, канамицинмен, норсульфазолмен, стрептомицинмен
Микробтарға қарсы целлюлозды талшықтарды алудың көп әдістері дәрілік препараттарды
Іс жүзінде қолдану тұрғысынан қарағанда, талшықтарды алдын ала
Кесте – 5. Құрамында дәрілік препараттар ионмен бекітілген
алдын ала модифицияланбаған вискозды талшықтардың
микробтарға қарсы белсенділігі
Микробтарға қарсы препарат
Талшықтағы препараттың құрамы
талшықтың100г/г Тест-микробтың өсуінің тежелген зонасы,
мм
Стафилококк
Кандида
Гипсовидтік трихофитон
Стрептомицин
Колимицин
Хинозол
Бриллиантты жасыл
Стрептоцид
Риванол
Альбуцид 1,4
0,6
0,4
0,5
0,1
0,3
-
22
20
22
20
б.ш.
б.ж.
б.ж. б.ж.
б.ж.
13
22
б.ш.
б.ж.
б.ж. б.ж.
б.ж.
50
38
б.ж.
11
18
Шартты белгілер: б.ж. – белсенділігі жоқ;
Целлюлозды (оның ішінде гидратцеллюлозды) талшықтардың құрамында карбоксил топтары
Талшықтардың микробтарға қарсы белсенділігін («агар пластинасы») әдісімен осылай
Дәрілік препараттарды модифицияланбаған вискозды талшықтарға енгізгендіктен, талшықтардың микробтарға қарсы
( жуу 5г/л концентрациялы ОП-10 препаратымен 30 минут
Кесте – 6. Модификацияланбаған вискозды талшықтардың
ОП-10 препаратымен жуғаннан кейін микробтарға қарсы белсенділігі.
Микробтарға қарсы
препарат
Тест-микробтардың өсуінің теелену зонасы, мм
Жуғанға дейін
5 рет жуғаннан кейін 10 рет жуғаннан
кейін
Стафи-лококк
Кан-
дида Гип-совид-
три-хофи-тон Ста-
фи-
ло-
кокк
Кан-дида Гип-совид-
трихо-фитон Ста-
фи-
ло-
кокк
Кан-
дида
Стрептомицин 22 ә.е. б.ж. 22 ә.е. ә.е. 22 ә.е.
Колимицин 20 ә.е. б.ж. 18 ә.е. ә.е. 18 ә.е.
Хинозол 22 13 50 14 б.т. 40 12 ә.е.
Бриллиантты жасыл 20 22 38 б.т. 20 30 ә.е.
Шартты белгілер; ә.е. - әсер етпейді; б.т.
Жұмыстың көрсеткіштері бойынша, қышқылдандырылған немесе аминоэтилденген целлюлозды талшықтарға күміс
Целлюлозды талшықтарға микробтарға қарсы препараттарды ионалмастыру арқылы бекіту
Жоғарыда келтірілген өңдеулердің нәтижесінде микробтарға қарсы белсенділік алған вискозды
6-кестесі сипаттайды. (тексеру тығыз ортада «агар пластинасы» әдісімен өткізілді).
Бұл түрдегі құрамында микробтарға қарсы ионды байланыстағы препараттар бар
Целлюлозды маталарға микробтарға қарсы белсенділігінің әсер ету спектрі кең
Кесте – 7. Модификацияланған вискозды маталарды микробтарға қарсы белсенділігі.
Матаның түрі
Микробтарға қарсы препарат
Препараттың
құрамы,
% (матаның салмағынан)
Тест-микробтардың өсуінің тежелу зонасы (2×2см), мм
Стафилококк
Ішек таяқшалары
А
Б
В
Күміс
Мыс
N-цетилпиридиний
Стрептомицин
Күміс
Мыс
N-цетилпиридиний
Гексахлорофен
Пентахлорфенол
0,1
0,7
9,5
1,3
6,5
13,0
1,4
2,4
0,1
1,0
1,0
2,6
16,0
13,6
1
0,5
4
1
2
4
5
7
2
4
1
2
4
10
1
1
4
1
2
2
9
7
2
4
1
4
1
2
Целлюлозды маталарға микробтарға қарсы белсенділігінің әсер ету спектрі кең
Кесте – 8. Ерітіндідегі мицериннің концентрациясының
целлюлозды маталардың микробтарға қарсы белсенділігіне әсері.
Ерітін-дідегі
мице-риннің
концен-трация-сы,
ед/мл
Тест-ұсақ организмдердің матаның шетінде өсуінің тежелу зонасы, мм
Ерітінді-дегі мицерин-нің концен-тра-
циясы,
ед/мл Тест-ұсақ огранизмдердің матаның шетіне өсуінің тежелу зонасы,
Bac.
subtilis
6633
Bac.
micoides
537
Staphilococcus
aureus
209
Bac.
Sutilis
6633 Bac.
Mi-coides
537 Sctaphi-
lococcus-
aureus
209
50
100
200
500
7
8
10
11
6
7
7
11
5
6
7
9
1000
1500
2000
12
12
12
12
12
11
11
12
12
Құрамында мицерин бар, алу үшін сол антибиотиктің белсенділігі 50-500
Талшықтарға микробтарға қарсы белсенділік беру үшін оптикалық ағартқыштарды қолдануға
Осы әдіспен вискозды талшыққа гексалхорофен енгізді.Алдын ала гексахлорофен
Физико-механикалық көрсеткіштері тұрғысынан алынған ұзындығы
16,7 текстильді жіп іс жүзінде сол жағдайларда қалыптастырылған әдеттегі
Құрамында осындай гексахлолофен бар жіптер «агар пластинасы» және алтын
Берілген көрсеткіштер ылғалды өңдеуде талшықтардағы гексахлорофен құрамы,сондай-ақ талшықтардың микробтарға
Кесте – 9. Вискозды талшықтардың құрамындағы гексахлорофен
мен оның жуғанға дейінгі және 10 рет жуылғаннан
кейінгі микробтарға қарсы белсенділігі.
Жуудың
шарттары Жіптің құра-мындағы
гекса-хлоро
фен, % Тест-ұсақ организмдердің өсуінің тежелу зонасы, мм
бактериялардың тұқым шашуының азаюы, %
Bac.
subtilis
6633 Bac.
mucoi
des
537 Staphilo-
cocus
aureus
209 Алтын тәріздес
стафило-
кокк Ішек таяқша-
лары
Жіп жуғанша
ОП-10 2,0 16 17 10 100 100
дисс. су
ОП-10 0,2 9 13 4 96 71
су жүйесіндегі су Сабын 0,3 3 3 3 99
дисс. су
Сабын 0,3 3 3 3 90 57
су жүйесіндегі су 0,2 1 2 2 100 46
Жіп жуғанша
ОП-10 4 15 17 11 100 100
дисс.су
ОП-10 0,4 8 13 5 100 78
су жүйес-гі су Сабын 0,3 5 7 3 89
дисс.су
Сабын 0,3 5 7 3 99 59
су жүйесіндегі су 0,4 7 7 2 100 57
Целлюлоза негізіндегі басқа талшықтар.
Микробтарға қарсы ацетатты талшықтар диацетатты (ДАЦ) немесе 5-нитрофурилакролеинмен жартылай
Кесте - 10. Құрамында коваленттік байланыстағы β - (нитро-2-фурил)
Талшық-тар
Сызық-тық
тығыз-
дығы,
текс Жыртылу
беріктігі,
сН/текс Жыртылғанда
ұзару, %
Ілгектегі
беріктік,
сН/текс
Түйіндегі
беріктік,
сН/текс
Құр-ғақ
қал-ыпта Ылғал-
ды қал-ыпта Құр-
ғақ
қал-
ыпта Ылғал-
ды қал-ыпта
Диацетат
(γ = 238) 0,588 13,6 6,0 37 46 3,1
Бастапқы 0,570 6,0 3,1 29 33 3,4 3,0
Модифи-
цияланған 0,460 13,3 6,3 42 58 5,1 10,6
Триацетат 0,476 16,0 7,1 27 32 4,2 12,0
(γ =282) 0,666 12,3 7,8 36 42 4,9 12,2
Бастапқы 0,689 11,8 7,3 27 31 5,3 9,1
Бұл талшықтардың микробтарға қарсы белсенділігін тексергенде, олардың стафилококк, гипсовидті
Аталған микробтарға қарсы препараттардың целлюлоза ацетатының ерітінділерінің физико-механикалық қасиеттерін
Осы әдіспен модифицияланған ДАЦ және ТАЦ талшықтар қанағатанарлық беріктік
Микробиологиялық зерттеулер бұл талшықтардың әртүрлі патогендік флораға қатты микробтарға
Кесте - 11. Құрамында 2% дәрілік препараттар бар ацетат
талшықтарының микробтарға қарсы белсенділігі
Тест-организмдер
Тал
шық Тест-микробтардың өсуінің тежелденуі,
мм шетінен
Нитро-
фурил-
акро-леин Фура-гин Фура-золи
дон 8-оксо-
хино-лин Гризео-
фульвин
Staphilococ.
аureus ДАЦ 12
ТАЦ 8
Е.coli ДАЦ 10
ТАЦ 9
C.albicans ДАЦ 10
ТАЦ 11
Tr.gypseum ДАЦ 24
ТАЦ 14
Микробтарға қарсы ДАЦ және ТАЦ талшықтары өздерінің бактериялық антифунгалдық
Сызықтық тығыздығы 6,66 текс ДАЦ жіптерден және құрамында 3%
Таза және араласқан (ДАЦ:мақта=1:1 жәнеДАЦ: капрон эластик=1:1) талшықтардан өңделген
Кесте - 12. Құрамында 3% нитрофурилакролеин бар диацетатты
тоқымалы маталардың әртүрлі өңдеулерден кейін
микробтарға қарсы белсенділігі
Мата және өңдеу сипаты
Тест-микробтардың өсуінің тежелдену
зонасы, мм, шетінен
Staphilo-couss
aureus
Е.coil
C.aibicana
Tr.kuprum
ДАЦ мата өңдегенге дейін
ДАЦ мата бояуға дайындалғаннан кейін
Құрамында 50% мақта бар ДАЦ мата бояуға дайындалғаннан кейін
Құрамында 50% капрон эластик бар ДАЦ мата бояуға дайындалғаннан
ДАЦ мата бояуға дайындалғаннан және бояғыштар:
қызылмен (С=0,25г/л)
қызылмен (С=0,5г/л
сарымен 2К (С=0,04г/л)
сарымен 2К (С=0,2г/л)
көкпенК (С=0,25г/л)
көкпен К(С=0,5г/л)
бояғаннан кейін
35
20
23
26
25
20
23
22
25
25
30
25
20
27
27
23
25
24
24
24
35
22
13
21
25
18
23
18
29
21
50
27
27
31
41
30
38
42
31
29
Құрамында 3% нитрофурилакролеин бар микробтарға қарсы таза ДАЦ
Ацетатты талшықтарға микробтарға қарсы белсенділік беру үшін қалыптастыру алдында
Бұл талшықтардың микробтарға қарсы белсенділігін тексеру және олардан маталар
Кесте - 13. Құрамында гексахлорофен қосындылары бар
ацетатты талшықтардың микробтарға қарсы белсенділігі.
Гекса-хлоро-
феннің
құрамы,
% талшық салмағынан Тест-организмдердің өсуінің тежелу зонасы,
мм Гекса-хлоро-феннің құрамы,
% талшық салма-
ғынан Тест-организмдердің өсуінің тежелу зонасы,
мм
Bac.
subtilis
6633 Bac.
мicnides
537 Staһilo-
coccus
aureus
209
Bac.
subtilis
6633 Bac.
мicnides
537 Staһilo-
coccus
aureus
209
0,5
1
14
18
18
22
12
12
2
4
26
30
28
28
14
22
Кестеден байқалғандай, құрамындағы гексахлорофен молайған сайын талшықтардың микробтарға қарсы
Талшықтардағы алтын түсті стафилококктың тәуліктік культурасымен залалдандырғанда бактериялардың тұқым
Алынған материалдардың бірнеше жуылғаннан кейінгі микробтарға қарсы белсенділігін
Кесте - 14. Ацетатты маталардың микробтарға қарсы
белсенділігінің 20 рет жуғаннан кейін өзгеруі
Мата Гекса-хлоро-
феннің
құрамы,
%талшық салмағы-нан Тест-организмдердің өсуінің тежелу зонасы,
мм Бактериялардың тұқым шашуының кемуі,
Baс. subti-lіs
6633 Bac.
мicni-des
537 Stapilo-
coccus
aureus
209 Алтын
түсті стафило-
кокк Ішек
таяқша-
лары-мен
Бастапқы
ОП-10препаратымен жуғаннан кейін
Сабынмен жуғаннан
Кейін 1
4
0,7
2,6
0,8
3,3 18
26
14
22
18
24 14
26
16
16
12
26 22
30
20
20
18
24 90
--
95
--
98
-- 78
--
88
--
81
--
Құрамында гексахлорофен бар барлық талшықтардың микробтарға қарсы белсенділігі 20
Талшықтарға микробтарға қарсы белсенділікті карбооксилметилцеллюлоза негізінде
Кесте - 15. Әртүрлі КМЦ талшықтарының
физико-механикалық қасиеттері.
Көрсеткіштер Суда еритін
КМЦ талшықтар Суық суда
ерімейтін КМЦ талшықтар Суда ерімейтін (тігілген) КМЦ талшықтар
Сызықтық тығыздық, м/текс
Беріктік, сН/текс
Ұзындығы, %
Екі бүгілудің саны (σ=МПа)
25ºС судың диффузиясының коэфициенті, см²
170-300
15,8-18,2
6,6-9,6
155
1,41 ·10¹º
1483,7
260-270
14,0-15,0
7,0-8,0
--
9,15 ·10¹¹
1495,1
290-300
11,0-12,0
5,0-6,0
--
3,45 ·10¹¹
1510,5
Бұл талшықтарға микробтарға қарсы қасиеттер беру үшін оларға ионалмасу
Кесте - 16. КМЦ талшықтарының микробтарға қарсы әсері.
Микробтарға қарсы заттар
Тест-микробтардың өсуінің тежелу зонасы,
мм
Өңдеуден кейін 2 жыл сақталғаннан кейін
Стафи-
локок Ішек таяқ-шала-ры Кан-дида Гипсо-
видтік
трихо
фитон Стафи-
лококк Ішек
таяқ-
шала-
ры
Кан-дида Гипсо-
видтік
трихо-
фитон
Шартты белгілер: б.ж. - белсенділік жоқ.
Күміс сияқты өте күшті антибиотик талшықтарды ішек таяқшаларының өсуін
1.2 Антимикробтық қасиеттері бар ақуыз негізіндегі талшықтарды дайындау.
Белоктық талшықтардың ішінен тірі органдар мен тканьдерде сіңу қабілеттілігі
Хирургиялық тәжірбие сіңіріліп кететін жіптерге ғана емес, сондай-ақ, организм
Кетгатты ауыстыра алатын - малдардың қосу тканьдерінің белогынан коллагеннен
Талшықтар алу үшін ең қолайлысы үй малдарының орта
Алтын түсті стафилококк--------------- 14-16
Ішек таяқшалары ---------------------------- 11
Гипсовидті трихофитон ------------------ 11-16
Кетгут шығарудың өсу масштабын есептей отырып, коллагенді талшықтарға секілді,
Кетгут та коллаген сияқты, 5-нитрофурилакролеинмен өзара ковалентті байланыс
Кетгатты нитрофурилакролеинмен өңдеуді нитрофурилакролеиннің спирттік ерітіндісінде өткізу ұйғарылған, өйткені
Кетгутқа микробтарға қарсы заттарды енгізу үшін ионалмастыру әдісін,
Кесте - 17. Микробтарға қарсы кегуттың патогендік ұсақ флораға
Микробқа қарсы
препарат
Препараттың құрамы Тест-микробтардың өсуінің тежелу зонасы, мм
Ваннада,
г/л
Кетгутте,
г/100
Алтын түсті стафилококк
Кан-дида
Гипсо-
Видтік
трихофитон
Стрептомицин
Колимицин
Бриллиантты жасыл
Хинозол
Трипафлавин
0,5
0,6
0,2
0,3
0,6
4,8
3,2
3,9
2,4
3,1
20
16
13
13
б.т.
б.ж.
б.ж.
16
б.т.
б.ж.
б.ж
б.ж
18
14
20.
Шартты белгілер: б.т.– белсенділік тексерілмег.б.ж.-белсенділік жоқ.
Хирургиялық тәжірбиеде синтетикалық жіптерден алынған материалдардың жақсы қолданылуына қарамастан,
Нақты жібекті нитрофурилакролеинмен модификациялағанда жіптерді 2%-ды ерітіндімен сулы-спирттік (1:1)
Нақты жібектің құрамында ионогенді топтардыың болуы оған тұзды байланысты
Осылай жібектің фиброиніне неомицин және бриллиант жасылы қосылды Құрамында
Құрамында неомицин бар жіптердің микробтарға қарсы қасиеттері үй қоянының
Кейбір жағдайларда жүннен жасалған микробтарға қарсы материалдарды өзі
Жүнді ковалентті байланыспен қосып нитрофурилакролеинмен модифициялауға болады. Бірақ ол
Жүнге микробтарға қарсы белсенділікті екінші жолмен кіргізуде оның поли-2-метил-5-винилпиридинмен
Кесте - 18. Микробтарға қарсы жүннің патогенді ұсақфлораға әсері.
Микробтарға
қарсы препарат Жүннің
құрамын-
дағы
препарат Тест-ұсақ организмдердің өсуінің
тежелу диаметрі, мм
Алтын түсті стафило-кокк
Кандида Гипсовидтік
Трихофитон
Стрептомицин
Неомицин
Бриллиант жасылы
Хинозол
Трипавлавин
2,1
1,2
1,5
--
--
30
14
20
16
б.т.
б.ж.
б.ж.
14
б.т.
б.ж.
б.ж.
б.ж.
26
т.ж.
34
Шартты белгілер: б.т. – белсенділік тесерілмеген; б.ж.
Микробтарға қарсы қасиеттер беру үшін көрсетілген жағдайларда модифицияланған және
Жүннің кератинінің құрамындағы ПМВП мен ПМАК-ның бүйірлік тізбекте болуының
Жүнге құрамында фенол немесе йод қатарының препараттары бар
Модифицияланған жүннің микробтарға қарсы белсенділігі бірнеше рет жуылғаннан кейін
Жүннің ПМАҚ-мен прививкаланған полимерсерігі негізіндегі маталардың микробтарға қарсы қасиеттері
Құрамында 12,5% ПМВП және 7,3% гексахлорофен бар ПМВП-мен модифицияланған
Кесте - 19. Винилдік полимерлермен прививкаланған
құрамында әртүрлі микробтарға қарсы препараттар бар
модифицияланған жүннен алынған маталардың
микробтарға қарсы белсенділігі.
Модифиция-ланған
жүннің түрі
Микробтарға қарсы препарат Матадағы препараттың құрамы,
% (матаның салмағынан) Бактериялардың тұқымдануының кемуі,
%
Алтын түсті стафило-кокк Ішек таяқша-лары
Жүннің полимері және
негізгі түрдегі ПМВП
Жүннің полимері және тұз түріндегі ПМВП
Жүннің полимері және
ПМАҚ Гексахлорофен
Пентахлор-фенол
Йод
Гексахлорофен
Гексахлорофенол
Мыс
Күміс
6,0
7,1
5,9
9,0
6,0
8,7
15,5
4,3
1,1
1,8
0,8 93,1
100
100
100
98,3
100
100
100
98,5
100
76,6 64,0
95,1
88,5
100
76,2
--
98,7
99,2
97,9
99,6
98,1
Жүннің кератиніне микробтарға қарсы белсенділік беру үшін 5-нитрофурилакролеин қолданылды.
7% нитрофурилакролеин бактериялардың тұқымдануын төмендетуге мүмкіндік туғызды: алтын түсті
Жоғарыда келтірілген бояғыштармен боялған маталардың бояудың жақсы беріктік
Ацетондағы нитрофурилакролеин ерітіндісімен немесе құрамында
1,1% мыс бар 8-хлор-ацетиламино-2-бензолазо-1-нафтол-3,6-дисульфо қышқылының динатрий тұзымен
Күшті гамма-сәулелік қабылеті бар радиоактивті изотоптармен немесе қатаң рентген
1.3 Антимикробтық қасиеттері бар басқа синтетикалық
Микробтарға қарсы капрон талшықтарды 5-нитрофурилакролеин мен поликапроамидтің қосылуы
өтеді:
Реакцияның катализаторы ретінде күкірт, сірке және фосфор қышқылдар қолданылды.
Сулы ортада өңдегенде реакциялардың төменгі жағдайлары ұсынылады: Ваннадағы нитрофурилакролеиннің
Кесте - 20. Модификацияның температурасына байланысты талшықтың
беріктігі мен ұзындығы өзгеріп отырады.
Өңдеу температурасы Беріктік
ºС текс/сН %
- 60 36
50 57 42
70 56 41
90 50 40
Осындай әдіспен модификацияланған капрон талшық стафилококктың, ішек таяқшаларының және
Осыған байланысты капрон талшықтар микробтарға қарсы хирургиялық жіптерді, торғындарды,
Полиамидтік талшықтарға антисептиктердің иондарын тұзды байланыстар арқылы қосқан. Осы
N-(4',6'-дихлор-S-триазинил)–1-нафтиламин-3,6,8-трисульфо қышқылымен модификациялаған және құрамында сульфотоп бар белсенді бояғыштармен
Капрон талшықтарға микробтарға қарсы белсенділік қалыптасу стадиясында беріледі.
N-[β-(5-нитро-2'-фурил)акрилиден]-1-аминогидантоин
(фурагин) немесе фуразолидонмен
N-(5'-нитро-2'-фурфурилиден)-3амино-2-оксазолидон (фуразолидон)
Бұл препараттар гранулятқа оларды жеке қолданған жағдайда, 1% шамасында
Полипропиленді талшықтарға микробтарға қарсы белсенділік оларға полиакрил қышқылымен карбоксил
Полипропилен талшықтарына микробтарға қарсы қасиеттерді қалыптасу алдында ерітпелерге дәрілік
Кесте - 21. Құрамында микробтарға қарсы әр түрлі
препараттар бар полипропилен талшықтарының әсері
Препарат
Талшықтағы құрамы, % Тест-микробтардың өсуінің тежелденуі, мм
Стафилокок Кандида Ішек таяқшасы Трихофитон
Фурагин
Фуразо-лидон
Окси-хинол
Нор-сулфа-зол
1,0
2,0
1,0
2,0
1,0
2,0
12
16
16
16
14
12
12
20
20
20
14
б.ж.
16
12
12
16
14
12
11
12
12
14
14
б.ж.
Шартты белгілер: б.ж. - Белсенділігі жоқ.
Келтірілген көрсеткіштерге сәйкес, құрамында 1 және 2%-дық фурагин мен
Құрамында микробтарға қарсы препараттар (фурагин, циминаль,этазол) бар ерітпелерден алынатын
Қалыптасқан жіптерді зерделеу тығыз ортада өткізілді. Барлық жіптер стафилококкқа,
Микробтарға қарсы қасиеті бар полиакронитралық (ПАН) талшық нитралдық топтарды
ПАН талшықтарға микробтарға қарсы қасиеттер беру үшін дәрілік заттарды
Микробтарға қарсы қасиеті бар полиендік талшықтар белгілі. Негізгі тізбегінде
Полиформальдегидтік жіптерге микробтарға қарсы қасиеттер беру үшін қалыптастырудың алдында
1.4 Ағаш материалдарының табиғи қасиеттері және олардың өңдеу жолдары.
Ағаш - адамның күнкөріс қарекеті мен рухани өмірде ерекше
Ұзақ уақыт орман ішін аралау адам ағзасына кез келген
Ата-бабаларымыз жапан далада өсіп тұрған жалғыз ағашты қасиетті санап,
Ең мықты донор-ағаш қайсы десек, ең мықтысы - емен
Қарағай да өте мықты ағаш, бірақ оның биоэнергетикасы ауыр
Ағаштан энергия алу үшін онымен арада міндетті түрде «диалог»
Арша ағашының емдік қасиеті қазақ баласы үшін таңсық емес.
Қайың – ақ түсті қабығымен ерекшеленетін әдемі ағаш. Қайыңның
Сурет - 1. Қайың ағашы.
Елімізде оның көптеген түрлері кездеседі. Ең кең
Қайыңнан сондай-ақ, көптеген дәрілік заттар алынады. Қайың бүршігінің, сырғасы
Қайың бүршіктері тұнба, ал жапырақтары қоспа түрінде қолданылады. Оның
Қарағай – еліміздің таулы аймақтарында бірнеше түрі кездесетін қылқанжапырақты
Сурет - 2. Қарағай ағашы.
500-600 жылға дейін өмір сүреді. Ең биік түрлері 50-60
Қарағайдың ағашы мықтылығымен және қаттылығымен ерекшеленеді. Оны кеме құрылысында,
Қарағайдың бүршіктері, эфир майы және шайыры бронхит, өкпе ауруларына
Қарағай (лат. Pіnus) — қарағайлар тұқымдасына жататын мәңгі жасыл,
Қарағай – дәрілік ағаш, одан терпентин майы, скипидар, сірке
Қарағайдың бүршіктері, эфир майы және шайыры бронхит, өкпе ауруларына
Терек (лат. Pópulus) – тал тұқымдасына жататы жапырақ тастайтын
Сурет - 3. Терек ағашы.
Қазақстанның барлық аймағында кездеседі. Өзен жайылмасында, далалық жерлерде, тау
Терек - тез өсетін, биіктігі 45 метрге дейін барады.
Терек ағашын құрылыста, жиһаз жасауда пайдаланады. Қағаз, сіріңке жасау
Қазақстан жерінде ақ терек, көк терек, қара терек, мырза
Оның тағы бір артықшылығы, терек көп күтім тілемейді және
Терек қолданылмайтын жұмыс саласы аз. Ағашы жұмсақ болғандықтан, одан
Ең мықты донор-ағаш қайсы десек, ең мықтысы - емен
Ағаштан энергия алу үшін онымен арада міндетті түрде «диалог»
Арша ағашының емдік қасиеті қазақ баласы үшін таңсық емес.
Ағаштарды өңдеу үдерісі.
Ағаш - табиғаттың тамаша туындысы. Ағаш көп өскен жерді
Жұмысқа қолда бардың барлығы қосылды – жұмыр тастар мен
Жиһаз, есік пен терезенің өндірісінде қолданылатын ағаштың дайын өнімге
Технологиялық үдерістердің көбісі секілді, ағашты өңдеу процесі эскиз жасаудан
Оны өңдеу – алғаш қарағанда оңай болып көрінгенмен, айтарлықтай
Процестің алғашқы қадамы – ағаштық жонылмаған діңгектерін өңдеу. Ол
Келесі міндетті операция – ағаш жартылай фабрикатын сүргіден өткізу.
Қызықты өзгешелік – операцияның бас жағында ағаштан шыққан жаңқалар
Әрі қарай дайындалған ағаш оның қайда қолданылатынына байланысты кесу
Егер бүк немесе қарағаш секілді қатты ағаштармен жұмыс істеу
Бұл баспалдақтың сатысы температураның өзгерісіне шыдамды болып, оны бұзылудан
Егер де дәл сол басқышты немесе кез келген басқа
Сондықтан да, аралар мен фрезерлерді уақытылы қайрап тұру –
Керегі – эскиздің электронды нұсқасын дайындап, оны машинаға енгізіп,
Үлкен планшеті бар машина, жанында тұрған - мультикам, ағаштан
Декорация бойынша қазіргі заман дизайнерлік шешімдері көбінесе ежелгі шеберлердің
Ағаш - табиғаттың тамаша туындысы. Ағаш көп өскен жерді
Қазіргі уақытта да біздер ағашсыз өз өмірімізді елестете алмаймыз.
Қолөнердің ең көп тараған түрлерінің бірі - бұл ағашты
Ағаштан жасалған бұйымдардың ішіндегі ең көп тараған түрлері жұпаяқ,
Көркемдеп өңдеуге қажетті ағашты дұрыс таңдау істің нәтижелі болуына
Өрнек дегеніміз- кез келген бұйымның сыртына түсірілетін біртұтас байланысты
Ағаш бұйымдарын көркемдеп өңдеу мынадай шаралар арқылы жүзеге асады.
- бұйымның негізін талаптарға сай тазалау;
бұйымдарды бояу, оған әр беру;
боялған бұйымдарды тазалау, лактау
Ағаштан жасалынатын бұйым түрлері
1 Киіз үй сүйегі
2 Киіз үй жиһаздары
3 Ыдыс-аяқтар
4 Сазгерлік аспаптар
5 Мал шаруашылығында қолданылатын құрал-жабдықтар
6 Егіншілікке қолданылатын құрал-жабдықтар
7 Аң аулауда қолданылатын құрал-жабдықтар
8 Тұрмыста қолданылатын құрал-жабдықтар
9 Ойын жабдықтары
10 Бесік
Ағаш өңдеуде қолданылатын құрал- жабдықтар.
№ Атауы Түсінігі
1 Ара Ағаш кесу үшін қолданылатын құрал.
2 Аталғы Екі қолмен ұстап, ағаштың қабығын аршитын қисық
3 Байтесе Шаңырақ ағашын беттеп шауып, белгілі қалыпқа
4 Балта Өткір жүзді, ағаш шабатын сабы бар
5 Жоңғы Ағаш жонатын құрал.
6 Қобы Ағаш бетін оюлап, өрнек салуға арналған
7 Қолағаш Қазық, қада қағуға арналған құрал, тоқпақ.
8 Қуысқұлақ Ағашты үңгіп шабу үшін екі шетін
9 Мор Үйшілердің ағашты қыздырып, ию үшін қойдың
10 Пышқы Араның ағаш кесетін кішірек түрі.
11 Сарнақ Киіз үй сүйегіне (уық, кереге)
12 Сүргі Ағашты өңдеу, тегістеу үшін қолданылатын құрал.
13 Сықауырын Тезге салған ағашты қатты қысып, басып
14 Тез Киіз үй сүйегін: уық, кереге т.б.
15 Ұңғуыр Ағашты ұңғып, белгілі қалыпқа келтіретін құрал.
16 Үскі Ағашты тесетін іші қуыс біз.
17 Шапашот Имек ағашқа сапталған ағаш шабатын құрал.
18 Шот Ағаш шабатын құрал; шапашот.
2 ЭКСПЕРИМЕНТАЛДЫҚ БӨЛІМ
Эксперименттің мақсаты антимикробты қасиеті бар ағаштарды алу болатын. Соған
Микробтарға қарсы қасиеті бар ағаштарды зерделеу сұйық ортада (пентон-ет
Сұйық ортадағы тәжірибеде ағаштың бактерияға қарсы әсері 1 гр
Тығыз ортадағы тәжірибеде ағаштардың микробтарға қарсы әсері тест культурасындағы
2.1 Бастапқы ағаш материалдар, олардың түрі және қасиеттері
Ағаш материалдары - табиғи сүректі байланыстырғыш заттармен (мысалы, синтетикалық
Ағаш материалдарын кесіп өңдеу - ағаш бұйымына сызба бойынша
1) ағаштың тұқымы;
2) өңделетін материалдың түрі (дөңгелек бөрене, қырлы жуан бөрене,
3) кесіп өңдеу технологиялық тәсілі (жақтаумен, таспамен, дөңгелек аралармен
Ағашты жан-жақты пайдалану оның физикалық-механикалық қасиеттерінен басқа бірқатар технологиялық
Ағаштың физикалық қасиеттерінің түрі – түсі, сүрегі, сақинасы, ылғалдылық
Ағаштың негізгі физикалық қасиеттеріне мыналар жатады: түрі-түсі, ылғалдылығы, қаттылығы,
Ағаштың механикалық қасиеттері жан-жақты, олар өздеріне әсер еткен әртүрлі
Ағаштың қаттылығы, шыдамдылығы, сынып жарылуы бір-бірімен тығыз байланысты, бірінен
2.2 Микроб өсіретін орталар және оларды дайындау.
Агар немесе агар-агар (малай тілінде агар-агар– балдыр) - кейбір
Құрамы балдырлардың түрлеріне байланысты әрқалай болады. 60
Агар - агар – күрделі полисахарид, көбіне теңіздегі қызыл
Қоректік орталарды қолданбас бұрын автоклавта немесе Кох аппаратында стерилдейді,
2.3 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
мыс купорасымен өңдеу
Экспериментті жүргізудің алдында, керекті реактивтерді (бриллиантты жасыл, йод, мыс
Мыс купоросы порошок тәріздес болғандықтан, оны дистильденген суда көк
2.4 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
брилиантты жасылмен өңдеу
Қайың, қарағай, терек ағаштарын Петри табақшасына салып, бриллиантты жасылмен
Антимикробты қасиетті білу үшін экспериментке микроорганизімдердің арасынан - ішек
2.5 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін йодпен
өңдеу.
Алдын ала дайындалған қайың, қарағай, терек ағаштарын Петри табақшасына
2.6 Ағаш материалдарына антимикробты қасиеттерін туғызу үшін
стрептомицин препаратымен өңдеу.
Қайың, қарағай, терек ағаштарын Петри табақшасына салып, стрептомицин препаратымен
3 ЗЕРТХАНАЛЫҚ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
Эксперименттің мақсаты - антимикробты қасиеті бар ағаштарды алу болатын.
Дегенмен, қолдағы бар нәтижелерге сүйене отыра, эксперимент жүзеге жетті.
Шын айтуында ағаш материалдарына биологиялық белсенділік – антимикробты қасиет
Дәрілік заттарды химиялық жолмен ағаш материалдармен байланыстыру.
Дәрілік заттарды ағаш материалдарымен физикалық адсорбциялау.
Ағаш материалдарын дәрілік заттардың полимерлік жабулықтар немесе төмен молекулалы
Біз бұл әдістердің ішінде ағаш материалдарына антимикробтық қасиет беруде
3.1 Өңделген қарағай ағашының нәтижелері және оларды талқылау
Ал жеке өңделген қарағай ағашына келіп тоқтасақ, әр түрлі
Дегенмен, бұны да нәтиже деп қарастыруға болады.
Салыстыра келе қайың ағашын төрт түрлі реагентпен өңдегенде, жоғары
Сурет - 4. Қарағай ағашының әр түрлі реагенттермен өңдегендегі
антимикробтық қасиет көрсетуі.
3.2 Өңделген қайың ағашының нәтижесі және оларды талқылау
Өңделген қайың ағашына келіп тоқталсақ, төрт түрлі реагентпен өңделген
Салыстыра келетін болсақ, қайың ағашы стрептомицин препаратымен өңдегенде, антимикробты
Сурет – 5. Қайың ағашының әр түрлі реагенттермен өңдегендегі
антимикробтық қасиет көрсетуі.
3.3 Өңделген терек ағашының нәтижелері және оларды талқылау
Төрт түрлі реагенттермен терек ағашын өңдегенде (антимикробты қасиет бергенде),
Сурет - 6. Терек ағашының әр түрлі реагенттермен өңдегендегі
антимикробтық қасиет көрсетуі.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Антимикробтық қасиеті бар ағаш материалдарын алу мақсатында стрептомицин
2. Қарағай ағашын йодпен, мыс купоросымен, бриллиантты жасылмен,
Қайың ағашын йодпен, мыс купоросымен, бриллиантты жасылмен, стрептомицин препаратымен
Терек ағашының йодпен, мыс купоросымен, бриллиантты жасылмен, стрептомицин
Жалпы зерттеу жұмысы барысында, таңдап алынған ағаштар (қарағай, қайың,
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Вольф Л.А, Емец Л.В, Костров Ю.А, Перепегкин Л.П, Шамолина
Волокни с особыми свойствами. Москва, Химия, 1980, 240 стр.
Эльберт А.А. – Усп. хим., 1973, т.42 №12, с.
Кастрв Ю.А. и др. – Хим. волокна, 1977, №2,
Кастрв Ю.А. и др. – Хим. волокна, 1977, №4,
Капанин В.В., Рейтлингер С.А. – Высокомол. соед., 1976, Б,
Райгородский И. и др. – Высокомол. соед., 1975, А,
Жубанова А.А. Основы биотехнологии. Алматы, 1994, с. 130.
Жубанова А.А., Абдиев Г.Ж., Шөпшібаева К.К. Биотехнология негіздері.,
Алматы, Қазақ Ұлттық Университеті, 2006, 142б.
Әлмағанбетов Қ. Х., Биотехнология негіздері., Астана, 2007, 149б.
Перпечкин Л. П., Кочетова В. А., Дубяга В. П.
Елинов Н. П. Биотехнология. Наука, 1995. с. 600.
Беккер В. Р. Основы биотехнологии., М. 1976, с. 48
Биотехнология журналы., №1, 2003, 14 – 19.
Биотехнология журналы., №2, 2007, 12 – 18.
Биотехнология журналы., №3, 2002, 23 – 28.
http:// www. gazeta.kz
http:// www.aikun.kz
Преображенский Н. А., Генкин Э. И. – Химия органических
Г. Дженикс., У. Хартунг. – Химия органических лекарственных
Преображенский Н. А., Генкин Э. И. - Химия органических
http://masters.donntu.edu.ua/.ru
Георгиевский В.П., Комисаренко Н.Ф. Дмитрук С.Е. Биологические активные вещества
Бекетов Б.Н., Смолина Т.А., Малюшина Л.Н., Разработки новых лекарственных
Егоров Н. С. Биотехнология проблемы и перспективы., М., 1987,
Құлжабаева Г.Ә. «Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Ағаштар: Дидактикалық материал
Құлжабаева Г.Ә. Қылқанжапырақтылар: Дидактикалық материал - Алматы, 2010 –
Қазақ энциклопедиясы VII-том; әдебиеттер: Вальтер Г., Растительность земного шара.
Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдыктары және металл өңдеу
Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия .
Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д.,
1028 б.
Қазақ ұлттық энциклопедиясы
2
60






13 желтоқсан 2017ж.
2008-2017 topreferat.com - Қазақша рефераттар, курстық, дипломдық жұмыстар

^