Қазақмыс корпорациясы ҚҚМЗ жағдайындағы жылына қуаттылығы 15 мың т. орташа болат құймаларын өндіру цехының жобасы диплом жұмысы
№3218


МАЗМҰНЫ
Кіріспе……………………………….………………………………......
1 Құю цехының жобасы……………………………………..................
1.1 Балқыту бөлімшесі……………….………………………………....
1.2 Қалыптау бөлімшесі……………….………………………………..
1.3 Өзекше жасау бөлімшесі………….………………………………..
1.4 Қоспа дайындау бөлімшесі……….………………………………...
1.5 Кесу-тазалау бөлімшесі…………….........………………………....
2. «Кронштейн» құймасын дайындау технологиялық
процесін әзерлеу……………..........…………….........……………....
2.1 Бөлшектің тағайындалуы және техникалық сипаттамасы..………...
2.2 Құю қалыбы элементтерінің сызбасын дайындау..............................
2.3 Үстемені есептеу.......................................
2.4 Құю қоректендіру жүйесін есептеу..............................
2.5 Үлгі кешенін жобалау......................................................
2.6 Қалып және өзекше қоспалары........................................
2.7 Металл құю температурасы, құю құрал жабдықтары........................
2.8 Суыту тәртібі және құйма босату.......................................
2.9 Финиш операциялары........................................................
2.10 Сапа бақылау...........................................
3. Электр доғалы болат балқыту пешінің
еңкейту құрылғысын есептеу...................
3.1 Құрылғының жалпы конструкциясын және жұмысын баяндау ........
3.2 Құрылғының негізгі көрсеткіштерін есептеу…………….………….
3.3 Бұру механизмі баяндамасы мен жоба есебі………………….…....
3.3.1 Бұру механизмін баяндау...........................................
3.3.2 Бұру механизмінің жоба есебі....................................
3.4 Жетек баяндамасы мен жоба есебі.................................
3.5 Басқару мен автоматтандыру жүйесін жетілдіру…………………....
3.6 Машина техникалық сипаттамасы..................................
4. Еңбекті қорғау………………………………………………….............
4.1 Болат құю цехының қауіпті және зиянды факторларын талдау…...
4.2 Құйма жасау қауіпсіздігі.......................................….....
4.3 Өрт қауіпсіздік шаралары..……………………………………….......
5. Өндірістік экология…………………………………………..............
5.1 «Казақмыс» корпорациясы ҚҚМЗ құю цехын қоршаған орта
жағдайын талдау ……………………........................................
5.2 Құю цехының шаң және зиянды газдарды шығару
мөлшерінің есебі …………………………………………………...
5.3 Өнеркәсіп қалдықтарын жою және пайдалану, қолдану жолдары.....
6 ЖОБАНЫҢ ТЕХНИКА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕМЕСІ…………………………………………………..............
6.1 Жоба үшін бастапқы деректері және тән ерекшеліктері....................
6.2 Цех жабдықтауға күрделі шығындар есептеу………………………
6.2.1 Цехтың өндіріс ғимаратына күрделі салымдар................................
6.2.2 Цех құрал-жабдығына күрделі шығындар........................................
6.2.3 Жабдыққа, өндіріс құрал-саймандарына, керек-жараққа күрделі салымдар ..........................................................
6.2.4 Цех жабдықтауға жалпы күрделі шығындар......................................
6.3 Құю цехындағы жұмысшылардың санын есептеу................................
6.3.1 Негізгі өндіріс жұмыскерлерінің санын есептеу..................................
6.3.2 Өндіріс көмекші жұмыскерлер санын анықтау....................................
6.3.3 Қызмет етушілердің санын және құрамын анықтау............................
6.4 Еңбек ақы төлеу қорын есептеу..........................................
6.4.1 Негізгі өндіріс жұмыскерлерінің еңбек ақы қорын есептеу...............
6.4.2 Қосымша өндіріс жұмыскерлерінің еңбек ақы қорын есептеу..........
6.4.3 Қызмет етушілердің еңбек ақы қорын есептеу....................................
6.4.4Әлеуметтік сақтандыруға, зейнеткерлік қорға, медициналық сақтандыруға қаржы бөлу...........................................
6.5 Құю өнімінің өзіндік құнын есептеу..................................
6.5.1 Сұйық металдың өзіндік құнының калькуляциясы.............................
6.5.2 Болат құймалардың өзіндік құн калькуляциясы..................................
6.6 Күрделі салымдардың экономикалық тиімділігі.....................................
6.7 Құю цехының техникалық-экономикалық көрсеткіштері......................
Пайдаланған әдебиеттер тізімі...........................................



Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Жұмыс көлемі: 81 бет
Пәні: Соңғы қосылған дипломдық жұмыстар

-----------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------
https://www.topreferat.com/
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МӘТІНІ
МАЗМҰНЫ
Кіріспе……………………………….………………………………......
1 Құю цехының жобасы……………………………………..................
1.1 Балқыту бөлімшесі……………….………………………………....
1.2 Қалыптау бөлімшесі……………….………………………………..
1.3 Өзекше жасау бөлімшесі………….………………………………..
1.4 Қоспа дайындау бөлімшесі……….………………………………...
1.5 Кесу-тазалау бөлімшесі…………….........………………………....
2. «Кронштейн» құймасын дайындау технологиялық
процесін әзерлеу……………..........…………….........……………....
2.1 Бөлшектің тағайындалуы және техникалық сипаттамасы..………...
2.2 Құю қалыбы элементтерінің сызбасын дайындау..............................
2.3 Үстемені есептеу.......................................
2.4 Құю қоректендіру жүйесін есептеу..............................
2.5 Үлгі кешенін жобалау......................................................
2.6 Қалып және өзекше қоспалары........................................
2.7 Металл құю температурасы, құю құрал жабдықтары........................
2.8 Суыту тәртібі және құйма босату.......................................
2.9 Финиш операциялары........................................................
2.10 Сапа бақылау...........................................
3. Электр доғалы болат балқыту пешінің
еңкейту құрылғысын есептеу...................
3.1 Құрылғының жалпы конструкциясын және жұмысын баяндау ........
3.2 Құрылғының негізгі көрсеткіштерін есептеу…………….………….
3.3 Бұру механизмі баяндамасы мен жоба есебі………………….…....
3.3.1 Бұру механизмін баяндау...........................................
3.3.2 Бұру механизмінің жоба есебі....................................
3.4 Жетек баяндамасы мен жоба есебі.................................
3.5 Басқару мен автоматтандыру жүйесін жетілдіру…………………....
3.6 Машина техникалық сипаттамасы..................................
4. Еңбекті қорғау………………………………………………….............
4.1 Болат құю цехының қауіпті және зиянды факторларын талдау…...
4.2 Құйма жасау қауіпсіздігі.......................................….....
4.3 Өрт қауіпсіздік шаралары..……………………………………….......
5. Өндірістік экология…………………………………………..............
5.1 «Казақмыс» корпорациясы ҚҚМЗ құю цехын қоршаған орта
жағдайын талдау ……………………........................................
5.2 Құю цехының шаң және зиянды газдарды шығару
мөлшерінің есебі …………………………………………………...
5.3 Өнеркәсіп қалдықтарын жою және пайдалану, қолдану жолдары.....
6 ЖОБАНЫҢ ТЕХНИКА-ЭКОНОМИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕМЕСІ…………………………………………………..............
6.1 Жоба үшін бастапқы деректері және тән ерекшеліктері....................
6.2 Цех жабдықтауға күрделі шығындар есептеу………………………
6.2.1 Цехтың өндіріс ғимаратына күрделі салымдар................................
6.2.2 Цех құрал-жабдығына күрделі шығындар........................................
6.2.3 Жабдыққа, өндіріс құрал-саймандарына, керек-жараққа күрделі салымдар ..........................................................
6.2.4 Цех жабдықтауға жалпы күрделі шығындар......................................
6.3 Құю цехындағы жұмысшылардың санын есептеу................................
6.3.1 Негізгі өндіріс жұмыскерлерінің санын есептеу..................................
6.3.2 Өндіріс көмекші жұмыскерлер санын анықтау....................................
6.3.3 Қызмет етушілердің санын және құрамын анықтау............................
6.4 Еңбек ақы төлеу қорын есептеу..........................................
6.4.1 Негізгі өндіріс жұмыскерлерінің еңбек ақы қорын есептеу...............
6.4.2 Қосымша өндіріс жұмыскерлерінің еңбек ақы қорын есептеу..........
6.4.3 Қызмет етушілердің еңбек ақы қорын есептеу....................................
6.4.4Әлеуметтік сақтандыруға, зейнеткерлік қорға, медициналық сақтандыруға қаржы бөлу...........................................
6.5 Құю өнімінің өзіндік құнын есептеу..................................
6.5.1 Сұйық металдың өзіндік құнының калькуляциясы.............................
6.5.2 Болат құймалардың өзіндік құн калькуляциясы..................................
6.6 Күрделі салымдардың экономикалық тиімділігі.....................................
6.7 Құю цехының техникалық-экономикалық көрсеткіштері......................
Пайдаланған әдебиеттер тізімі...........................................
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы ішкі нарығының бәсекелестікке қабілеттілігін көтеруде өндіріс ошақтарына,
Қазіргі кезде қоғамдағы нарықтық қатынастардың дамуында машина жасау өндірісіндегі
Дипломдық жобалаудың тақырыбы: “Қазақмыс” корпорациясы ҚҚМЗ жағдайындағы жылына қуаттылығы
Құю цехындағы балқыту бөлімшесі кәзіргі заман металлургиялық типті электр
Жобаның технологиялық тарауында негізгі құю цехынан алған құйма номенклатурасынан
Дипломдық жобаның ерекше бөлімінде электр доғалы пештің еңкейту құрылғысының
Еңбекті қорғау бөлімінде адам өміріне, денсаулығына ең қауіпті деген
Экологиялық бөлімде жалпы өндірістік экологияны қарастырдым. Өндірістен шыққан қалдықтарды
Жобаның экономикалық бөлімінде жаңадан жобаланған цех жобасы мен оған
1 Құю цехының жобасы
Дипломдық жобада құю цехының жобасы жаңадан жобаланды. Цех жобасына
1.1 Балқыту бөлімшесі
Цех жобасындағы жылына 15 мың тонна жарамды болат құймалар
Балқыту бөлімшесі құю цехының жобасында шихта бөлімшесінен кейін жеке
Осы 1.3-кесте бойынша әрбір қорытпа маркасы үшін металл төгу
Шихта материалдарының сұраныс есебі 1.5-кестеде қандай материалдардың шығыны туралы
Осы өндірістік бағдарламаға қажетті сұйық металл шамасына сай қажетті
1.Техника-технологиялық: бұған негізінен қорытпа түрі және маркасы бойынша оған
№ Материал атауы Мөлшері
% т
1 Көміртекті болат сынықтары 56,9 11340
2 Қайта өнделетін шойын 9,6 1913
3 Сұр шойын сынығы 7,0 1395
4 Ферромарганец 0,37 74
5 Ферросилиций 1,36 271
6 Алюминий екінші 0,07 14
7 Меншікті қайтарым 24,7 4923
8 Барлық металл төгу 100 19930
9 Өндірістің барлық шығындары 30,7 6119
Сол уақыттағы меншікті қайтарым 24,7 4923
Кему және қайтымсыз шығындар 6 1196
10 Жарамды құю 75,3 15000
2. Экономикалық: басқа пештермен салыстырғандағы артықшылықтары, энергия тұтынуы және
3. Санитарлық-гигиеналық және экологиялық: еңбек жағдайын бағалау, шығаратын зияндылықтар
Осы факторларды ескере отырып, жобаланатын құю цехында пайдаланған айнымалы
Тұрақты токты ЭДП-нің [3] әдебиетіне сүйене отырып, оның артықшылықтарын,
Сыйымдылығы 6 тонна тұрақты токты ЭДП-не легірленген көміртекті болат
Осы пеште электр энергиясын экономдауда 188,6 кВт сағ/т, яғни
Балқыту кезінде айнымалы токты ЭДП-не қарағанда кему және қайтымсыз
Жаңа пеш қыздыру және балқыту кезінде айнымалы токты пешпен
- бір ғана электр доғасы шихта бетінің бір нүктесінен
- ең бастысы: әрдайым араласып отырған металдың қыздырылған бөлігін
- электр тогының әсерінен жанған доға атмосфераға артық қысым
- металдың балқу уақыты 15-20 минутқа азаяды.
Балқу кезінде 3 негізгі электр тәртібін жүргізеді:
1. Бастапқы балқыту. Тізбек іске қосылғанда бастапқыда ток күші
2. Параллель жұмыс режимін өзгерткіш секциясы арқылы қосып, 15
3. Параллель өзгерткіш секциясын қосқанда 4-ші сатылы трансформатордағы ток
Пайдаланатын электрод негізі екі бөліктен тұрады: активті бөліктен және
Балқыту бөлімшесіне қанша пеш қажет екенін келесі (1.1)-формула бойынша
дана,
мұндағы: N – есептелген пеш саны, дана;
QЖ – жылдық бағдарламаға қажет сұйық металл көлемі, QЖ
KН – құрал-жабдықтың бір қалыпсыздығын ескеретін коэффициент; KН-ді өндіріс
q – балқу пешінің сағаттағы өнімділігі, т/сағ; q =
FЭ – құрал-жабдық жұмысының нақты уақыт қоры, сағ, Fэ
KЖ – құрал-жабдық жүктемесін ескеретін коэффициент, балқыту бөлімшесіндегі құрал-жабдықтар
(1.1)-формула бойынша пеш саның анықтаймыз:
N = = 2,5 дана.
Сыйымдылығы 6 т үш тұрақты токты элект доғалы пешін
Балқыту бөлімшесінде қосымша құрал-жабдыққа негізінен шихталарды пешке салатын, пеш
Құю цехының қалыптау бөліміндегі негізгі құрал-жабдық автоматты құю тізбегі
Шихта бөлімшесінен келген шихта материалдары пеш қуысына көпірлі кран
[1] әдебиеттен жобадағы пештер үшін көтергіштігі 20/5 тонналық кранды
1.2 Қалыптау-құю-босату бөлімшесі
Қалыптау-құю-босату бөлімшесін жобалағанда өндіріс сериялығын, шығаратын цех өнімі құймалардың
Өндіріс сериялы болғандықтан құймаларды дымқыл қалыптарда қалыптаймыз. Шығарылатын құймалардың
Құю цехының қалыптау бөлімшесінде механизмдері автоматтандырылған және механикаландырылған автоматты
Қалыптау бөлімшесінде жылдық бағдарламаға қажет қалыптар шамасын 1.6 -кесте
NҚМ = дана,
мұндағы: NҚМ – құю тізбектерінің есептелген саны;
QҚ –жылдық бағдарламаға қажет қалыптар шамасы, QҚ = 125609
KН – құрал-жабдық жұмысының бір қалыпсыздығы, сериялық өндіріс бойынша
q – тізбектің өнімділігі, q = 100 дана/сағ;
FН – құрал-жабдық жұмысының нақты уақыт қоры, FН =
KЖ – машина жүктемесінің коэффициенті, қалыптау бөлімі үшін KЖ
NҚМ = = 0,80 дана.
Қалыптау бөлімшесінде бір автоматты құю тізбегі жеткілікті. Оның жүктелу
Таңдалған кешенді автоматты құю тізбегінің үлгісі «Кюнкель - Вагнер».
Автоматты құю тізбегінде құйманы жасау үшін келесі технологиялық процестер
Келесі формула бойынша автоматты құю тізбегінің конвейер жылдамдығын
υK = , м/мин,
мұндағы: qК – тізбек өнімділігі, qК = 100 қалып/сағ;
lК – конвейер адымы, lК = 1 м;
η – конвейердің орындалу коэффициенті, η = 0,85.
υK = 100·× 1 / 60 × 0,85 =
Келесі формулалар бойынша өзекшелерді орналастыру, құю, суыту ауданшаларының ұзындықтарын
LӨЗ = υК × τ ӨЗ, м,
мұндағы: τӨЗ – өзекшені орналастыру уақыты, τӨЗ = 2
LӨЗ = 1,96 × 2 = 3,92 ≈ 4
Қалыптарға сұйық металл құю аралығы:
LҚҰЮ = υК × τҚҰЮ, м,
мұндағы: τҚҰЮ – қалып қуысын толтыру уақыты, τҚҰЮ =
LҚҰЮ = 1,96 × 15 = 4,35 ≈ 5
Құйылған қалыптардың салқындату аймағы:
LСАЛ = υК × τСАЛ, м,
мұндағы: τСАЛ – қалыптар салқындатудың орташа уақыты, τСАЛ =
LСАЛ = 1,96 × 25 = 49 м.
Сұйық металды конвейер бойындағы дайын қалыптарға құю үшін автоматтандырылған
Балқыту бөлімшесінен келген шөміштегі сұйық металды кран арқылы тізбектің
Тасымалдау құрал-жабдығы болып жылжымалы кран табылады. Қалыптау бөлімшесі үшін
1.3 Өзекше жасау бөлімшесі
Өзекше бөлімшесінің жобасын жасағанда өндіріс серялығын, шығаратын құймалардың орташа
Өзекшелерді жасау үшін әрібір өзекшенің көлемін әрібір құймаға қанша
Төменде келтірілген 1.7-кесте бойынша құймаларға қажет өзекшелердің жалпы санын
Өзекше қоспасының құрамын 1.8-кестеде көрсетілгендей [7] әдебиет негізіне сүйене
Өзекшелердің орташа массасы арқылы және өндіріс сериялығын ескере отырып
Бұл жобада [5] әдебиет негізінен өзекше жасау автоматтарын таңдаймыз.
Өзекше жасау бөлімшесіне өзекшелерді жасайтын қанша машина қажет екенін
NӨЗ = , дана,
мұндағы: NӨЗ – өзекше жасайтын машиналардың есептелген саны, дана;
Q – өзекше жәшіктерінің жалпы жылына қажет алымдар көлемі,
КН – автоматты өзекше жасау тізбегінің бір қалыпсыздығы, КН
q – өзекше жасайтын машинаның бір сағаттағы циклдік өнімділігі,
FН – құрал-жабдықтың жалпы нақты уақыт қоры, екі ауысым
КЖ – автоматты өзекше жасау тізбегінің жүктеме коэффициенті, өзекше
Сонда:
NӨЗ = = 0.78 ≈ 1
Жылдық бағдарламаға қажет өзекшелерді алу үшін екі дана өзекше
Автоматты өзекше жасау машинасының үлгісі 23225А1, жасала алатын ең
Автомат жанында өзекше жабдығын сақтайтын стеллаж, қаңқаларды сақтайтын орын,
1.5 Қоспа дайындау бөлімшесі
Қоспа дайындау бөлімшесін жобалағанда оның орналасуы құю цехында қалып
Қалып жасау бөлімшесіндегі автоматты құю тізбегінің қалыптау қоспасы бірыңғай
, м3/сағ,
мұндағы: Q – араластырғыштардың сағаттық өнімділігі, м3/сағ;
L, B – опокалардың ішкі өлшемдері, мм, L =
h1, h2 – астыңғы және үстінгі опокалардың өлшемдері, h1
QЦ – қалыптау машинасының циклдік өнімділігі, QЦ =
1,1– қор коэффициенті, қоспа мөлшерінің 10 % тең етіп
1,15 – шығын коэффициенті, 15 % -ті қалып қоспасының
q1, q2 – қалып қоспасының бастапқы және тығыздалғаннан кейінгі
Q ( ( 43 м3/сағ,
немесе
Q ( 43 ( 1,1 ( 47,3 т/сағ.
Қоспа дайындау бөлімшесі қалып жасау бөлімшесі сағатына 47 т
Жылына қанша қоспа қажет екендігі 1.9-кестеде көрсетілген.
Бір қалыптағы қоспа мөлшері келесі формуладан анықталады:
VКК = (VҚ – VМЕ),
QКК = VКК * ρҚ,
мұндағы VКК – қалыптағы қоспа көлемі, м3;
VҚ – қалып қөлемі, м3:
VҚ = LОП * ВОП * (НОПҮ + НОП
LОП, ВОП – опоканың ішкі өлшемдері ұзындығы мен ені,
НОПҮ, НОП А – үстінгі және астыңғы опоканың биіктігі;
VҚ = 1,2 * 1,0 * (0,35 + 0,35)
VМЕ – қалыптағы құймалар мен құю жүйесінің жалпы көлемі,
VМЕ = ММЕ / ρМЕ;
ММЕ – қалыптың металл сыйымдылығы, яғни қалыптағы құймалар мен
ρМЕ – құйма металының тығыздығы, кг/м3, болат үшін
QКК – қалыптағы қоспаның салмағы, кг;
ρҚ – тығыздалған қоспаның тығыздығы, кг/м3, оны технологиялық қажетті
Керекті қоспа мөлшерін жасай алатын машина таңдау үшін әдебиеттен
Nар = , дана
мұндағы: Nар – араластырғыштардың есептелген саны, дана;
Q – жылдық бағдарламаға қажет қоспа көлемі (1.9-кестеден алынады),
КН – құрал-жабдық жұмысының бірқалыпсыздығы. Cериялық өндіріс үшін: КН
q – араластырғыштың сағаттық өнімділігі (5( үлгісі 15107 аралстырғыш
КЖ – құрал-жабдықтың жүктеме коэффициенті (2( қоспа дайындау бөлімшесі
Nар = = 0,89 ≈ 1
Жобаланған 1 дана қоспа дайындау машинасында жүктелу коэффициенті –
Қоспа дайындау бөлімшесіне үлгісі 15107 бір араластырғышы қажет.
Өзекше жасау тізбегінде өзекшелерді жасайтын шнекті араластырғыштар санын есептейміз
, дана;
мұндағы: NӨЗ – өзекше жасайтын шнекті араластырғыштың есептелген саны,
Q – өзекше қоспасының жалпы жылына қажет көлемі, Q
КН – автоматты өзекше жасау машинаның бір қалыпсыздығы, КН
q – шнекті араластырғыштың бір сағаттағы өнімділігі, q =
FН – құрал-жабдықтың жалпы нақты уақыт қоры, екі ауысым
КЖ – автоматты өзекше жасау тізбегінің жүктеме коэффициенті, өзекше
= 1,2 дана.
Жылдық бағдарламаға қажет өзекшелерді жасау үшін екі дана шнекті
Өзекше жасау бөлімшесіне қызмет көрсететін көпірілі кранды құйма массасына
1.5 Кесу-тазалау-өңдеу бөлімшесі
Құймаларды термиялық өңдеу бөлімшесіне жер асты арқылы қалыптау бөлімшесінің
Құю жүйесінің қалдықтарын тегістеуі арнаулы түрпілі тазартқыш станоктарда орындалады.
Термиялық өңдеу өтпелі пештерде жүргізіледі. Осы құймаларды термиялық өңдеудің
– ішкі кернеулерді азайту;
– механикалық өңделуін жақсарту;
– қажетті болат құрлымын алу;
– механикалық қасиеттерін қамтамасыз ету.
Термиялық өңдеуден кейін болат маркаларының механикалық және химиялық құрамдары
Құймаларды термиялық өңдеу автоматтандырылған өтпелі пештерде жүргізіледі. Өтпелі пештің
Өтпелі пештерде құймаларды келесі тәртіп бойынша өңдейміз:
– құймаларды пешке 600 °С-тан артық емес температурада отырғызамыз.
– қажетті температураға дейін 2 сағат ұстаймыз;
– төмендегі 1.10 – кесте бойынша құймаларды белгілі температурада
– тұрақтандыру температурасынан 3 сағат аралығында ауада суытамыз.
Жобада жасалынатын жарамды құймалардың барлығы келесі график бойынша термиялық
1.10-кесте – Болаттарды тұрақтандыру тәртібі
Болат құймаларды тұрақтандырған соң, пештің арнаулы бөлігінде суытылып, одан
2 «Кронштейн» құймасын дайындаудың технологиялық процесін
дайындау
2.1 Бөлшектің тағайындалуы және техникалық сипаттамасы
Технологиялық тарауымызда «кронштейн» деген бөлшектің құймасын алу технологиялық процесті
Болашақ алынатын құйманың технологиялық сызбасын жасау және құрастыру өте
Құйып алынатын құйманың құрастырылуы барысында негізінен үлгі жабдығының дайындалуы
Құйманың технологиялық процесін әзірлеген кезде келесі жағдайларды қарастырамыз: қалыптау
«Кронштейн» бұйымының конструкциясын талдай отырып оны құюмен аламыз. Құйма
Құйманың пішінін талдау барысында оны астыңғы және үстіңгі жартылай
Құю өндірісінде қалыптауды негізінен опокаларда дайындайды. Опока дегеніміз –
Опоканы орталықтандыру элементтері. Қалыпты құрастыру дәлдігін анықтайтын маңызды элементтер
Өзекше құрғақ күйінде жоғарғы беріктікке, металл құйған және қатайған
Өзекше жәшігінің жұмыс қуысын өзекше қоспасымен қажетті өзекшені алуға
Жобада технологиялық дайындалатын құйманың қажетті пішінің алу үшін өзекшіні
2.2 Құю қалыбы элементтерінің сызбасын дайындау
Ажырау жазықтығын таңдауға құйманың конструкциясы мен өлшемдері, механикалық өңдеудегі
1. Бір ғана ажырама ұсынылады (екі жарты қалыптар немесе
2. Ажыраманың таңдап алынған жазықтығы қалай қалыптау процесін, өзекшелердің
Бөлшектің сызбасы А1 форматты ватман бетінде негізгі техникалық сызбасын
Басқа белгілер бөлшектің ажырама сызығынан жоғары бағыттаушы «Y» бөлшектің
Ажыраманың жазықтығын таңдағаннан соң, механикалық өңдеу әдіптерін таңдауға және
МЕСТ 2309-73 сәйкес кедір-бұдырлықты көрсетеміз.
Құймалар дайындамалар болып саналады, олар беттің қажет сапасы мен
Берілген құйманың жасалынбайтын өлшемдері шағын тесіктерді жіңішке тұтас сызықпен
Еңістердің шамасын МЕСТ 3220-80 бойынша белгілерді еңістер үлгі жасалатын
Одан кейін өзекшелер мен олар белгілерін белгілейді.
Өзекше дегеніміз – міндет арту тесіктерін жасау, қиын орындарды
Өзекше нұсқасы мен белгілері жіңішке кок сызықпен түсіріледі. Біз
2.3 Үстемені есептеу
Болаттың шөгуі үлкен болғандықтан, шөгу қуысы болдырмау үшін үстеме
Болат шөгуді қоректендіру мақсатымен жабық құрама (конус пен жарты
D = ,
мұндағы D, – үстеме диаметрі, мм;
α – үстеме пішінің ескеретін коэффициент, α = 1,02;
х – үстеменің үнемсіздік коэффициенті, біздің жағдайымызда х =
β – металдағы жалпы көлемдік шөгу, орташа көміртекті болат
Vт – термиялық түйіннің көлемі, мм3.
3-беттегі құю қалыбы элементтері сызбасына сүйеніп түйіннің формасын тік
Vт = Ат × Вт × Hт;
Ат – термиялық түйіннің ені, Ат = 225 мм;
Вт – термиялық түйіннің ұзындығы, Вт = 70 мм;
Hт – термиялық түйіннің қалындығы, құйма қабырғасы еніне тең:
Vт = 225 × 70 × 60 = 945000
D = = 9,0 см.
Сөйтіп, устеме диаметрін 90 мм тең, биіктігін 1,3 диаметіріне
2.4 Құю қоректендіру жүйесін есептеу
Қалыпта төрт құйма орналасады. Әрбір құйма металды екі қоректендіргіш
Басында құю жүйесінің ең жіңішке қимасын есептеп алады:
;
мұндағы: G – бір құймаға келетін құю жүйесінің мөлшері
τ – құюдың мерзімі, сек;
ρ – қорытпа тығыздығы, ρ = 7,2 г/см3;
μ – шығын коэффициенті, μ = 0,4;
g – еркін түсу үдеуі, g = 981 cм/с2;
Нр –есептелетін статикалық арын, см..
Жалпы массасы былай есептеледі:
G = m n + mкк;
мұндағы: m – құйманың массасы, кг;
n – бір қалыпқа келетін құймалардың саны, дана;
mкк – құю жүйесінің массасы, кг.
Құю жүйесінің массасын құйманың шамамен 25 % тең деп
G = 30,2 × 4 + 0,25 × 30,2
Құю мерзімі былай есептелінеді [7]:
,
τ = = 13,7 с.
Есептік статикалық арын [8]:
(2.6)
мұндағы: Н0 – тұрғыштың биіктігі, см;
р – құйманың қалыпқа металл беру орнынан есептелетін биіктігі,
с – құйманың жалпы биіктігі, см.
= 22,5 см.
Табылған деректерді (2.3) формулаға қоямыз:
∑Fкор = = 18,56 см2.
Бір қоректендіргіштің қөлденең қимасының ауданың тапсақ:
Fкор = ;
мұндағы: n – қоректендіргіштің саны, n = 8.
Fкор = 18,56 / 8 = 2,32 см2.
Қоректендіргіштің, қожұстағыштың, тұрғыштың өлшемдерін келесі қатынас арқылы анықталады: Кіші
∑Fкор : ∑Fқұ : ∑Fтұр = 1 : 1,1
Сөйтіп, қожұстағыштардың жалпы ауданы:
∑Fқұ = ∑Fкор × 1,1 = 18,56 × 1,1
Қожұстағыштар саны екеу болуымен біреудің ауданы келесі формаламен табылады:
Fқұ = ∑Fқұ /2;
Fқұ = 20,4 / 2 = 10,2 см2.
Тұрғыш:
∑Fтұр = ∑Fкор × 1,1 = 18,56 × 1,1
Тұрғыштың диаметрі:
dтұр = 2 × ;.
dтұр = 2 × = 5,1
Құю жүйесі элементтерінің өлшемдерін [] анықтамалықтағы кесте арқылы таңдаймыз.
2.5 Үлгі кешені
Машина жасаудың үздіксіз дамуы құймалар сапасы мен дәлдігіне жоғары
Құйма алу үшін құю жабдығын әр түрлі материалдардан жасайды.
Үлгі кешені келесі негізгі талаптарды қанағаттандыру керек:
геометриялық пішіні мен өлшемдері белгілі құйма алуды қамтамасыз етуі
жоғары беріктігі мен ұзақ уақытқа жарамдылығы;
кешеннің массасы ең кіші және пайдалануы қолайлы болуы керек;
жөндеу жұмыстарын есепке алғанда кешен құны ең төмен болу
пайдаланудың белгілі бір мерзімінде өлшемдер мен беріктігін сақтауы қажет
Үлгі материалы өндірістің сериялылығы мен құйманың дәлдік класына байланысты
2.6 Қалып және өзекше қоспалары
Шойын және болат құймалар дымқыл және құрғақ құм қалыптарда
Бөлшектің конструкциясы және технологиялық шарттардың талдауы бойынша құйманы бір
Қалып және өзекше қоспаларын мынадай қасиеттер сипаттайды: отқа төзімділік,
Құм қалып және өзекше қоспасының негізгі компоненті болып табылады.
Өзекше және қалып қоспаларындағы байланыстырғыш материалдарының шикізат және құрғақ
Балшық қалып және өзекше қоспаларының байланыстырғышы болып табылады. Құм
Болат құймасы үшін қалыптау қоспасының құрамы: пайдаланылған қоспа –
Қалып қоспасын дайындау үшін катокты араластырғышты тағайындаймыз.
Құймалар конструкциясында ішкі жұмыстарды атқаратын өзекшелер арнайы қасиеттерге ие
Сондықтан өзекше қоспасына қаталдырақ талаптар қойылады. Құрғақ жағдайдағы өзекше
Өзекше қоспасының құрамын [6, 7] әдебиет негізіне сүйене таңдалады.
2.7 Металл құю температурасы, құю құрал жабдықтары
Құю цехының әрбір бөлімінде әр түрлі қызметтер атқарылады. Сонын
Балқыту пештердің типі мен өнімділігі келесі факторларға тәуелді: құймалар
Қалыпқа сұйық металл құю құйма алудың операцияларының бірі болып
Шөміштер сыйымдылығы бойынша қол және кранды болуы мүмкін. Кез
Болат қорыту пешінен металл тарату стендіне әкеледі, одан кейін
2.8 Суыту тәртібі және құйма босату
Қалыпқа сұйық металды құйғаннан кейін оны белгілі – бір
Қалыптағы құйманың суу ұзақтығы металдың жылужинағыштығымен, құйма қабырғасының қалыңдығымен,
Құйманы қалыпта ұзақ суыту экономикалық тұрғыдан қолайсыз, сондай-ақ технологиялық
Практикада құйманы қалыптан жоғарғы температурада шығару жиі қолданылады. Құйманы
Босату процесі қатайған және берілген температурада суыған құйманы қалыптан
Құю қалыбынан құйманы босату көп еңбекті және ауыр операциялар
Автоматты тізбекте дымқыл құм-балшықты қалыптан құйманы босату екі этаптан
Құйманы қалыптан босату үшін механикалық-эксцентрикалық және инерциялық торлар қолданылады.
Ірі сериялы және жаппай өндіріс құю цехтарында құйманы қалыптан
Құйманы тасу, оларды сұрыптау жұмыстарын көбінесе манипуляторлар мен роботтар
2.9 Финиш операциялары
Құймаларды қалыптан босатқан соң кеседі және тазалайды. Кесу тәсілі
Шойын құймалардың құю жүйелерін қолмен бөледі, болаттан жасалған құймалардың
Құймалардың қаттылығына байланысты, тазалау үшін ірі дәнді түрпілі зат
Электр түйіспелі тазалау тәсілі ол құйма беті болат дискімен
Күйген қоспаны жою үшін және кесілгеннен кейін құймалардың беті
Тазалауды қажет ететін құймаларды барабанға салады. Барабан айналғанда құймалар
Көптеген құймаларды барабан қимасы домалақ барабанда тазалайды. Жұқа қабырғалы
Құймаларды тазалау үшін гидравликалық құм ату және бытыра ату
Болат және шойын құймаларды тазалау кезде бытыра ату қолданған
Химиялық және электр химиялық өңдеуді күйген қоспа қалдықтарын алу
Болат құймаларды химиялық тазалаудан ерерірек, осы құймаларды 150 °С
Электр химиялық жөндеу, сол сияқты каустикалық содада 420-480 °С,
2.10 Сапа бақылау
Құйманың сапасын, ақауын тексеру екі рет өтеді тазалау мен
Құймалардың сыртқы бақылауын екі тәсілмен өткізеді: тазалауға және күйдіруге
Құймалардың химиялық құрамын химиялық және спектрлік талдау арқылы белгілейді.
Құймалардың геометриялық өлшемдерін шаблон, әдейі жабдықтар және плитадағы белгілеу
Құймалардың механикалық құрамы, сұр шойыннан тексеруді өткізу үшін созылу
Құймалардың металл құрамын үлгі омырығын қарастырғанда қояды немесе арнайы
Құймалардың ақауларын (қуыстар, жарықшақтар, кедір-бұдырлықтар) анықтаудың тағы да тәсілдері:
Магниттік тәсіл. Сыналатын магниттік құймаға электр магниті немесе магниттік
Құймаларды рентгенттік сәулелермен бақылау. Бұл тәсіл рентгенттік құрылғыларда өткізіледі.
Рентгенттік сәулелер адам ағзасына нашар әсер тигізеді, сондықтан осы
Гамма сәулелерімен сәулелендіру. Бұл тәсіл арқылы қалың қабырғалы құймаларда
Құймаларды герметикалық бақылау. Оны гидравликалық немесе ауалы тәсілмен өткізеді.
Түсті дефектоскопия тәсілі ол құймаларды 5-10 минутқа арнайы ерітіндіге
Магниттік дефектоскопия бұл тәсіл терең емес ақаулар үшін қолданылады.
3. Электр доғалы болат балқыту пешінің еңкейту құрылғысын есептеу
3.1 Құрылғының жалпы конструкциясын және жұмысын баяндау
ДСП–6 электропешінің бүкіл механизмдері электрлі – механикалық жетектермен орындалған.
ДСП–6 электропешінің тұрқы тележкада орналасқан, сырғанақтар мен қамтамасыз
Электродтарды қысу колодкамен серіппелі – пневматикалық механизм арқылы жүзеге
Шихтаны тиеу алдында гидроцилиндрдің (пешті жөндегенде құрған) көмегімен свод
Болатты балқытатын доғалы пеш ДСП–6 өзінің негізгі тағайындалуы мен
Пешті тиеу үстінен кәрзеңке арқылы шығарылады, свод көтерілгенде, ал
Сырғанау ванна механизмі жетекті тележканы құрайды, пештің қаптамасының фланецына
Құю терезесі мен ағу тесігінің сумен салқындатқыш қорабы болады.
Кронштейінде дәнекерленген сумен салқындатқаш есік ілінген, ол тік асинхронды
Пеш қаптамасы сводтың сақинасы түсетін құмды бекіткіште орналасқан сумен
Электродтарды ұстағыш телескопиялық тіректер роликтермен тісті рейкалармен шахтаға жетектері,
Пештің төрт бөлек бұтағы бар сумен салқындату жүйесінде салқындататын
Пештің орындалуы
Пеш екі орындауда жасалады: сол және оң. Сол жақты
3.2 Негізгі көрсеткіштерін есептеу
Берілген: Е = 6т: П = 3 т/
Ванна өлшемін есептеу:
,
мұндағы: dЖ = сұйық болаттың тығыздығы.
Түбінің футеровкасын жөндегенде қолданатын бұрышын санағанда ДСП – ның
Металл ваннасының тереңдігі:
,
Ванна айнасының диаметрі:
,
Шарлы сегменттің биіктігі, құдықшаларда қатты металл шахтасында жарты электродта
,
мұндағы: .
Металл шихтасындағы құдықтың тереңдігі:
ҺК = ҺМ – ҺШ ,
ҺК = 0,39 – 0,09 = 0,3м
Шарлы сигменттің диаметрі:
,
Шарлы сигменттің орташа радиусы:
,
Қож ваннасының көлемі қождың санына байланысты:
,
Қож қабатының қалыңдығы:
,
Жұмыс терезесінің ернеуінің деңгейін 20мм қож ваннасының айнасынан үлкен
Һг = ҺМ + ҺШЛ ,
Һг = 0,05+0,39 = 0,44м
Ваннаның толық биіктігі (бұру бұрышы 45º)жұмыс терезесінің ернеуіне дейін:
Н = А*Е0,25 ,
мұндағы: А – коэффициент, қышқыл пештерге [0,38]
Е – пештегі болаттың салмағы, т.
Н = 0,38 * 60,25 = 0,57м
Жұмыс терезесінің ернеуі деңгейіндегі ваннаның диаметрі:
,
Ваннаның тесігінің деңгейін жұмыс терезесінің ернеуінің деңгейінен 100мм үлкен
Һ4 = 0,05
Ваннаның соммалық тереңдігі түбінің тесігінің деңгейіне байланысты:
ҺВ = ҺГ + Һ4 ,
ҺВ = 0,44+ 0,05 = 0,49м
Пештің балқу кеңістігінің диаметрі .
(3.14)
мұндағы: 20т. дейінгі пештер үшін
Пештің балқу кеңістігінің биіктігі Н1 = 0,6.
Н1 = 0,6D1 ,
Н1 = 0,6*3,5 = 2.1м
3.3 Бұру механизмі баяндамасы мен жоба есебі
3.3.1 Бұру механизмін баяндау
Пеш бұру механизмінің белгіленуі ол пештен балқытып біткеннен кейін
Екі жаққа бұрылғанда пеш беріктігін сақтау керек. Бұрулар белгілі
Бүйірлі пеш бұру механизмінің орналасуына байланысты түбі жарылғанда құртылуынан
3.3.2 Бұру механизмінің жоба есебі
ДСП – ның бұру механизмін есептеу, ДСП (МП) ауырлық
МН = ± МП ± МЖ ± МО
мұндағы:
" + " моменттің берілген ДСП – ның орнына
Бұрылудағы ДСП қозғалысын өзінің осі бойымен шартты айналуын сигменттің
О1 айналу осімен және ауырлық орталығы (салмақ) порожнясы ДСП
(3.17)
ДСП корпусының симметриялы бұрылуының, радиус – векторының бұру
(3.18)
мұндағы: α – радиус – векторының бұру бұрышы.
ДСП ауырлық салмағының а иығы О1
(3.19)
мұндағы: " - " немесе "
(3.4) формуласын есепке алып МП моментін ДСП ауырлық
Гн · мм
МЖ моментін анықтау үшін, ауырлық күшін туғызатын сұйық металдың,
(3.21)
мұндағы: , (2.3) формула бойынша ванна айнасының
Орталық бұрышының сигментінің орта бұрышы (ағызу шүмегіне дейін):
(3.22)
ДСП бұрғанда сұйық металды шарлы сигменттің орташа орталық бұрышы:
(3.23)
Сұйық металл болғандағы ДСП – ның бұру бұрышы:
(3.24)
Сырғанау моментін МО Сапко формуласы арқылы есептейміз:
Мн мм
мұндағы: l = 0.25p – деформация иығы; р =
В – екі тіректі сигменттің соммалық жүгі;
D = 2rO – тіректі дөңгелекті сигменттің диаметрі.
3.4 Жетек баяндамасы мен жоба есебі
Жетек – ол құрылғылар комплексі, ол технологиялық жұмыс органдарына,
Жетектің негізгілерін мыналар құрайды: орындайтын, бөлетін және басқаратын құрылғылар.
Орындайтын құрылғы немесе электрліқозғағыш берілген энергияны механикалық энергияға айналдырады,
Бөлетін құрылғы ол орындайтын құрылғыға энергия беріп отыруға керек.
Басқаратын құрылғылар машиналардың жұмыс органдарының заң бойынша қозғалуын қамтамасыз
Пештің бұру механизімінің жетегін есептеу
GП – массалы пеш порожнясының кедергі моментін есептеу:
МП = GП * rО = 28 Мн. мм
мұндағы: rО - пештің орталық ауырлығы люльканың центрінің
α – радиус векторының бұру бұрышы
φ – бұру бұрышы.
Люльканың қозғалуындағы үйкеліс моменті:
Мн мм (4.2)
мұндағы: GП, GМ – пеш порожняларының ауырлық күші
RЛ – сигментті люльканың радиусы
Е – дөңгелек материалының иілімділік модулі.
Пештің ішкі профилі металдық алғашқы көлемі бойынша шарлы сигментті
(4.3)
мұндағы: Һ – металл сигменттің биіктігі,
RВН – шарлы сигменттің ішкі радиусы.
Сұйық металдың бұрғандағы лақтыру моменті:
Мн * мм
мұндағы: GM =VM * γM =0,6 – металдың ауырлық
γM – қорытпаның меншікті салмағы
n – люлька мен шарлы сигменттің арақашықтығы.
Осы жерден жалпы моменті табамыз:
МОБ = ММ + МК + МП = 3.49
Зерттеулер бойынша А.И. Сапко формуласы бойынша пешті φ =
МОБ.MAX = МК + МП = 1,19 Мн
Пештің бұру бұрышының рейкаға түсіретін күшін табамыз:
(4.8)
мұндағы: l – рейканы ілген нүкте мен сигментті люльканың
Рейкадағы жоғарғы күш:
(4.9)
3.5 Басқару және автоматтандыру нобайын жетілдіру
Электрқозғалтқышта тоқтың көбейіп кетуінен қысқа тұйықталуынан қорғау үшін максималды
3.6 Машина техникалық сипаттамасы
Шекті сиымдылығы
Трансформатордың қуаттылығы
Трансформатордың екінші кернеуі
Пештің жоғарғы тоғы
Фазалар саны
Тоқ жиілігі
Жұмыс терезесінің өлшемдері
Электродтардың қозғалу жылдамдығы 1,05 м/мин
250мм ваннаны сырғыту уақыты
3,25м ваннаны сырғыту уақыты
Пешті 40º бұру уақыты
Электрод диаметрі
Қаптама диаметрі
Қаптама биіктігі
Салқындатқыш судын шығыны
Қысқыш электродтағы цилиндрдің ауа қысымы 3 атм
Металл конструкциясының салмағы
4. Еңбекті қорғау
4.1 Құю цехының қауіпті және зиянды өндіріс факторларын таңдау
Қазақстан Республикасының 2007 жылы 15-мамырда шыққан еңбекті қорғау заңы
Қызмет беруші осы заң бойынша адам өмірінің қауіпсіздік шараларын
Осы заң бойынша әрбір қызметкердің еңбекті қорғауда құқықтық, әлеуметтік-экономикалық,
Құю цехы басқа өндірістерге қарағанда кауіпсіздігі және зиядылығы көп
– цехқа қабылданған жұмыскердің жасы 18-ден кіші болмауы қажет
– әрбір жұмыскер белгіленген мерзім ішінде өндірістік санитариядан, өрт
– жүк көтеретін механизмдер жұмыс істейтін әр жұмысшының қолында
– әрбір жұмысшы жылсайын электр қауіпсіздігі ережелерін орындауда және
– ішімдік ішкен және нашалық зат пайдаланған жұмыскер жұмысқа
– өз жұмыс орнына бөтен адамды себепсіз өткізбеу;
– әрбір жұмысшының арнаулы жұмыс киімдерінің болуы;
– егер құрал-жабдықтың жұмыс істеуі дұрыс болмаса мастерге хабарлау;
– цех территориясында жүргенде сақ және берілген сигналдар бойынша
Болат құйма шығаратын құю цехының жобасындағы еңбекті қорғауға қарсы
– шаң тозаңның шығуы;
– адамға зияны бар жылудың бөлінуі;
– су;
– газдар бөлінуі.
Металды балқыту, құю, өндеу бөлімшелерінде көп мөлшерде жылу бөлінеді.
4.1-кесте. Ауаның жұмыс аумағындағы зиянды заттардың АШК-сы.
Зиянды заттардың атауы АШК, мг\м Нақтылы концентарация Қауіптілік класы
Аммиак 20 10 4 П
Ацетон 200 100 4 П
Алюминий 2 1 4 А
Бензол +5 3 2 П
Бор қышқылы 10 5 3 П +А
Ванадий 0,1 0,03 1 А
Иод 1 0,1 2 П
Марганец 0,4 0,05 2 А
Мыс 1 0,1 2 П+А
Никель 0,5 0,15 2 А
Металл сыныбы 0,01 0,001 1 А
Хлор 0,1 0,03 1 П
Шойын 6 0,1 4 А
Мұндағы: П – бу және газ;
А – аэрозолдар;
П + А – бу мен аэразол қоспасы;
“ + ” – теріге түссе қауіпті.
Құю цехындағы нақты еңбек қорғау мәселесін қарастыратын болсақ, құю
– қорыту пештеріндегі отынның толық жанбауы;
– шоқтың суу кезінде газдардың шығуы;
– шихта материалдарының жану кезінде.
Жобалу кезінде құю мен қорыту бөлімшелерінің цехтың басқа бөлімшелерінен
Құю цехындағы 1 тонна құйма алу кезіндегі 200-300 мың
Өзекшені кептіру кезінде адам өміріне зор әсер ететін газдардың
– кептіруге қолданылатын қосымша органикалық қоспаның әсерінен;
– жасанды шайыр катализатордан шығатын будың пайда болуы;
– кварц шаңының құмды тазалау және үрлеу кезінде пайда
Қоспа дайындау бөлімшесінде машина құрастырғанда және пайдаланғанда техникалық қауіпсіздікті
Қоспа дайындауда шаңды азайту үшін шаңсорғыш құрылғысын немесе дымқылдап
Жұмысшылардың денсаулығына, өміріне қауіп тудыратын зиянды факторлардың бірқатары термиялық
Термиялық өңдеу, шабу бөлімшесін жобалағанда еңбек шарттары жақсы болуы
- өндіріс процестерінде технологиялық процестерді қолдану барысында механикаландыру және
- бытыра ағынымен тазалайтын, галтовтық барабандарды, электр гидравликалық камералар
- шабушылардың жұмыс орны жергілікті желдеткіші бар жеке камераларда
- термиялық пештермен жұмыс жасағанда қуаттылығы жоғары желдеткіштерді және
- құрал-жабдықтардың орналасуы қабырғадан, тіректерден белгілі арақашықтықта және өтетін
Құймылардың коррозияға қарсы төзімділігін арттыру үшін құйма бетін қышқыл
Шу, діріл зиянды болып есептеледі. Организмде ұзақ уақыт бойы
Дірілдің салдарынан қажығандық, жүрек-тамыр жүйесінде өзгерістер, қол мен аяқтың
Санитарлық нормаға сәйкес жұмыс орындарында ауа температурасы мынандай болу
Жылы мезгілде (t >10 °C ) 18-25 °C;
Суық мезгілде (t > 10 °С ) 16-23 °C;
Ауа дымқылдылығы 40-50 %;
Ауаның жылдамдылығы 0,2-0,3 м/с, ал суық кездегі жылдамдылығы 0,2--0,3
Электр қауіпсіздігі. Электр тогынан болатын сәтсіз оқиғалар мыналар:
–тогы бар өткізгіштерге кездейсоқ тиісу;
– қорғағыш жер және автоматтық ажыратудың жоқтығы;
– электр монтаж және жөндеу жұмыстарын кернеу бар кезде
Электр тоғының организмге тигізетін әсері екі топқа бөлінеді:
1. электр зақымдары;
2. электр соққысы.
Электр зақымдары дегеніміз – дененің әр жерінде анық белгіленген
Электр соққысы дегеніміз – токтың әсерінен дене еттерінің созылып,
Электр соққысының төрт дәрежесі болады:
1 – адам естен танбайды, бұлшық еттер еріксіз дірілдеп,
2 – адам естен танады, бұлшық еттер дірілдеп тартылады,
3 – адам есінен танып, жүрек пен өкпе жүмыс
4 – клиникалық өлім (4-6 мин), қан айналысы және
Клиникалық өлім кезінде адамның дем алысы, жүрек соғысы, организмнің
4.2 Еңбек қорғау шаралары
Дипломдық жобаның еңбекті қорғау бөлімі жобаланатын шойын құю цехының
Өндірістік цехтардың ішіндегі құю цехтары ерекше орын алады. Құю
Өндіріс шаңымен күресу жолдары:
- шаң шығуын толық немесе барынша болдырмайтын технологиялық процестерді
- шаң шығатын процестарді механикаландыру және автоматтандыру, оларды алыстан
- өндіріс бөлмелерінде табиғи және жасанды вентиляция орнату.
Кәсіби улануға қарсы шаралар:
- өндірістен зиянды заттарды жою немесе барынша азайту;
зиянды технологиялық процестерді механикаландыру және
автоматтандыру, оларды алыстан басқару;
өндіріс бөлмелерін тиімді жалпы ауа алмасу вентиляциясымен
жабдықтау;
жұмыс зоналарында пайда болатын зиянды заттардың мөлшерін үздіксіз
бақылап отыру.
Шудан қорғану шаралары:
металл бөлшектерді басқа түрлі бөлшектермен алмастыру;
қажалатын бөлшектерді уақытында майдап отыру;
дыбыс сіңіру;
дыбысты экрандау;
дыбысты оңашалау;
дербес қорғану құралдарын қолдану;
шулы цехтардың айналасына ағаштар егу;
шулы цехтарды басқа үйлердің ық жағына орналастыру;
жұмыскерлердің еңбек және демалу режимін дұрыс ұйымдастыру;
Дірілден қорғану шаралары:
діріл сіңіру
дірілді оңашалау, бұл қондырғыларды жекеленген фундаментке қою:
діріл туғызатын машиналар мен механизмдерді алыстан басқару:
жұмыскерлермен физиологиялық сақтандыру процедуралар жүргізу (массаж, сәулемен емдеу т.б.).
Жұмыс орындарында қолайлы метеожағдайларды жасау және организм мен сыртқы
Өндіріс жарығына келесі негізгі талаптар қойылады:
жұмыс орындарында жарықтылық, гигиеналық нормаларға байланысты заттардың көрінуі жағдайына
жарық жұмыс орындарында және айналадағы кеңістікте бірдей таралуы;
жарық адамдардың көз алдында керексіз жарқыл туғызбауы;
жұмыс зоналарында өте қараңғы көлеңкелер болмауы;
жарықтылықтың мөлшері әрқашан тұрақты, біркелкі болуы;
жарық қондырулары пайдалануда сенімді, үздіксіз жұмыс істейтіндер болуы;
табиғи және жасанды жарық қондыруларын үнемі күтіп, жабдықтап отыру.
Ұйымдастыру шаралары:
- діріл туғызатын машиналар мен механизмдерді алыстан
- шулы цехтардың айналасына ағаштар егу;
- агрегаттарды уақытында жөндеп, күтіп отыру;
- жұмыскерлермен физиологиялық сақтандыру процедураларын жүргізу (массаж, сәулемен емдеу,
Қауіпсіздік техникасы. Тазартқыш бытыра лақтыратын және бытыра ағындық барабандар,
Құймаларды кесу үшін ленталы араларды жүзеге асырады.
Жұмыс алаңында киім және аяқ киімді ретке келтіру қажет
Жұмыс кезінде әкімшілік тапсырған жұмыс қана орындалуы керек.
Жұмыс срнындағы амалдар: құрал-жабдықты сөндіру; жұмыс орнын ретке келтіру;
4.3 Учаскедегі жасанды жарықтылықтың есебі
12х30х6 көлемді учаскіге жарықтылығы Еn=300лк құру керек. Бөлме төбесі
бөлме индексін анықтаймыз:
,
Қор коэффициенті к=1,6
Біркелкілік емес коэффициенті
Мұндағы Еорт-учаскенің орташа жарықтылығы, лк;
Емин- учаскенің минималды жарықтылығы, лк.
Бөлме индексі i = 1.43 болғанда, жарық шағылу коэффициенті
2.Учаске ені бойынша шырақтарды төрт қатарға орналастырамыз(Nр = 4)
3. Әр қатарға қажетті жарық ағымын анықтаймыз:
,
Мұндағы S – бөлме ауданы, м2;
Егер шыраққа қуаттылығы 40Вт және жарық ағымы Фл =
,
Учаскедегі жалпы шырақтар саны:
∑ N=NP* N,
∑ N=4* 12=48 дана
Еңбек қауіпсіздігі
Электр қауіпсіздігі. Қазіргі техника электр энергияны қолданумен үзіліссіз байланыста.
Электр қауіпінің дәрежесі адамның түскен кернеудің мәніне тәуелді, тоқ
Тоқ жүретін бөліктерге тиген кезде жарақат қауіпі электржабдықтау желісінің
Негізгі қауіпсіздік шаралары, тоқ жүретін бөліктеріне тиіп кету мүмкіндігін
-кернеу астында жұмыс жүргізбеу(тексеру мен өлшеу операцияларынан басқа);
-тоқ жүретін сымдарды кездейсоқ тиіп кетуге тыс жерге жоғарыға
-құлыптау қорғанысын қолдану, дұрыс емес қозғалыстарды автоматты түрде болдыртпауы;
-жеке меншік қорғаныс заттарын қолдану.
Негізгі шаралар, әлектр құрал-жабдықтарынын конструктивті бөліктеріне тиіп кету кезіндегі
Жерқосқыш деп электр құрал-жабдықтын қаңқаларын контурмен әдей қосуын, жермен
Электротоғынан болатын сәтсіз оқиғалар мыналар:
1 .Тоғы бар өткізгіштерге кездейсоқ тиісу. 2.Қорғаныш жер жалғасуының
З.Электро монтаж және жөндеу жұмыстарын кернеу бар кезде және
Электртоғының организмге тигізетін әсері 2 топқа бөлінеді:
І. Электр зақымдары.
2. Электр соққысы.
Электр зақымдары дегеніміз- дененің әр жерінде оның білінген жарақаттары.
Өрт қауіпсіздік шаралары. Өрт қауіпсіздігі құю цехындағы басты техникалық
Құю цехында негізінен өрт қаупі мен құрлыс қаупі балқыған
Өрттің алдын алу үшін негізгі комплекс болып ұйымдастыру шаралары,
Құю цехының өрт қаупі бар деген бөлімшелерінде қауіпті факторларды
Жанудың негізі үш фактордан құралады олар: жанатын материал, тотықтырғыш
Ал тұтандыру көздеріне: сіріңке оты, қыздырғыштар, электрлік шағылыстар,
Өрт қаупін азайту үшін құю цехының әрбір бөлімшесіндегі құрал
Балқыту бөлімшесінде өрт қаупін және жарылыс қаупін тудыратын негізгі
Өрт қауіпсіздігінің алдын алу үшін цех бөлімшелерінде орналасқан технологиялық
олардың қандай категорияға жататынын анықтау өте маңызды. Осы ретте
Қоймалардағы жарылыс және өрт қаупі бар шихта материалдары мен
Құю цехын өрт қауіпсіздік техникасымен жабдықтауда әрбір категорияларға сай
Өрт сөндіру материалдарына: су, су буы, инертті газдар, минералдық
Бұл өрт сөндіру құрал – жабдықтары әрбір өрт қаупі
Цехта жұмыс жасайтын әрбір жұмыскер өрт сөндіру құрылғыларымен жұмыс
5. Өнеркәсіп экологиясы
5.1 ҚҚМЗ – нің қоршаған орта жағдайын талдау
Дипломдық жобаның қоршаған ортаны қорғау бөлімінде «Қарағанды құю машина
Қоршаған ортаны қорғау барысында осы цехтар атмосфераға және айналадағы
Қандай да өндіріс болмасын барлығы белгілі мөлшерде немесе мөлшерден
Қазақстан Республикасының заңы бойынша қазіргі кезде қоршаған орта экологиясын
Дипломдық жобада қарастырылған ҚҚМЗ заводының қарастырылатын цехтары қоршаған ортаны
Жөндеу механикалық заводындағы цехтар қоршаған ортаны әртүрлі лас көрсеткіштермен
Осы цехтардың ішіндегі құю цехы атмосфераны көп мөлшерде ластайды.
Балқыту агрегаттары тұрақты токты электр доғалы пештеріне шихта материалдарын
Құю цехының ең шаң бөлімшесі болып қоспа дайындау бөлімшесі
Қалыптау бөлімінде қалыптарды дайындауда, қалыптарға сұйық метал құйғанда сілку
Цехтағы әрбір құрал-жабдықта жұмыс істейтін жқмысшылардың жұмыс аймағын және
Жөндеу механикалық цехындағы және құймаларды өңдеу цехтарында қауіпті экологиялық
Цехтардағы қатты қалдықтар болып металл үгінділері, шлактар, күлдер, шламдар,
Металдарды өңдеу кезінде адам организмі үшін көптеген металдардың зиянды
Қоршаған ортаны қорғау жағдайында өндірісте ластанатын ресурстардың бірі-су ресурстары.
Құю цехында өндіріс суларын кокиль қалыптарын суытқанда, құймаларды гидравликалық
Сонымен қатар металды өңдеу, электромеханикалық тау-кен жабдықтарын жөндегенде олардың
Сондықтан өндірісте пайдаланған суды екінші бір суға қоспай, оны
Тіршілік ортасын қорғау үшін машина жасау өндірісінде көптеген шаралар
Атмсофераға бөлінетін газдарды тазалау үшін және азайту үшін келесі
Технологиялық газдарды тазалауда камералар, салқындатқыштар, шаңды газдардың ағынын ылғалдатқыштар
Шаңдарды, газдарды тазартқанда бірінші кезекте құрамындағы кесек бөлшектерден тазартады.
Газ тәрізді ластағыштарды тазалағанда абсорбация, конденсация және химиялық тазалау
Құю цехының балқыту бөліміндегі тұрақты токты электр доғалы пештеріндегі
Қалыптау, сілку, қоспа дайындау бөлімшелерінен шыққан көп мөлшердегі шаңдар,
Шаңдарды сүзіп алатын және зиянды газдарды сүзіп алу барысында
Шаң және газдарды сүзетін құрылғылар агрегаттың қандай зияндылықтар және
5.2 Құю цехының шаң және зиянды газдарды
Құю цехының балқыту бөлімшесіндегі шаңның және зиянды газдардың көп
Бұл тұрақты токты электр доғалы пешіне шихта материалдарын салғанда
Балқыту бөлімшесінде негізінен екі пеш орналасқан. Пештің сиымдылығы 6
Келесі формула бойынша осы электр доғалы пешінің қанша
n = qDβ*( 1- η),
мұндағы: q – жеке өнімнен бөлініп
кг/ т ;
D – электр доғалы пешінің есептелген өнімділігі, т/ сағ;
β – балқыту жағдайын есепке алатын түзету коэффициенті;
η – бірлік үлесіндегі бөлінділердің орта жағдайында нәтежиелігі.
15 000 тонна кезіндегі агрегаттың есептеуіш өндірілуі жылына 250
П=15000/250=60 тон/тәулік
60/2=30 тон/ауысым
30/6=5 т/сағ
Төмендегі 1-кестеде сиымдылықтары 6 тонналық пеш үшін 1 -
5.1 – кесте. 6 тонналық пештің сандық көрсеткіштері
№ Пеш
сиымдылығы, т Өнімділігі
D,
т/сағ q, кг/т
β
η
шаң көміртегі
оксиді азот
оксиді
1 6 2,7 9,2 1,4 0,27 0,8 0,7...0,72
6 тонналық электр доғалы пешінің жоғарыдағы келтірілген 5.1- кестедегі
шаң:
n6 = 9,2*2,7*0,8*(1-0,71) =5,76 кг/сағ;
көміртегі:
n6 = 1,4*2,7*0,8*(1 – 0,71) = 0,88
азот:
n6 = 0,27*2,7*0,8*(1 – 0,71) = 0,17
Электр доғалы пеш сменасына 12 сағат жұмыс істейді, смена
Шаңның толық жылына бөлінетін мөлшерін мынадан көруге болады, т/жыл:
(5,2)
мұндағы: n - пештің 1 сағатта бөлетін шаң, көміртегі
мөлшері, кг/т ;
t – пештің жұмыс істеу уақыты;
к - цехтағы жұмыс істейтін смена саны;
ж – пештің 1 жылдағы жұмыс істеу уақыты.
Сиымдылығы 6 тонналық пештердің жылына қанша шаң, көміртегі оттегісін
n6 = 5,76*6*2*305 = 21081 кг/сағ
n6 = 0,88* 6*2*305 =3220 кг/сағ
n6 = 0,17*6*2*305 =622 кг/сағ (0,622
Құю цехындағы барлық жылдық қалдықтардың қосындысы:
, т/жыл
21,081+3,22+0,622=24,92 т/жыл
5.3 Өнеркәсіп қалдықтарын жою және пайдалану, қолдану жолдары
Өндіріс орындарында қандайда болмасын тауарларды, заттарды, бұйымдарды технологиялық процесс
Табиғи ортаны таза сақтау жөніндегі шараларды естен шығармай, жаңадан
Бүгінгі таңда жарамсыз ластаушы, зиянды жабдықтарды, олардың көп мөлшердегі
Өндіріс орындарында көптеген жұмыс түрлерін: ұнтақтау, ұсақтау-майдалау және сусымалы
Шаң-тозаң бөлшектерінің жалпы алатын аудан беті үлкен болғандықтан, бастапқы
Кәсіпорындарда шаң-тозаңды ұстайтын қондырғы, құрылғылардың жұмысы, төмендегідей қасиеттерге негізделген:
арнаулы аппараттан шаң-тозаң бөлшектері өту барысында, ауырлық күшінің әсерінен
центрге тартқыш күш әсері арқылы шөгуіне;
бөлшектердің газ ағынымен қозғалу барысында, ыдыс қабырғасына қонып шөгуіне;
электр тогының әсерінен, яғни иондалған газ молекулаларының тозаң бөлшектерін
Шаң-тозаңнан арылу мақсатында, өндірісте әртүрлі аппараттар мен қондырғылар пайдаланылады.
Газды шаң-тозаңнан айыру барысында, оның ылғалдылығы ерекше маңызға ие
Өндірісте әр түрлі технологиялық процесстер барысында түзілген газдарды қоспадан
Қазіргі көп тонналық өндірістерде өте көп мөлшерде қолданылған су
Қара металургия өнеркәсібінде қайтадан қолданылатын, пайдалы зат ретінде пайдаланатын
Электрод сынықтары;
Күл;
Отқа төзімді материалдар қалдықтары;
Күйген қалып қоспалары;
Бояу қалдықтары;
Флюстермен опокалар;
Құю шлактары;
Шаң;
Ағаш қалдықтары;
Қағаз қалдықтары;
Тұнбалар;
Еріткіш қалдықтар;
Жарамсыз құймалар, металл сынықтары, металл ұнтағы, құю жүйелері, көздер,
Пластмассалар;
Автокөлік шиналары;
Шламдар;
Қолданылған қышқылдар.
Осы жоғарыдағы тізімдегі мысалға келтірген қалдықтарды қайта қолдану біздің
Электрод сынықтарының құрамы таза графиттен тұрады, ол графитті ұнтақтап,
Күлді құрылыс саласында кең қолдануға болады, мысалы цемент құрамының
Отқа төзімді материалдарды қайтадан ұсақтап, қайтадан отқа төзімді материалдар
Күйген қалып қоспасын жаңа қалып ретінде қолданамыз, себебі оның
Бояу қалдықтарын жаңғыртуға ұшыратамыз немесе оны арнайы жабдықталған полигондарға
Опокалар мен флюстер қайта қолдануға жарамаса, оларды да арнайы
Құю шлактарын құрылыс саласында жеңіл темір бетондық құрылыс материалдарын
Ағаш қалдықтарын ұнтақтап ағаш плиталарын жасауда, цементті ағаш ұнтақты
Қағаз қалдықтарын макулатураға тапсыруға береді.
Тұбалардан фильтрлеу арқылы әртүрлі химиялық элементтер аламыз.
Еріткіш қалдықтарын сол өнеркәсіп территориясында арнайы құрылғыларда жағуға немесе
Жарамсыз құймаларды, металл сынықтарын, металл ұнтақтарын, құю жүйелерін, металл
Пластмассаны арнайы жабдықталған полигондарға көміп тастаймыз.
Автокөлік шиналарын соққыға қарсы тоқтатқыш ретінде немесе соққыға қарсы
Қолданылған майларды жинап, жаңғыртуға ұшыратып, шикізат материалы ретінде қолданамыз.
Шламның әжептәуір қайта қолдануға мүмкіншілігі бар.
Қолданған қышқылдардан минералды тыңайтқыштар шығаруға болады.
Шаңды, газдардың өндірісте шығуын азайту үшін цехтарда пайдаланатын құрал-жабдықтар
Құю цехында сонымен қатар пайдаланған қалып қоспасын шығындамай оларды
Жоғарыдағы мәселелерді қолдану өндірістегі қалдықтарды толығымен пайдалануға үлкен септігін
6 Жобаның техника-экономикалық негіздемесі
6.1 Жоба үшін бастапқы деректері және тән ерекшеліктері
Сериялы өндірісте орташа құймаларды көбінесе дымқыл құм қалыптарға құю
Жылына 15 мың тонна жарамды болат құймалары өңдіріледі. Ол
Есептеу үшін екі ауысымды параллельді жұмыс тәртібін қабылдаймыз. Сонда
41 сағаттық жұмыс аптасында және негізгі демалыстың 24 күніндегі
6.2 Цех жабдықтауға күрделі шығындар есептеу
6.2.1 Цехтың өндіріс ғимаратына күрделі салымдар
Цех ғимаратына күрделі шығындар және амортизациялық аударымдарға шығын есебі
Сантехникалық және электрлік байланыс желілерін қосқанда құю цехы ғимаратының
6.1-кесте – Цех ғимаратына күрделі қаржы салымдар мен амортизациялық
Атауы Цех ауданы,
м2 1 м2 құны,
мың тг Ғимарат-тың құны,
мың тг Аморти-зация
мөлшері,
% Амортиза-циялық аударымдар, мың тг
Құю цехының ғимараты 7920 20 158400 7 11088
6.2.2 Цех құрал-жабдығына күрделі шығындар
Құрал-жабдықтардың үлгілері, саны және қысқаша техникалық сипаттамалары жобаның 1-бөлімінде
Жабдық бірлігінің баланстық құны мына формула бойынша анықталынады [26]:
Сб = Ц0 (1 + σт.с.м),
мұндағы Ц0 –жабдықтың көтерме бағасы;
σт.с.м. – жабдықты сатып алумен байланысты көліктік-дайындау шығындарын есептейтін
Есептеулер цехтың әрбір бөлімшесі бойынша 6.2-кестеде көрсетілген.
6.2-кесте – Болат балқыту цехы құрал-жабдығының тізімі.
Құрал-жабдық атауы Үлгісі Саны көтерме бағасы, мың тг Жалпы
мың тг Баластық құны
мың тг Амортизация мөлшері, % Амортизациялық аударылған сома,
мың тг
1 2 3 4 5 6 7 8
А. Технологиялық құрал жабдық
1 Электр доғалы пеш ДСП-6 3 1 500 4
2 Болат тарату стенді
1 310 310 372,0 10 31,0
3 Болат құю машинасы
1 420 420 504,0 10 42,00
4 Кептіргіш барабан
1 80 80 96,0 10 8,00
5 Автоматты қалып жасау тізбегі
1 6 000 6 000 7 200,0 10 600,00
6 Өзекше жасау автоматы 23225А1 2 340 680 816,0
7 Шнекті араластырғыш
1 60 60 72,0 10 6,00
8 Қоспа араластырғышы 15170 1 150 150 180,0 10
9 Тазалауыш барабан
1 60 60 72,0 10 6,00
11 Түрпілі қайрау станогы
2 45 90 108,0 10 9,00
Барлығы
14
12 350 14 820,0 10 1 235,00
Б. Көмекші құрал-жабдық
1 Шөміштер кептіру стенді
2 50 100 120,0 10 10,00
2 Термиялық өңдеу пеші
4 90 360 432,0 10 36,00
3 Балшық араластырғышы
1 70 70 84,0 10 7,00
4 Дірілдеткіш тор
1 50 50 60,0 10 5,00
5 Құю шөміштері
6 2 12 14,4 10 1,20
Барлығы
13
592 710,4
59,20
В. Көтергіш-тасымалдау құрал-жабдықтары
1 Беріліс арбаша
2 20 40 48,0 10 4,00
2 Көпірлі кран Q = 5 т 2 35
3 Көпірлі кран Q = 15 т 4 50
4 Көпірлі кран Q = 20 т 4 70
5 Аспалы итергіш конвейер
1 180 180 216,0 10 18,00
6 Пластиналы конвейер
1 70 70 84,0 10 7,00
7 Қоспа беру конвейерлер
2 40 80 96,0 10 8,00
Барлығы
10
920 1 104,0 15 92,00
Барлық цех бойынша
13 862 16 634,4
1 386,20
Жабдықтың көтергіш-тасымалдау және технологиялық баланстық құны зауыттың базалық цехының
6.2.3 Жабдыққа, өндіріс құрал-саймандарына, керек-жараққа күрделі салымдар
Өндіріске қажет құрал-саймандарды қамтамасыз ету үшін 1 т болат
6.3-кесте – Жабдыққа, құрал-сайманға, керек-жараққа және амортизациялық жарнаға күрделі
Атауы Жарамды
құюдың жылдық
бағдар-ламасы Құймалардың
1 т мөлшеріне
келетін қажет
сайман, тг Жалпы құны,
мың тг Аморти-зация
мөлшері,
% Амортиза-циялық аударымдар,
мың тг
Құрал-сайманға, аспаптарға, жабдыққа қажет өндіріс керек жарағы 15 000
6.2.4 Цех жабдықтауға жалпы күрделі шығындар
6.4-кестеге негізінде цехтың негізгі өндірістік қорларына күрделі түсімдердің жиынтық
Атауы Жалпы баланстық құны, мың тг Амортизациялық аударымдар, мың
Ғимарат 99 792,0 5 821,2
Жабдықтар 16 634,4 1 386,2
Жабдықтау және инвентарь 3 240,0 405,00
Барлығы 119 666,4 7 612,4
6.4-кесте – Курделі түсімдер мен амортизациялық аударымдардың жиынтық ведомосы.
6.3 Құю цехындағы жұмысшылардың санын есептеу
6.3.1 Негізгі өндіріс жұмыскерлерінің санын есептеу
Құю цехындағы негізгі жұмыскерлердің жалпы санын келесі формула бойынша
Rнж = Паг × р × n × Fн
мұндағы: Паг – қызмет көрсететін агрегаттар саны немесе жұмыскерлер
р – ауысым бойы бір жұмыс орнына қызмет көрсететін
n –тәуліктегі ауысым саны, n = 2;
Fн – құрал-жабдық жұмыс істеу уақытының жылдық нақты қоры,
Fк – жылына бір жұмыскер уақытының номиналды уақыт қоры,
Rж = 20 × 2 × 1 × 3975/1820
Іріленген есептер үшін жұмыскерлер разрядтары мен тариф коэффициенттері 6.5-кестеде
6.5-кесте – Құю цехы жұмысшыларының разрядтары мен тариф коэффициенттері.
Разрядтар
1 2 3 4 5 6 7 8 9
Тариф коэффициенті КТ.Л
1,6 1,71 1,84 1,98 2,13 2,29 2,46 2,65 2,85
Құю цехының негізгі жұмыскерлер саны 88 адам. Олар құрамын
6.6-кесте – Құю цехының негізгі жұмыскерлер құрамы.
Жұмысшылар кәсіптері Жұмысшылар құрамы Оның ішінде разрядтар бойынша Орташа
1 2 3 4 5
Тариф коэффициенті Кт.л.
1,6 1,71 1,84 1,98 2,13
А Шихта және қалыптау материалдар қоймасы
1 Шихта дайындаушы 4
2 2
1,91
2 Құм өңдеуші 2
2
3 Таразы тартушы 2
2
Барлығы 8
4 4
Б Балқыту бөлімшесі
1 Болат балқытушы 6
3 3 1,90
2 Балқытушы көмекшісі 12
6 3 3
3 Тарату стенді операторы 2
2
Барлығы 20
6 3 8 3
В Қалыптау бөлімшесі
1 Оператор құюшы 2
2
2
2 Қалыптау тізбегі операторы 10
2 6 2
3 Өзекше орнатушы 4
2 2
Барлығы 16
2 10 4
Г Өзекше бөлімшесі
1 Өзекше тізбегі операторы 2
2 2
2 Өзекше өңдеуші 8
2 4 2
Барлығы 10
2 4 4
Д Қоспа дайындау бөлімшесі
1 Қоспа дайындаушы 6
6
1,98
Барлығы 6
6
Е Термиялық өңдеу-кесу бөлімшесі
1 Құйма кесуші 12
8 4
1,93
2 Термиялық өңдеуші 6
2 2 2
3 Пісіруші 6
2 2 2
4 Құймаларды сырлаушы 4
2 2
Барлығы 28
14 10 4
Барлық цех бойынша 88
6 25 42 15 1,95
Жұмысшылар тобы үшін орташа өлшенген (средневзвешенный) тариф коэффициенті келесі
,
мұндағы КТ.ОР – орташа өлшенген тариф коэффициенті;
RЖ – жұмыскерлердің разрядтары бойынша сандары, адам;
КТ.Л – жұмыскерлер разрядтарына байланысты алынған коэффициент;
∑ RЖ – бөлімшедегі жұмыскерлердің саны, адам.
Бөлімшелер бойынша орташа өлшенген тариф коэффициентін есептеп аламыз.
Шихта және қалыптау материалдар қоймасы:
;
Балқыту бөлімшесі:
;
Қалыптау бөлімшесі:
;
Өзекше бөлімшесі:
;
Қоспа дайындау бөлімшесі:
;
Термиялық өңдеу-кесу бөлімшесі:
;
Бүкіл цехтың:
.
6.3.2 Өндіріс көмекші жұмыскерлер санын анықтау
Қосымша жұмыскерлер бөлімшемен шығарылатын негізгі өнімді дайындауға байланысты операцияға
Жұмыстар орындаушы қосымша жұмыскерлер санының есебінің әрқайсысына қызмет көрсету
Құю цехындағы қосымша жұмыскерлердің категориялары бойынша таралуы 6.7-кесте берілген.
6.7-кесте – Құю цехындағы қосымша жұмыскерлердің құрамы.
Жұмысшылар кәсіптері Жұмысшылар құрамы Оның ішінде разрядтар бойынша Орташа
1 2 3 4 5
Тариф коэффициенті Кт.л.
1,6 1,71 1,84 1,98 2,13
1 Футеровка қалаушы 4
2 2
2 Кран жүргізуші 6
3 3
3 Беріліс арбаша жүргізуші 2
2
4 Слесарь-жөндеуші 6
2 2 2
5 Электр слесарі 2
2
6 ТББ бақылаушы 2
2
Барлығы 22
9 11 2 1,93
Косымша жұмыскерлердің орташа өлшенген тариф коэффициенті:
Ктар = = 1,93.
6.3.3 Қызмет етушілердің санын және құрамын анықтау
Инженерлі-техникалық қызметкерлердің жалпы құрамы өндіріс жұмысшаларының проценттік үлесімен алынады.
6.8-кесте – Инженерлі-техникалық қызмет етушілердің тізімі.
Қызметтердің тізімі және басқару бөлімшелерінің атауы Адамдар саны
1 Цех бастығы 1
2 Цех бастығының орынбасары 1
3 Цех механигі 1
4 Инженер-технолог 4
5 Инженер-еңбек нормалаушы 2
6 Аға мастер 1
7 Құрал-жабдық жөндеу жөнінде мастер 1
8 Балқыту бөлімшесінің мастеры 2
9 Ауысым мастер (қоспа,өзекше, қалып жасау бөлімшелері) 2
10 Экономист 1
11 Есепші (расчетчик) 1
Барлығы 17
Инженерлі-техникалық жұмыскерлер үшін тариф райондық коэффициентке көбейтіледі.
Кіші қызмет көрсетуші персонал (МОП) тізімі келесі 6.9-кестеде келтіріледі.
6.9-кесте – Кіші қызмет көрсетуші персонал тізімі.
№ Қызметкерлер тізімі Адамдар саны
1 Өндіріс бөлмелер жинаушы 2
2 Табель жүргізуші 2
Барлығы 4
6.4 Еңбек ақы төлеу қорын есептеу
6.4.1 Негізгі өндіріс жұмыскерлерінің еңбек ақы қорын есептеу
Қызметкерлердің еңбек ақысын есептеу кезінде ҚР-ң Салық кодексіне сәйкес
Өндірістік жұмысшылар еңбегі қазіргі кезде уақытылы-премиалды жүйе бойынша төленеді.
Жұмысшылардың еңбек ақысы екі бөліктен тұрады: негізгі және қосымша.
Негізгі еңбек ақы өзіне жұмыс істелінген уақыт үшін барлык
Тарифті еңбек ақының жылдық қоры келесі формула бойынша анықталынуы
Lтт = Fк × L1 × КТ.ОР × Rб,
мұндағы: Lтт – тік тарифті табыс ақының жылдық қоры,
Fк – бір жұмыскер уақытының жылдық нақты уақыт қоры,
L1 – құю цехының бірінші разрядтағы сағаттық тарифтік ставкасы:
L1 = теңге,
мұндағы: ЗПМИН – минимальды айлық табыс ақы, ЗПМИН =
КТ1.ОР – құю цехында 1-ші разрядтағы жұмыскердің тарифті коэффициенті,
173,1 – бір жұмыскерге келетін жұмыстың орташа айлық саны;
КТ.ОР – орташа өлшенген тарифтік коэффициент, КТ.ОР = 1,95;
Rб – барлық жұмысшылардың тізімі, Rб = 88 адам.
Сөйтіп, негізгі өндіріс жұмыскерлері үшін:
L1 = = 97,2 тенге;
Lтт = 1820 × 97,2 × 1,95 × 88
Негізгі еңбек ақының жылдық қоры:
Lн.т. = Lт.т. + Lпрем., теңге
мұндағы: Lпрем. – премиалды еңбек ақы, тік тарифті табыс
Lпрем. = 0,3 × 30 354 346 = 9
Lн.т. = 30 354 346 + 9 106 304
Қосымша еңбек ақы – бұл еңбек туралы коллективті келісімнің
Қосымша еңбек ақының есебі:
Lқос. = 0,1 × Lн.т., теңге
Lқос. = 0,1 × 39 460 650 = 3
Цехтағы негізгі өндіріс жұмыскерлерінің барлық еңбек ақысы:
Lб.т = Lн.т + Lқос., тенге
Lб.т = 39 460 650 + 3 946 065
6.4.2 Қосымша өндіріс жұмыскерлерінің еңбек ақы қорын есептеу
Қосымша өндіріс жұмыскерлерінің тік тарифті еңбек ақының Lтт жылдық
Lтт = 1820 × 97,2 × 1,93 × 22
Премиальды еңбек ақыны 30 % мөлшерде есептеледі:
Lпрем = 0,3 × 7 511 344 = 2
Негізгі еңбек ақының жылдық қорын (6.6) формуламен есептейміз:
Lн.т = 7 511 344 + 2 253 403
Қосымша еңбек ақы негізгі табыстың 10 % құрайды деп
Lқос. = 0,1 × 9 764 747 = 976
Цехтағы қосымша өндіріс жұмыскерлерінің барлық жылдық еңбек ақысы:
Lб.т = 9 764 747 + 976 475 =
6.4.3 Қызмет етушілердің еңбек ақы қорын есептеу
Инженерлі-техникалық жұмыскерлер мен кіші қызмет көрсетуші персоналдың жалпы жылдық
6.10-кесте – Қызмет етушілердің еңбек ақы қорын есептеу.
Қызметкер категориясы Адамдар саны Айлық жалақы, теңге Жылдық жалақы,
1 адамға барлығына
1 Цех бастығы 1 90 000 1 080 000
2 Цех бастығының орынбасары 1 80 000 960 000
3 Цех механигі 1 80 000 960 000 960
4 Инженер-технолог 4 70 000 840 000 3 360
5 Инженер-еңбек нормалаушы 2 45 000 540 000 1
6 Цехтағы мастерлердің аға шебері 1 70 000 840
7 Балқыту бөлімінің шебері 2 60 000 720 000
8 Ауысым шебері (қоспа,өзекше, қалып жасау бөлімі үшін) 2
9 Құрал-жабдық жөндеу жөнінде шебер 1 50 000 600
10 Экономист 1 40 000 480 000 480 000
11 Есепші (расчетчик) 1 25 000 300 000 300
Бүкіл ИТҚ 17
7 920 000 11 300 000
1 Өндіріс бөлмелер жинаушы 2 15 000 180 000
2 Табель жүргізуші 2 20 000 240 000 480
КҚП жиыны 4
420 000 840 000
Барлығы 21
8 340 000 12 140 000
6.4.4 Әлеуметтік сақтандыруға, зейнеткерлік қорға, медициналық сақтандыруға қаржы бөлу
Қазақстан Республикасының заңы бойынша негізгі және қосымша табыс ақы
Есеп 6.11-кесте түрінде беріледі.
6.5 Құю өнімінің өзіндік құнын есептеу
6.5.1 Сұйық металдың өзіндік құнының калькуляциясы
Өзіндік құнын есептеу – бip дана өнімге кететін шығындар
Шихта материалдарының жылдық қажеттілігі 1.5-кестеде берілген.
Болат қорытуға керекті электр энергиясына кететін шығындарды келесі формуламен
Сэ = Wэ × Цэ,
мұндағы Цэ – 1 кВт-сағ электр энергиясының бағасы, кәсіпорындар
Wэ –энергияның жылдык жұмсалуы.
ДСП-6 пешінің шихта балқыту үшін энергия жұмсалуы – 188,6
Wэ = 188,6 × 18750 = 3 536 250
Электр энергиясына кететін шығындар
Сэ = 3,50 × 3 536 250 = 12
Құрал-жабдықты ұстау, оның жұмысын қамтамасыз ету және күту және
1 Құрал-жабдық пен көтергіш-тасымалдау құралдары үшін амортизация көлемі (6.4-кестеден
2 Қондырғыны пайдалану шығындары сонымен қоса келесі шығындарды енгізеді:
– қосалқы жұмысшылар үшін берілетін негізгі және қосымша еңбек
– күш энергиясына кететін шығындар;
– өндірістік қажеттіліктер үшін қажетті сығылган ауаға кететін шығындар;
– қосымша материалдарға кететін шығындар.
3 Қондырғының, транспорттық құралдардың және қымбат саймандардың ағымды жөндеуге
4 Тез тозатын және арзан саймандар мен құралдардың тозуын,
5 Осыған ұқсас шығындарды қондырғының жұмысын қамтамасыз ету және
Күш электр энергиясына кететін шығындарды келесі формуламен есептеуге болады:
Сэ = Wдв × Цэ,
мұнда Wдв – жылдык жылжытқыш энергияны келесі қатынас бойынша
Wдв = ,
Nycm – қондырғының толық орнатылған қуаты, кВт;
Fд – қондырғының нақты жылдық жұмыс қоры, қажетті тізбеде
Кр – қондырғының біркүндік жұмыс коэффициенті, Кр = 0,8;
Км – қондырғының қуаты бойынша есептейтін коэффиценті, Км =
ηэ – желі ішінде электр энериясының жоғалу коэффициенті, ηэ
ηд. – қондырғының пайдалы эсерлі коэффициенті, ηд. = 0,8.
Қондырғының толық қуатын есептеп анықтау үшін қондырғының барлық қуаттарын
Wдв = = 811 167 кВт
Сэ = 3,50 × 811 167 = 2 839
Цех жарықтандыру үшін қажетті электр энергиясы шығынын Сэж ірілендірілген
Сэж = 40 × 15 000 × 3,5 =
Бір ДСП-6 пешті суыту үшін су шығыны 15 м3/сағ,
Wсу = 3 × 15 × 3890 = 175
Ссу = 175 050 × 29 = 5 076
Технологиялық қажеттіліктерге, пештерді салқындатудан басқа ірілендірілген суға шығынды қабылдауға
Wсу = 5 × 15 000 = 75 000
Ссу = 75 000 × 29 = 2 175
Шаруашылық қажеттіліктерге судың шығыны бір жұмысшыға – 65-75 л/тәулік
Егер де цехта су тұрмыстық қажеттіліктерге жұмсалса, онда келесі
Тұрмыстық қажеттіліктерге суға деген жылдық сұраныс есептеулерден анықталынады:
– шаруашылық-ішу қажеттіліктерге – сменада бір жұмысшыға 25 литр;
– душ бөлмесі үшін – әр жұмыскерге қолданысына 40
– топтық жуынғыштар үшін – қолдануға 3 литр.
Мұнымен жалпы шығын құны мынадай формула бойынша анықталынады:
,
мұндағы Р – цехтағы барлық жұмысшылар саны, Р =
Кр – жылдағы жұмыс күні саны, Кр = 212
Цв – 1 м3 судың құны, өндіріс мәліметтері бойынша
= 45 987 теңге.
Су үшін жалпы шығыны:
Ссу = 5 076 450 + 2 175 000
6.13-кесетеде өзіндік құнын есептегенде қосылуы тиіс барлық қондырғының жұмысын
6.13-кесте. Қондырғының жұмысын қамтамасыз етуге және оны күтуге кететін
Шығындар атауы Құны, мың тенге
Қондырғылар мен транспорт құралдарының амортизациясы 7 612,4
Қондырғыны пайдалану 993,7
Энергетикалық шығындар:
а) күш электр энергиясы 2 839,1
б) жарықтандыру үшін электр энергиясы 252,0
в) су 7 732,4
Қосымша жұмыскерлердің толық еңбек ақысы 13 963,6
Қондырғылар мен қымбат саймандар тозуы 596,2
Арзан және тез тозатын саймандар тозуы 795,0
Барлығы 34 784,4
Басқа да шығындар 1 043,5
Қорытынды 35 827,9
Сұйық металдың 1 тоннасы саны мен сомасын есептеп қарастырамыз.
6.14-кесте – Сұйық металдың өзіндік құн калькуляциясы.
Шығындар атауы Өлшем бірлігі Жылдық шығын Жекеше бағасы,
тг 1 жылдағы шығындар,
мың тг Сұйық металдың 1 тоннасына
мөлшері сомасы, мың тг
1 2 3 4 5 6 7
А Металл сынықтары
Көміртекті болат т 13969,8 4000 55 879,2 0,57 2,276
Сұр шойын сынығы т 1719,6 4000 6 878,4 0,07
Б Қайта өндірілетін шойын ПЛ-2 т 2603,4 7000 18
В Ферроқорытпалар:
Ферромарганец т 92,50 40 000 3 700 0,004 0,151
Ферросилиций ФС-45 т 334,0 20 000 6 680 0,014
Алюминий екінші т 17,2 1000 000
0,0007 0,700
2 Қалдықтар
Кему және қайтымсыз шығындар т 736,5
0,030
Меншікті қайтарым т 5 815,0 4 000 23 260
3 Техникалық отын:
Электр энергиясы кВтсағ 3 536 250 3,5 16 206,4
4 Өндіріс жұмыскерлерінің негізгі табысы тг
39 460,7
1,607
5 Өндіріс жұмыскерлерінің қосымша табысы тг
3 946,1
0,161
Әлеуметтік сақтандыруға аударылымдар тг
13 022,0
0,530
Құрал-жабдықты ұстау және тұтыным шығындары тг
35 827,9
1,459
Цех шығындары тг
84 643,1
3,447
Цехтың өзіндік құны тг
13,232
Жалпы және әкімшілік шығындар тг
84 643,1
3,447
Сұйық болаттың толық өзіндік құны тг
409 494,5
16,679
6.5.2 Болат құймалардың өзіндік құн калькуляциясы
Термиялық өңдеу үшін отын болып табиғи газ табылады; отын
Сг = Wг × Цг,
мұнда Цг – 1 м3 табиғи газдың бағасы, кәсіпорындар
Wг –газдың пайдаланған жылдык мөлшері, үш пеш үшін:
Wг = 3 × 280 × 3890 = 3
Сг = 3 267 6200 × 4 = 13
6.15-кесте – 35Л маркалы болат құймалар саның өзіндік құн
Шығындар атауы Өлшем бірлігі Жылдық шығын Жекеше бағасы,
тг 1 жылдағы шығындар,
мың тг. Жарамды металл 1 тоннасына
саны сомасы,
мың тг
1 2 3 4 5 6 7
1 Сұйық металл т 24 551,5 16,679 409 494,5
2 Қалдықтар (шегеріледі): кему мен меншікті қайтарымдар т 6
3 Технологиялық қосалқы материалдар тг
кварц құмы
10 275,7 9 100 93 509,2 0,571 5,195
сульфиттік барда
2655,4 4 300 11 418,2 0,148 0,634
СФ-480 шайыры
17,6 60 000 1 056,0 0,001 0,058
М1 катализаторы
4,2 82 300 345,7 0,0002 0,019
4 Тұрақтандыру үшін отын:
табиғи газ м3 3 267 620 4 13 070,4
5 Өндіріс жұмыскерлерінің негізгі табысы тг
39 460,7
2,192
6 Өндіріс жұмыскерлерінің қосымша табысы тг
3 946,1
0,219
7 Әлеуметтік сақтандыруға аударылымдар тг
13 022,0
0,723
8 Құрал-жабдықты ұстау және тұтыным шығындары тг
35 827,9
1,990
9 Цех шығындары тг
84 643,1
4,702
10 Жарамды құймалардың цехтың өзіндік құны тг
679 534,8
37,752
11 Жалпы және әкімшілік шығындар тг
84 643,1
4,702
12 Өнімді өткізуге шығындар
33 978,9
1,888
13 Болат құймасының толық өзіндік құны
тг
798 156,8
44,342
1-Бап. Сұйық металл 1.2, 1.3-ші кестелерден алынады.
2-Бап. Қалдықтар 1.3-ші кестеден алынады. Тоннасынан және құны бойынша
3-Бап. Қосалқы материалдар. Қосалқы материалдар (1.8, 1.9, 1.10-кестелері бойынша)
4-Бап. Тұрақтандыру үшін отын. Термиялық өңдеу пешіне қолданатын табиғи
5, 6, 7-Баптар. Өндірістік жұмысшылардың әлеуметік қорға қосып алғандағы
8-Бап. Қалған бөлімдердің балқытудан басқа жобадағы сақтауға және пайдалануға
9-Бап. Цехтың шығындары. Цехтың шығындары балқытудан басқа барылық бөлімдерге
10-Бап. Жалпы және әкімшілік шығындар. Өндірістік жұмысшылардың еңбек ақы
11-Бап. Өнімді өткізуге шығындар. Бұл шығындар жарамды құймалардың цехтың
12-Бап. Жарамды құйманың толық өзіндік құны цехтық өзіндік құнының
6.6 Күрделі салымдардың экономикалық тиімділігі
Күрделі салымдардың экономикалық тиімділігінің көрсеткіштері:
– жылдық экономикалық тиімділігі;
– орынын толтырудың экономикалық тиімділігі;
– күрделі салымдардың экономикалық есеп айыру коэффициенті.
Цехтың жылдық экономикалық тиімділік шамасы келесі формуламен анықталады [28]:
Эт = (С1 – С2) × N2 – Ен
мұндығы: С1, С2 – жарамды құйманың базалық және жобалау
N2 – жылдық бағдарламаға қажетжарамды құюдың шамасы, N2 =
К2 – жобаланатын варианттар бойынша күрделі салымдар, К2 =
Ен – күрделі салымдардың экономикалық тиімділігінің нормативті коэффициенті, Ен
Эт = (48535 – 44342)×15000 – 0,15×119666400 = 44
Күрделі салымдар орынын толтыру мезгілі келесі формула бойынша анықталады
Тр =
Тр = = 1,9 жыл.
Күрделі қаржылардың экономикалық тиімділігінің есептеу коэффициенті келесі формуламен анықталады:
Ек = 1/Тр Ек,
Ек = 1/1,9 = 0,52 0,15.
6.7 Құю цехының техникалық-экономикалық көрсеткіштері
Жобаның сәйкес бөлімдерінен алынған берілгендердең негізінде келесі кесте құрастырылады.
«Казақмыс» корпорациясы ҚҚМЗ құю цехымен салыстыру арқасында өзіндік
6.16-кесте – Құю цехының технико-экономикалық көрсеткіштері
Көрсеткіштер Өлшем бірлігі Көрсеткіштер шамалары
Жоба бойынша «Қазақмыс» корпорациясы ҚҚМЗ құю цехы
1 Жарамды құйманың жылдық шығарылымы мың тонна 15000 8000
2 Жұмысшылар саны:
– барлығы
оның ішінде:
– өндірістік жұмысшылар саны
– қосымша жұмысшылар саны
– қызметкерлер адам
131
88
22
21
135
83
25
27
3 Жарамды құйманың толық өзіндік құны тенге 44 342
4 Негізгі өндірістік қорлардың құны мың тенге 119 666,4
5 Бір жұмысшыға шаққанда құйманың өнімі т/адам 164 74
мың т/адам 7 256,0 3 595,18
6 Цех ауданы м2 7920 8250
7 Цех ауданыны 1 м2-ден жарамды құйма алу т/
мың т/м2 95,98 47,06
8 Жылдық экономикалық нәтижесі мың тенге 57 524,0
9 Күрделі қаржыны қайтару мерізімі жыл 1,9
Қорытындылай келгенде жобаланған құю цехының технико-экономикалық көрсеткіштері «Казақмыс» корпорациясы
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Кнорре Б.В. Основы проектирования литейных цехов и заводов:
2 Зинуров И.Ю., Строганов А.И. Дуговые сталеплавильные печи: Атлас.
3 Сафронов В.Я. Справочник по литейному оборудованию. – М.:
4 Матвеенко И.В., Тарский В.А. Оборудование литейных цехов: Учебник
5 Титов Н.Д., Степанов Ю.А. Технология литейного производства: Учебник
6 Долотов Г.П., Кондаков Е.А. Печи и сушила литейного
7 Могилев В.К., Лев О.И. Справочник литейщика: Справочник для
8 Күзембаев С.Б., Исағұлов А.З., Канунникова С.Г. Құю жабдығын
9 Кипнис Л.С., Исагулов А.З., Исин Д.К. Проектирование литейных
10 Аксенов П.Н., Орлов Г.М., Благонравов Б.П. Машины литейного
11 Горский А.И. Расчет машин и механизмов автоматических линий
12 Беликов О.А., Каширцев Л.П. Приводы литейных машин. –
13 Күзембаев С.Б.,Кипнис Л.С., Исағұлов А.З. Құю цехының құрал-жабдықтары,
14 Лапин В. Л., Сердюк Н.И. Охрана труда в
15 Матюхов В.Г. Техника безопасности в литейном производстве. –
16 Сперанский Б.С., Туманский Б.Ф. Охрана окружающей среды в
17 Трудовой кодекс Республики Казахстан: закон Республики Казахстан
18 Потапов А.Д. Экология: Учебник. 2-е изд., испр. и
19 Экология и безопасность жизнедеятельности / Под ред. Л.А.
20 Николайкин Н.И., Николайкина Н.Е., Мелехова О.П. Экология: Учеб.
21 Маслов А.Ф. Экономика организация и планирование литейного производства.
22 Аубакирова Г. М. Экономика и управление предприятием: учеб.
9
22
38
32
2.2-сурет Қож ұстағыштың көлденең қимасы.
16
16
13
2.1-сурет Қоректендіргіштің көлденең қимасы.
Ø51
2.3-сурет Тұрғыштың көлденең қимасы.






21 қыркүйек 2019ж.
2008-2018 topreferat.com - Қазақша рефераттар, курстық, дипломдық жұмыстар

^