Бейдағдарыстық басқарудағы кризистік жағдайларды бақылау диплом жұмысы
№599


МАЗМҰНЫ - www.topreferat.com
КІРІСПЕ............................................................................................................................3
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАБИҒАТЫ
1.1 Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні........................7
1.2 Бейдағдарыстық басқаруды ұйымдастыруды концептуальды тұрғыдан қарастыру.................................................................................................................. 20
1.3 Бейдағдарыстық менеджмент: басқару құралдары мен әдістері......................27
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БЕЙДАҒДАРЫСТЫҚ БАСҚАРУ ШАРАЛАРЫ
2.1 Дағдарыс жағдайьндағы мемлекеттік реттеудің аналитикалық негіздері........................................................................................................................34
Бейдағдарыстық басқарудағы мемлекеттің рөлі..............................................39
2.3 Дағдарыс жағдайындағы мемлекеттік реттеудің түрлері..................................43
3 КӘСІПОРЫН ДАМУЫНДАҒЫ ДАҒДАРЫСТАР
3.1 Кәсіпорындағы дағдарыстың пайда болуы.........................................................52
3.2 "Тас-Құм" АҚ сипаттама және қаржылық-экономикалық жағдайын талдау..........................................................................................................................58
Бейдағдарыстық бақылау тиімділігі.................................................................74
ҚОРЫТЫНДЫ.............................................................................................................84
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...............................................................88



Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Жұмыс көлемі: 89 бет
Пәні: Менеджмент

-----------------------------------------------------------------------------------

-----------------------------------------------------------------------------------
https://www.topreferat.com/
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫСТЫҢ ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МӘТІНІ

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ............................................................................................................................3
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАБИҒАТЫ
1.1 Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні........................7
1.2 Бейдағдарыстық басқаруды ұйымдастыруды концептуальды тұрғыдан
1.3 Бейдағдарыстық менеджмент: басқару құралдары мен әдістері......................27
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БЕЙДАҒДАРЫСТЫҚ БАСҚАРУ ШАРАЛАРЫ
2.1 Дағдарыс жағдайьндағы мемлекеттік реттеудің аналитикалық
Бейдағдарыстық басқарудағы мемлекеттің рөлі..............................................39
2.3 Дағдарыс жағдайындағы мемлекеттік реттеудің түрлері..................................43
3 КӘСІПОРЫН ДАМУЫНДАҒЫ ДАҒДАРЫСТАР
3.1 Кәсіпорындағы дағдарыстың пайда болуы.........................................................52
3.2 "Тас-Құм" АҚ сипаттама және қаржылық-экономикалық жағдайын
Бейдағдарыстық бақылау тиімділігі.................................................................74
ҚОРЫТЫНДЫ.............................................................................................................84
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...............................................................88
КІРІСПЕ
Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам өмірінің барлық саласын
Біздің ойымызша, нарықтық экономиканы қалыптастыру біздің Қазақстан Республикасында жаңа
«Дағдарысқа қарсы басқару» термині салыстырмалы түрде жақында пайда болды.
етпейді. Сонда бүндай типтегі басқару уақытша мінезді немесе тек
Әрине, Қазақстандағы дағдарыстың өрпгуі тиімді дағдарысқа қарсы басқаруды қажет
Объективті түрғыдан дағдарыс көптеген жағдайларды өзара байланысын сипаттайды, басқару
Қоғам дамуының әр түрлі этапында дағдарыс қатынасына деген түсінік
К. Маркс болса қоғам дамуындағы дағдарыстың қайнар көзінің экономика
Бірақ та, дағдарыс басталуы қандай терминді қолданумен анықталмайды, ол
Бүгінгі күндегі азғантай дағдарысқа қарсы басқару кітаптары мен оқу
Бұл дипломдық жұмыста дағдарысқа қарсы басқару мәселелерін кешенді түрде
Дипломдық жұмыс үш тараудан түрады. Бірінші тарауда қүбылыстың объективті
Екінші тарау мемлекеттің экономиканы басқарудағы дағдарыстар туындауы және дағдарысты
Үшінші тарауда дағдарысқа қарсы басқару концепциясының жеке үйымға немесе
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ ДАҒДАРЫСТЫҢ ПАЙДА БОЛУ ТАБИҒАТЫ
1.1 Дағдарыс түсінігі, типтері және экономикалық дағдарыс мәні
Қазіргі күнгі әдебиеттерде, әлеуметтік - экономикалық жүйенің дамуын-дағы ортақ
Кейбіреулердің айтуынша, бұл тек макроэкономикалық даму процесіне қатысты, ал
Мұндай ұсынымдар бір жақты және ұйымды басқаруда жағымсыз әсер
"Дағдарыс" түсінігі "тәуекел" түсінігімен тығыз байланысты, ол өз кезегінде
Әлеуметтік - экономикалық жүйенің қандайда түрі болмасын, қоғамдық формация
Жұмыс істеу - бұл тіршілік әрекетін ұстап тұру, өзіне
Даму - бұл ортаның өзгеруіне байланысты тіршілік әрекетін нығайтуда
Жұмыс істеу және даму, өте тығыз байланысты, және әлеуметтік
1-сурет, – Ұйымдағы дағдарыс қаупінің пайда болуы
Жұмыс істеу және даму байланысы диалектикалық мінезде болады, ол
Сөйтіп, дамудың циклдық тенденциялары пайда болады, ал ол кезеңді
Дағдарыс тек жұмыс пен даму қайшылықтарынан туындамайды, ол жұмыс
Дағдарыс - бүл ұйымның қоршаған ортадағы қауіпті қайшылықтарының шиеленсуінің
Дағдарыс себептері әртүрлі болуы мүмкін. Олар объективтіге, модернизацияның циклдық
Дағдарыс себептері сыртқы және ішкі болуы мүмкін. Біріншісі макроэкономикалық
тіпті әлемдік экономиканың дамуымен, бәсекелестікпен, елдегі саяси жағдайларменде байланысты,
Егер дағдарысты осындай жағдайда түсінетін болсақ, онда дағдарыс қаупі
Дағдарыс түсінігінде, тек себептері ғана үлкен мәнде емес, сонымен
2-сурет, – Дағдарыстың себептері
оның себептері және
Дағдарыс салдары тез өзгерістерге немесе жұмсақ үзақ және жүйелі
Дағдарыстың әр түрлі салдары тек оның мінезімен ғана анықталмайды,
3-сурет, - Дағдарыстың мүмкін болатын салдары
Тәжірбие көрсеткендей, дағдарыс, себеп - салдарымен де мінезімен де
Дағдарыстың ортақ және локальды түрлері бар. Ортақ барлық әлеуметтік-экономикалық
Дағдарыс мәселелеріне қарай макро және микро деп бөлуге болады.
Экономикалық дағдарыс тобынан қаржы дағдарысын бөлек алып қарауға болады.
Әлеуметтік дағдарыс әр түрлі әлеуметтік топтардың қақтығысы немесе қайшылықтардың
Дағдарыс құбылыстарының пайда болу мәні мен себептеріне, әр түрлі
Енді, экономикалык дағдарыстардың заңдылықтарын, мәнін және пайда болу себептерін
Бірінші себеп, яғни экономикалық дағдарыстардың пайда болуы, өндіріс пен
Капиталистікке дейінгі өндіріс әдісінде, материалдық игіліктер жеткіліксіз өндірілді. Капитализм
Цикл кезеңінің кезекті
Неоклассикалық және либеральды мектеп өкілдері, экономикалық дағдарыстарды капитализм табиғатьшен
Дағдарыстың психологиялық теориясы да бар. Й. Шумпетердің ойынша, инвестициялық
ақша теориясы, яғни банк несиесінің кең етек алу циклы
жаңашалық теориясы, яғни өндірістегі негізгі жаңашальгқ еңгізу циклы (Шумпетер,
психологиялық теория, яғни пессимистік және оптимистік көзқарастағы толқынын қамту
- жеткіліксіз тұтыну теориясы, табыстың көп бөлігін, бай және
ды инвестрленгенмен салыстырғандағы цикл себептерін қарастырады. (Гопсон, Фостер, Кэтчингс
мөлшерден тыс инвестициялау теориясы, жақтастардың айтуынша, рецессия себебі болып
*сүн дағы теориясы - ауа райы - өнімділік (Джевонс,
Циклдлық пен оның себептері көзқарастарын бағалау кезінде, уақыт жағдайында
Дағдарыс және жұмыссыздық проблемаларын шешудің бірден-бір құралы ретінде Кейнс
Классикалық қоғамдық ұдайы өндіріс циклы төрт фазадан тұрады [16].
4-сурет, – Экономикалық цикл
4-суретте экономикалық цикл көрсетілген. а, в және с нүктелері
Бірінші фаза – дағдарыс (құлдырау). Бүл кезде өндіріс көлемі
Екінші - депрессия (стагнация). Бұл фаза (үзақтылығы - жарты
Үшінші - жандану. Бұл қалыпқа келу фазасы. Капиталсалымдары баста-лып,
Төртінші – көтерілу (бум). Бұл жаңа тауарлар және жаңа
5-сурет, – Экономикалық цикл сатылары
Жаңа кезекті дағдарыстың алғашқы «серпілісі» (себебі) жиынтық сұраныстың қысқаруы
1-кесте, – Циклдылық түрлері мен ерекшеліктері
Циклдар типі Циклдар мерзімі Негізгі ерекшеліктері
1.Китчин
2.Жугляр циклы 7-12 ж. Инвестициялық цикл→ инфляцияның, жұмысбастылықтың,
3. Кузнец циклы 16-25 ж. Табыс→ иммиграция→ үй құрылысы→жиынтық
4.Кондратьев циклы 40-60 ж. Техникалық прогресс, құрылымдық өзгерістер
5.Форрестор циклы 200 ж. Энергия және материалдар
6.Тоффлер циклы 1000-2000ж. Өркениеттің дамуы
Қазіргі жағдайда ғалымдар Н. Д. Кондратьевтің (1892-1938) «ұзын толқын»
Әлемдік экономиканың даму тәжірибесі көрсеткендей Кондратьевтің «ұзын толқындары» қоғамдық
Кондратьев идеясын, ғылымның дамуымен сәйкес көптеген ғалымдармен зерттелген. Бүл
Кейнстен кейін батыстың экономикалық ойлары, қоғамдық үдайы өндірістің циклдылығын
Бірақта, басқа да көзқарас бар: циклдар және дағдарыстар -
Дағдарыстар жүйелі түрде (циклды), немесе кезеңді яғни белгілі бір
Жартылай дағдарыстың аралылықтан айырмашылығы, ол барлық эконо-миканы қамтымай, тек
Салалық дағдарыс халық шаруашылығының бір саласын ғана қамтиды. Бұған
Құрылымдық дағдарыс қоғамдық өндірістің пропорционалды заңының бұзылуы болып табылады.
Кезекті кезеңді дағдарыс басталар алдында, өндіріс жоғары деңгейге жетіп
1.2. Бейдағдарыстық басқаруды үйымдастыруды, концептуалды
түрғыдан қарастыру
Өндірістік - экономикалық іс-әрекетті басқару теориясында дағдарысқа қарсы басқару
Проактивті және реактивті дағдарысқа қарсы басқару проблематикасын салыстырып қарау,
Бірақ, қарама-қайшы қарастыру көздерін, біржағынан дағдарысты болдырмаудың, екінші жағынан,
Менеджмент теориясы әдебиеттерінде дағдарыстармен күресте проак-тивті әдісті енгізуді қолдайтын
Біздің ойымызша, проактивті дағдарысқа қарсы басқаруда объективті, теңестірілген түрғыдан
Дағдарысқа қарсы басқарудың проактивті әдісінің шектелуінің бірі, на-рықтық шаруашылық
Дағдарыс құбылыстарымен күресте реактивті және проактивті әдістерінің басым бағыттары
Қазіргі күнгі баяу қүбылыс болып, әлемдік энергетикалық дағдарысты ай-туға
Микроэкономиалық деңгейдегі компаниялар мен коорпациялар арасын-дағы қатынастағы дағдарысқа қарсы
Ірі компаниялардағы басқару функцияларының жоғары бөлшектенуі ме-неджмент функциясының әрқайсысын
Дағдарысқа қарсы басқарудың проактивті концепциясын жасағанда тікелей дағдарыс қүбылыстарын
Біздің ойымызша, дағдарысқа қарсы проактивті басқаруды кешенді түрде, әртүрлі
Көп жағдайда, әсіресе микроэкономикалық деңгейде, дағдарыс жағдайларын алдын-алудың қосымша
Осыған ұқсас мысалды ұлттық экономикалық катынастардан келтіруге болады, өндірісті
Біз ұсынған конңептуалды 6-шы суретте проактивті дағдарысқа қарсы басқаруды
Дағдарысқа қарсы басқарудың бүтіндігі барлық басқару бөлімшелерінің өзара іс-әрекетінің
Дағдарысқа қарсы проактивті әдісті қолдану жағдайды толықтай шеш-пейді, бірақ
егер жоғары табыс табу коммерциялық және өзге тәуелділіктермен тура
6-сурет, – Проактивті дағдарысқа қарсы басқаруды ұйымдастырудың концептуалды сызбасы
1.3 Бейдағдарыстық менеджмент: бейдағдарыстық басқару құралдары мен әдістері
Бейдағдарыстық менеджмент батысеуропалық экономистермен "негізгі мәселе дағдарыстан шығу болатын,
Мақсатты қоюмен қатар, дағдарысқа қарсы менеджмент ұғымы өзіне уақытша
Бұл жұмыста "бейдағдарыстық менеджмент" үғымы ең кең мағынада қарастырылады
Өтімділік, табыс немесе айналым сияқты базисті айнымалы шамалардан сақталуын
Бұған қарсы, "антиципативті дағдарысқа қарсы менеджмент" нақты іс-шараларды әзірлеу
"Дағдарысты жеңу конценпциясы" - нәтижесі болып дағдарысты жеңу жөніндегі
Ең басында, дағдарысты жену концепциясын әзірлегенге дейін, жауапты түлғалар
Сақтауға бағытталған дағдарыс қатынасы. Мүнда дағдарыс қауіп немесе бөгет
Дағдарысқа қатынас - жаңаға бағытталған. Бұл жағдайда дағдарыс кәсіпорынның
Нарықтық экономика жағдайында дағдарыстьқ жағдайлар жалпы жүйеде де, жекелеген
Құрылымдау жәніндегі қызметті екі түрге бөлуге болады. Стратегиялық құрылымдау
Қайта құрудың басты мақсаты - компанияны дағдарыстан шығару. Мұнда
Компанияның құны бизнесті бағалау арқылы анықталады. Мұндай бағалаудың үш
Дисконтталған ақша ағымы әдісімен есептелген кәсілорынның қүнының көрсеткіші, кәсіпорынды
Дисконтталған ақша ағымы әдісімен алынған бизнес қүны көбіне кері
Қайта құрудың дәстүрлі міндеті - бизнес құнын максималдау оның
Құн қозғалысын анықтайтын инвестициялық факторларға негізгі және
айнымалы қорларға салымдарды басқаруды, капиталдың меншікті
айналымының деңгейін оңтайландыруды жатқызуға болады. Осыған
байланысты тауарлы-материалдық қорлардың
Қайта құру стратегиялары қарапайымнан күрделіге қарай қарастырылуы керек -
Ауыр дағдарыс кезінде қайта күру концепциясын таңдау, біздің ойымыз-ша,
Көрсеткіштің нақты мәні мен бірліктің арасындағы кері айырымы, кәсіпорынның
2 –кесте, - Кәсіпорында дағдарысты жағдайды экспрес-талдау үшін қолданылатын
Стратегиялық дағдарыс
Нәтижелер дағдарысы Өтімділік дағдарысы Банкроттық
Ағымдағы өтімділік коэффициенті <

Меншік қорларымен қамтамассыз ету

Автономия коэффи-цинеті < 0,6

Ағымдағы өтімділік коэффициенті < 1,4

Абсолютті өтімділік коэффициенті < 0,3

Таза түсім коэффици-енті < !/0 Зиянның болуы

Кредиторлық борыш-тьщ өсуі

Жалпы рентабельдік көрсеткіші - төмендеу •
Негізгі кррлардың ай-налымдылық көрсеткіші - төмендеу •
Сату
Кәсіпорында дағдарыстың болуын алдьш-ала түсіндіру
Кәсіпорында дағдарысты жағдайды экспресс - талдау үшін қолданылатын көрсеткіштер.
Стратегиялық дағдарыс. Нәтижелер дағдарысы. ӨтімдІлік дағдарысы. Тоқыраулық (банкрот).
Ағымдағы өтімділік коэффиценті < 1,2.
Меншікті қорлармен қамтамасыз ету коэффиценті <0,1.
Автономия коэффиценті < 0,6.
Ағымдағы өтімділік коэффиценті < 1,4.
Абсолютті өтімділік коэффиценті < 0,3.
Таза түсім коэффиценті < !/0.
Зиянның болуы
Кредиторлық борштың өсуі
Жалпы рентабельділік көрсеткіші - төмендеу
Негізгі қорлардың айналымдылығы көрсеткіші - төмендеу
Сату көлемінің төмендеуі
Кәсіпорында дағдарыстың болмауын алдын-ала түсіндіру.
Ерекше қызығушылықты пайыз мөлшерлемесінің (дисконттың) мәнін табу танылады.
- Табыстылықтың нақты нормасы пайыздың (дисконттың) нақты мөлшерлемесінен асады.
- Табыстылықтың нақты нормасы пайыздық есепті мөлшерлемесінен төмен. Бүл
2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ БЕЙДАҒДАРЫСТЫҚ БАСҚАРУ ШАРАЛАРЫ
2.1 Дағдарыс жағдайындағы мемлекеттік ретгеудің аналитикалық
незіздері
Құлдыраулар мен көтерулер, қаржылық күйреу және қайта жандану, өндірісі
Менеджмент позициясынан қарағанда кәсіпорын - техникалық, коммер-циялық, қаржылық, сақтандыру,
Кәсіпорындар мен үй
Осыған байланысты, әрине бірқатар сұрақтар туындайды, экономикалық болашақты болжау
Нарықтық экономика жағдайында меншік иесі және менеджменттің бас-ты көңілі
Осы қүбылыстардың әрқайсысы жеке-жеке де, және өзара байланыса бе-лең
Сонымен, нарық жағдайындағы шаруашьшық субъектінің теңдігінің бұзылу себептері неде?
Дағдарыс «сыртқы» шок нәтижесі ретінде. Бүның мәні, экономикалық дамудың
Циклдық дағдарыс. Бүл жерде, экономикалық механизмдер және әлеуметтік процестердегі
Құрылымдық (үлкен) дағдарыс. Кез-келген жағдай, экономикалық және қоғамдық динамикаға
Регуляция жүйесіндегі дағдарыс. Регуляция жүйесінің механизмдері, жағымсыз конъюктуралық процестерді
Өндіріс әдісіндегі дағдарыс. Бүл дағдарыс қайшылықтарының ши-елінісуімен сипатталады, аса
«мінездің бұзылуы»;
«регуляция жүйесіндегі аздап бұзылу»;
«регуляция жүйесіндегі дағдарыс»;
4) «жинақтау режимінің және регуляция жүйесіндегі дағдарыс» [36].
Жоғарыда көрсетілген дағдарыстарды осы типологияда қолданса, «сыртқы шок» дағдарысы
Өндірістің көтерілу, конъюктураньщ ауытқуын, стагнация және тұрақсыздық себептерін айқындау
Халық шаруашылығы дамуын реттеу мәселелері КСРО кезінде де кеңінен
Реттеу – бүл экономикалық жүйедегі функционалдық қүрылымда тепе-теңдік жағдайьга
«Экономикалық тиімділік» түсінігінің нақты мәнін талап етеді. Экономикалық тиімділік
Берілген көлемдегі шығындар мен максималды өнім шығаруды қамтамасыз ететін,
Өнім қүрылымының тиімділігі, яғни оптималды үйлесімділікпен тауар өндіру;
Тұтыну тиімділігі. Бұл тұгынушы өз табысын қалауынша максималды қанағаттануға
Жоғарыда көрсетілгендердің бәрі осы уақыттағы ресурстарды пайдалану тиімділігін қамтамасыз
Аталған ерекшеліктер дағдарыс жағдайын реттеу және алдын алуда маңызды,
Алайда, тәжірибиеде бұндай стратегиялар өте сирек жасалады, бұл басшы-лардың
Екіншіден, ескі басымдылықтардың жүгі басым. Бізге белгілі, совет уақытында
Бұл адамдардың жүріс-тұрысында байқалады: қызметкерлер басшылардан жағымсыз жаңалықтарды жасырып,
Үшіншіден, ескі қорқыныштар қорғану әрекетіне әкеледі. Бұрындары экономикалық қиыншылықтар
Қорыта айтқанда аталған жағдайлар және алғы шарттар дағдарыс жағдайын
1. Экономикалық өсу әдісіне өзгертулер енгізетін инновацияны іздестіру. Бұл
Инновацияны таратудың жағдайларын іздестіру. Бұл жерде, инновация-лар тек пайдалы
Локальды және глобальды өзгерістер арасындағы айырмашылықты анықтау. Жаңалық енгізу
4. Бір уақытта езгеріске ұшырайтын қүрылымдық сәйкестікті орнату. Бүл
дағдарыс жағдайларын реттеу процесі логикасынан туындайды. Өйткені
қолданылған өзгерістер мақсатқа жеткзу немесе жеткізбеуі, немесе бол-
жанған салдарды туғызуы мүмкін. Сондықтан менеджмент көзқарасынан келесідей сұрақтарға
әлеуметтік - саяси жоспарда қайта қүрулар қаншалықты тиімді және
мүмкін болады. Ылғи қайталанылып отыратын қайшылықтар қалай
шешіледі және микроэкономикалық деңгейде пайда болатын
теңсіздіктерді шешу. Макроэкономикалық жоспарда мыналарды
анықтау кажет, жалпы реттеу жүйесіне институттар және жекелей
келісімдердің әсері, яғни озара сәйкес механизмдердің бәрін бөлу, капи-
талды, еңбекті, ақша, несиені.
5. Үйымдастырушы - қүрылымдық жаңалық еңгізу. Бүл аспект әкімшілік
механизмдерді нығайтуда көрініс табады. Халықтың мемлекетпен тығыз
байланысы, мемлекеттің халыққа қызмет көрсетуінде болып табылады.
Кейбір азаматтар үшін бұл мемлекетпен тікелей байланысьшың жалғыз
мүмкіндігі. Халық дағдарыс жағдайларын реттеу саясатының тиімділігін,
күнделікті өмір жағдайымен салыстырып баға береді.
2.2. Бейдағдарыстық басқару кезеңіндегі мемлекеттің ролі
Нарықтық экономика - бұл өзіндік мақсат емес, ол құрал.
Осыған сәйкесінше енеркәсіптік және әлеуметтік саясатты белсенеді жүргізу үшін
Бұндай қиын-қыстау жағдайда сүрақтар туындайды: екінші дүние жүзілік соғыстан
Қатты айтқанда, даму механизмінің феноменін шешу, өсу және қүлдырау
Дамудың орталық тауқыметі - бүл үкімет пен нарық арасындағы
Сондықтан мемлекет, даму үшін осындай негізді қалыптастырады, меншік құқықтарын
Ішкі экономика өзінің шексіз қайшылығынсыз, өзінің адам капиталын ұқыпты
Реформалар мемлекет, көсіпорын және азаматтар міндеттерін түбегейлі өзгертуді қажет
Дағдарыстан шығу динамикасы, одан кейінгі экономикалық өсім мемле-кеттік толық
Мемлекеттің бүл функциясы жүргізілген реформалардың әлеуметтік мінезде болуына көңіл
істеуін қолдайтын демократиялық биліктің болуымен, ал кейбір топтар немесе
Әлеуметтік факторларды іске асыру үшін, олардың максималды берілуі үшін
Көлеңкелілер, бізге белгілі болғандай статистика органдарына өзінің ша-руашылық айналымын
Көлеңкелілерді өндіріспен байланыс мінезінен ажыратуға болады. Бір бөлігі тауар
Бағалау бойынша, Қазақстандағы көлеңкелі капиталдың жалпы ішкі өнімге қатынасы
Шетелдік тәжірибе сабақтарына сүйене отырып және отандық тәжірибені талдап,
Бұл үрдістегі басты талаптар болып, әлеуметтік қайшылықтарды шешуді қамту,
Шекті қуаттылық елдегі реформалау және әлеуметтік теңсіздікке төнген қауіппен
Тәуекелділік концепциясын қолдану мүмкін болатын қиын жағдайларын көре білуге
2.3 Дағдарыс жағдайындағы мемлекеттік реттеудің түрлері
Мемлекет озінің басқару функцияларын бірнеше салаларда жүзеге асыра-ды. Біріншіден,
Екіншіден, бұл жаргылық капиталында мемлекеттік үлесі бар кәсіпорындар. Бұл
Мемлекеттің реттеу алаңына, аймақтағы меншік қатынастары жатады. Тұрғын үйді
Дағдарыс жағдайында әсіресе мемлекеттің әлеуметтік қүндылықтар сала-сындығы нормативті реттеудің
алуында көрініс табады. Сондықтан мемлекет заңдардың және нормативті актілердің
Мемлекеттің әлеуметтік өміріндегі реттеулері ерекше орын алады, олар, еңбекпен
Өткен жылдардағы реформалар қорытындысын талдау, дағдарыстан шығу және экономиканың
Тұрақты экономикалық өсу үшін, келесідей шараларды қабылдау қажет:
Бюджет жүйесі функциясын бөлу және оның үйымдық қүрылым іс-әрекетін
Республикалық субъектілер шығындарын бюджеттік қаржыландырудың барлык баптары бойынша белгіленген
Ақша эмиссиясын пайдалану процесін заңды-қүқықтық арнаға келтіру;
Салық ауыртпалықтарын бөлуді сала арасында теңестіру ;
Кәсіпорындағы салық ауыртпашылығын халық табысының өсуіне бай-ланысты жылжыту саясатын
Реформалау кезіндегі жалпы түтынушылардың мемлекетке деген сенімсіздігін жою.
Өндіріс қуатының толық жүмыс істемеуі экономиканың дағдарыстан шығудың алгашқы
Айтылғандарды ескере отырып, мемлекеттік реттеудің өнеркәсіптік сая-сатқа белсенді ауысады,
Оны іске асыруға қатысушылардың қызығушылығын ескеріп қамту;
әлеуметтік-экономикалық бағытталу;
мемлекеттік реттеу шаралары мен нарықтық механизмдердің үйлесімділігі;
кұрылымдық қайта жандану кезіндегі жағымсыз салдарды азайту, одан ары
шаралардың орынды іске асырылуы және қатысушылардың шараларды өткізуге және
қатынастардың келісім шарттық жүйесі және өнеркәсіпті қайта жаңарту үрдісін
өндірісті дамытуда қайту мақсатында рерурстарды орталықтандыру және ары қарайғы
жалға беруді, лизингті кеңінен қолдану және мемлекеттік меншікті сату-ды
• еңбек, капитал, тауарлар нарықтары және қызмет көрсету, технология
және басқаларға сүранысты ынталандыру арқылы дамыту.
Мемлекеттік саясаттың басты бағыты ғылыми - техникалық прогресс ролін
Әр түрлі меншік формаларындағы кәсіпорындарды және салалардың жүмысын талдау
Кәсіпорындардың дағдарыс жағдайындағы бет алысының спецификалық моделінің мәнін үғыну
дағдарыс фазасына тап болу кезінде, басшыларды дағдарысқа қарсы басқару
кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару, экономикалық өсім немесе эко-номиканы түрақтандыру
өнеркәсіпте әр түрлі дағдарысқа қарсы іс әрекет моделі қалыптасады.
Кәсіпорынды дағдарыстан шығару мақсатында дағдарысқа қарсы кешенді бағдарламасын жасау
кәсіпорындағы маркетинг қызметінің дамуы, ол өндірілген өнімді Қазақстанда және
өнімді шет елде сатуы кеңейту үшін, кәсіпорында халықаралық байла-ныстармен
халық түтыну тауарларының бәсеке қабілетін арттыру және ассорти-ментті жақсарту
Бұл шаралардың бәрі дағдарысқа қарсы бизнес жоспарда бекітілуі тиіс,
Республиканың кейбір аймақтарында жергілікті билік органдарының қолдауымен несие ресурстарын
Дағдарыс кезіндегі кәсіпорын жүмысьш жүргізу шаралары арқылы ке-лесілерге қол
кәсіпорынның бюджет алдындағы қарыздарын қайта қарастыру;
шағын өндірісті және мемлекеттік резерв көлеміне қолдау көрсетуге ор-талықтанган
отандық тауар өндірушілерді
теміржол арқылы тасылатын тауарларға дифференциация еңгізу;
• отандық бәсеке қабілетті тауарларды жарнама арқылы қолдау тиімділігі.
Мемлекетгік реттеу аркылы, позитивті әлеуметтік процестерді ынталандыру, нарық ойындары
Елдегі дағдарысқа қарсы шаралар жүргізіліп отырған реформалар арқылы қол
Егеменді ел ретінде қальштасқаннан бері бірқатар экономикалық реформалар жүзеге
Біз реформаның аса маңызды кезеңінен өттік. Реформа одан әрі
Еліміздегі соңғы он жылдағы экономикалық реформаларды жүзеге асырудың негізгі
Екінші кезең (1993-1996 ж.ж.) үлттық валютаны енгізуден басталып, на-рықтық
Екінші кезеңде жүргізілген реформалардың нәтижелері негізінде жаңа эко-номикалық жағдайдың
1. Экономиканы ырықтандыру мен қайта реттеу оны жоспарлы түрде
- бағаны ырықтандыру және оның сүраныс пен үсынысқа сай
өндірісті монополиялық жағдайдан
ішкі және сыртқы сауданы ырықтандыру, экспорт тауарларына квота бе-ру
шаруашылық саласын мемлекет тарапынан регламенттеудің басқа түрлерін де қысқарту,
2. Мүлікті мемлекет меншігінен алу және жекешелендіру.
Бүл нарыққа бет алған шаруашылық қүрылымдардың дамуына қажет жағдайларды
3. Нарықтық экономиканың қызмет етуіне кажет интитуттар қүрылды.
Олардың қүрамында тарамдалған банк жүйесі, сақтандыру компания-
лары, тауар биржалары, брюкерлік конторлар, аудиторлық фирмалар
және басқадай инфрақүрылымдық обьектілер бар. Олар шаруашылық
субъектілеріне қызмет етеді, өндірілген өнімдерді сатуға, шикізат алуға,
кәсіпорындардың тиімді, сенімді жүмыс істеуіне көмектеседі.
Үшінші кезең үлттық экономиканың дамуы 1997-2003 ж.ж. Бүл жылдарды
Реформалаудың осы кезеңінде әлемдегі нарық коньюктурасына тәуелді ел-дегі шаруашылық
азаматтардың зейнетақы қүралдарын дара жинақтау қорлар жүйесіне, со-нымен қатар
жекешелендіру үрдістерін жетілдіру және мемлекеттік меншікті басқару;
өңдеу өнеркәсібі кәсіпорьшдарын қалыпқа келтіруге бағытталған им-порт алмастырушы өндірісті
қаржы саласындағы реформаларды тереңдетіп, отандық банк секторын нығайту және
әлемдік нарық коньюуктурасында бағаның өзгеруіне байланысты елге жағымсыз, тәуелділікті
Жалпы алғанда, соңғы оншақты жылды Қазақстанда экономикальщ рефор-малардың негізгі
Өткен жылдың мамыр айында «Индустриалды - инновациялық даму стратегиясы»
ИИДС - бүл жай ғана «дерективті қүжат» емес. Ол
Инновацияльщ инфрақүрьшым қаржы ресурстарын шоғырландырып, инновациялық үрдістерге инвестициялық механизм
Технопарктер аймақтьҢ маңызды тауқыметтерін шешеді: жаңа жүмыс орындарын беру,
Инновациялық циклдағы технопарктерді бағытына байланысты зертте-ушілік, технологиялық және өнеркәсіптік
Технопарктер қүрылымы жағынан әр түрлі болуы мүмкін, бірақ олардың
Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігін арттыру бөлігінде «Халықаралық стандарттарға көшудің
3 КӘСІПОРЫН ДАМУЫНДАҒЫ ДАҒДАРЫСТАР
3.1 Кәсіпорындағы дағдарыстың пайда болуы
Қазіргі күнгі менеджмент әдебиеттерінде «ұйым» түсінігін кейбір шамамен негізделген,
Ұйым негізінде жеке фирма, кәсіпорын, кеңсе, акционерлік қогамды, банк,
Жеке ұйым қызметі барысында дағдарыс туындауы мүмкін бе? Бүл
Тәжірбие көрсеткендей, дағдарыстар мүмкін ғана емес, олар әрбір жеке
Ұйымның жағымды экономикалық орта кезеңінде де терең дағдарысқа кіруі
Кәсіпорында дағдарыстың пайда болу факторлары әр-түрлі болуы мүмкін. Дағдарысты
Симптомдар көрсеткіштермен байқалады, ол өзгеру
Қорқайтарымдылық, өнімділік, тиімділік, энергиямен қаруланғандық, қаржы жағдайы көрсеткіштерін талдау
Дағдарыстың пайда
болуы
Факторлары
Себептері
Симптомдары
Дағдарысты көре білу
Дағдарысты көре білу құралдары
5-сурет, – Дағдарыстың пайда болуы және көре білу
Факторлары - сақтық шаралары.
Симптомдары - дағдарыс құбылыстарының сезілуі.
Себептері - дағдарыстың пайда болу көздері.
Дағдарысты көре білу - симптомдардың, факторлардың және себептердің байқалуы,
Құралдары - интуиция, тәжірибе, арнайы білім, талдау, зерттеу, диагно-стика.
Ал дағдарыс симптомы не болуы мүмкін? Дағдарыстар симптомы, көрсеткіштер
Дағдарыстың даму симптомы болып заңдық қатынастар-көрсеткіштерінің сәйкес болмауы немесе
Симптомдары әрқашан дағдарыс себептерін көрсете бермейді. Себептер көбінесе дағдарыстың
Дағдарыс факторы - дағдарыстың басталуын куәландыратын оқиға, неме-се тіркелген
Дағдарыс себептері - нәтижесінде дағдарыс факторлары пайда болатын оқиға
Мысалы, инфляция дағдарыс факторы болып табылады, ал инфляция себеп-тері
Ұйымдағы дағдарыс факторлары ретінде өнім сапасының төмендігін, тех-нологиялық тәртіптің
Ұйымдағы дағдарыс проблемаларының пайда болу мәселелерін жүйелілік тұрғыдан қарастыруға
Жүйе өзінің өміршеңдігі процесінде қалыпты немесе қалыпсыз жағдайда болуы
Жоспарлы шаруашылық жүргізу жүйесі жағдайында өндірістік-экономикалық қүрылым қальштылығы негізінен
Нарықтық экономикада үйым дамуы мен өмір сүруі қалыптылығын қамтамасыз
Жүйедегі қалыпты жағдай өз кезегінде тұрақты және квазитұрақты болуы
Әлеуметтік-экономикалық жүйе - бүл суперқиын жүйе, сондықтан бүған қальгаты
Тұрақты және квазитүрақты жағдайды анықтау барысында «өтпелі ке-зең» түсінігі
Өтпелі кезең түсінігі бұл жүйе немесе оның белгілі көрсеткішінің
Әрине, өтпелі кезең жүйеге жағымды немесе жағымсыз әсер етуі
Өтпелі кезең критерилері келесі түсініктерді қолдануды үсынады:
Бейімделу (адаптация) процесі (А), жүйенің қоршаған ортада және өзінде
Құрылымдық өзгеріс процесі (Д), жүйе өзінің күрделілігін төмендетуді кврсетеді.
• Синерго қүрылым немесе синергетикалық
күрделенуін көрсетеді.
Өтпелілік процестері деңгейін сипаттау үшін тек критерилердің абсолютті белгілері
А; И; Д; С; Аv=dА/dt;
Сv=dС/ dt; КА=Аv/Иv; Кс=Сv/Дv.
Көрсетілген көрсеткіш номенклатураларын екі: бейімделу коэффициенті - КА
Өтпелі кезеңді талдау, өзгеріс дәрежесіне байланысты, берілген уақыт аралығындағы
Бірінші деңгей, ары қарай оны гомеостатикалық деп атаймыз, ол
Қа=і; Кс=1
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе,
- жүйе жағдайы көрсеткішіне жағымды әсер ететін өзгеріс,
Қа=і; Кс>і
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе,
Екінші деңгей, ары қарай оны инновациялы деп атаймыз, жүйе
- жүйе көрсеткіштері жағдайына жағымсыз әсер ету өзгерісі,
КА<1; Кс<1.
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе,
- жүйе көрсеткіштері жағдайына жағымды әсер ететін өзгеріс,
КА>1; Кс>1.
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе,
Үшінші деңгей, ары қарай бифуркационды деп атаймыз, ол мына
- жүйе көрсеткіштері жағдайына жағымсыз әсер ету өзгерісі,
КА^1 ; Кс«1.
Егер зерттеліп жатқан жүйе кезеңі осы тәуелділікке сәйкес келсе,
- жүйе жағдайы көрсеткіштеріне жағымды әсер ететін
Күрделі жүйені талдауда өтпелі кезең оның қүрылымындағы қүрамдас бөліктерге
Әрине, үсынылған объективті процестерге субъективті факторлардың да әсері болуы
Нәтижесінде жүйе өмірінде өзгерістер болады. Жүйе өміріндегі тенден-циялардың өзгеру
3.2. «Тас - құм» АҚ сипаттамасы және оның қаржылық
Қазақ ССР Министрлер Кеңесінің келісімімен 1957 жылы 31 тамызда
Материалдарды түтыну көлемінің өсуіне байланысты 1957 жылы қуатты Новоалексеевка
1987 жылы рудаемес материалдарды өндіру мен өңдеу жылына Змлн.
Комбинат материалдарын қолданып (пайдаланьш) ерекше қүрылыстар са-лынды. Мысалы: «Медеу»
1991 жылы «Алматынеруд» мемлекеттік мекемеден коллективті мекемеге одан кейін
«Тас-Қүм» акционерлік қоғамы щебень, қүм, қүм-топырақ аралас материал-дар өндірумен
«Тас-Қүм» акционерлік қоғамы 4 цехтан түрады.
Қотыр-Бүлақ цехы
Ақсайцехы
Первомайский цехы
Қапшағай цехы.
Өндірілетін өнім номенклатурасы
Қотыр-Бүлақ цехы 5x10 мм, 5x15 мм, 10x20 мм. Фракциядағы
Ақсай цехы гравиден 5x20 мм фракциядағы щебень және үнтақталған
Құм цехтары (первомайский және қапшағай) табиғи қүм шығарады.
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының үйымдастыру қүрылымы. Президентті сайлайтын директорлар кеңесінен
«Тас-Қүм» акционерлік қоғамы 1994 жылдан бастап «анхық» түрдегі қоғам
Ақсай цехы
Қотыр-Бүлақ цехы
Қапшағай цехы
Первомайский цехы
Механикалық цех
автотранспорт цехы
Электроцех.
Шикізат пен материалдардың экономиясы бөлімінде өндірістің механика-лық цехында автотранспорттық
3 – кесте, – «Тас-құм» акционерлік қоғамының технико
көрсеткіштері.
Көрсеткіштер Өлшем бірлігі 2004 2005 2004ж салыстыру
2005ж өзгеруі
(+;-)
өлшем бірлігі %-бен
1 2 3 4 5 6
Активтердің орташа құны Мың. тг 4213 14510 +10297 +244
Негізгі қорлардың орташа құны Мың. тг 2666 3854,5 +1188,5
Өндірілген өнім көлемі Мың. тг 15059 282707 +207648 276,7
Өнімді өткізуден түскен табыс(ӨӨТТ) Мың. тг 74768 280707 +205939
Өндірілген өнімнің өзіндік құны Мың. тг 72808 278428 +205620
Жиынтық табыс
Мың. тг 1960 2279 +319 16,3
Кезең шығындары
Мың. тг 2498 3036 +5,38 +121,54
Таза табыс(зиян)
Мың. тг (-538) (-757) +219 +41
Өнеркәсіптік өндірістік персонал саны соның ішінде:
жұмысшылар
жұмыскерлер
Адам
28
23
15
48
35
13
Х
Х
Х
Х
Х
Х
Еңбекақы қоры Мың.тг 2637 5027 +2390 +91
Орташа айлық еңбекақы Теңге 7848 8272 +879 +111,34
Қор қайтарымы Теңге
28,154 72,619 +44,465 +157,9
Қор сыйымдылығы Теңге
0,036 0,014 -0,02 -38,89
Материал қайтарымы Теңге 1,092 1,271 +0,18 +116,39
Материал сыйымдылығы Теңге 0,916 0,787 -0,13 +85,92
2004 ж. ӨӨТТ – сы 74768 мың теңгені құраса
4 – кесте «Тас-құм» акционерлік қоғамының активтерінің құрамы мен
№ Көрсеткіштер 2003ж. 2004ж Өзгерістер Құр.өз
(+;-)
Мың
тг Үлес
%бен Мың
тг Үлес %бен Мың
тг Үлес
% бен
1 Активтер құны
Оның ішінде: 4331 100 18622 100 +1429 32,9
1.1 Ұзақ мерзім-ді активтер 2694 62,2 5037 27,0 +2343
а) негізгі құралдар 2694 62,2 5037 27,0 +2343 +87,0
1.2 Ағымдағы активтер 1637 37,8 13585 73,0 +11948 +729,9
а)өндірістік қорлар 1292 29,9 9981 53,6 +8689 +672,5 +23,7
б)дебиторлық борыштар 291 6,7 2526 13,6 +2235 +768,0 +69,
в)ақша қаражаттары 54 1,2 1078 5,8 +1024 +1896 +4,6
2 Өндірістік әлеует 3986 92,0 15018 80,6 +11032 276,8
Ескерту: Кәсіпорынның деректері бойынша есептелген
Ағымдық активтердің актив құнындағы үлесі 2004 ж. – 37,8
Дебиторлық борыштардың ағымдағы активтердегі үлесі 2004ж. – 17,8% -
Өндіріс циклы тау және өзен тастарын уату нәтижесінде әр-түрлі
Негізгі цехтар технико-технологиялық деңгейі мен үйымдастыру - эконо-микалық деңгейі
Қоғамдық ұйымдардың қаржысы осы үйымдардың қаржы бөлімдері мен топтары
5-кесте - «Тас-құм» акционерлік қоғамының іскерлік белсенділігін талдау
№ Көрсеткіштер Есептеу формуласы 2004 ж. 2005 ж. өзгерістер
(+;-)
1 Кап-ң жалпы айн.-қ кофф. ӨӨТТ
Жиынтық капитал 17,3 15,1 -2,2
2 Нег. кап. айн-қ кофф. ӨӨТТ
Негіз.кап.орт.құны 28,0 72,8 +44,8
3 Ағымдық актив-ң айн-қ кофф. ӨӨТТ
Ағым.кап.орт.құны 48,3 26,3 -22,0
4 Ағым. актив-ң айн-м ұз. Күн 360*
ағым.актив-ң орт.қ. 7,5 13,7 6,2
5 Матр-қ айн-м қаражат-ң айн.кофф. Толық өзіндік құн
Матер. айн..қор-ң 61,2 37,9 -23,3
6 Деб. борыштың
айналым- ң ұзақтығы ӨӨТТ
Дебит. борыштардың
айнал. коэфф-ті 503,5 133,1 -370,4
7 Дебиторлық борыштың айналым. ұзақтығы 360
Дебит. борыштардың
айнал. коэфф-ті 0,7 2,7 +2
8 Берешек қарыздың айналым коэфф-ті ӨӨТТ
Берешек қарыздың орташа құны 12,6 18,5 +5,9
9 Берешек қарыздың айналымның ұзақтығы (күнмен) 360
Берешек қарыздың айналым коэфф-ті 28,6 19,5 -9,1
10 Іскер.белсенділік индексі ӨӨТТ х Қызмет жасаушы капитал
Негізгі қызмет табыс
Толық өзіндік құн 0,83 0,56 -0,27
Капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті – жылына өндіру және айналудың
1) Оның мәні 2004 ж. – 17,3 (74768/4331), 2004
Егер де осы кеміген сома түсім түсіргенде ол –
Негізгі өндірістік қорларды пайдалану тиімділігін – негізгі қорлардың айналымдылық
Ағымдығы активтердің айналымдылық коэффициенті – олардың айналым жылдамдығын (айналым
2004 ж. ағымдық активтердің айналымдылығы – 48,3; ал айналым
Айналым уақыты 6,2 күнге ұзарды, осы мерзімде кәсіпорынға қосымша
Тд = ӨӨТТ/360 х (Д1 – Д0)
Тд – қосымша жұмылдырылған ағымдық активтер;
Д1 және Д0 – есеп беру және өткен жылдағы
Сәйкес мәндерін қойсақ: [280707/360 х (13,7 – 7,5)], айналым
Шаруашылықты жүргізудің нарықтық негізіне көшкеннен кейін кәсіпорын басшыларының, акционерлік
«Тас-Құм» акционерлік қоғамыньң қаржы шаруашылық қызметінің бары-сында негізгі қүралдар
Таратылмаған пайда 2004 жылы - 5206 мың теңге 2005
Қаржы - шаруашылық қызмет барысында 2003 жылға кредиторлык және
Өнеркәсіптің қызметін қамтамасыз ету үшін шет ел қаржысы алынған
Пайдаланылмаған операциялардан кіріс шығыс сальдосы 2004 жылға 382 мың
Баланстық пайда 2004 жылға - 3465 мың теңге, 2005
6-кесте - Тауарлы-материалдық қорлардың айналым ұзақтығына әсер етуші факторлардың
Көрсеткіштер 2004 ж. 2005 ж. Өзгеруі (+; –)
Өнімнің толық өзіндік құны (мың тг) 72808 278428 +205620
Өндірістік қорлардың орташа қалдықтары (мың тг) 1189,5 5636,5 +4447
Орташа жылдық айналымы 61,2 49,4 –11,8
1 айналым ұзақтығы 5,88 7,29 +1,41
Бұл көрсеткішке өнімнің толық өзіндік құны немесе өндірістік қорлардың
«Тас-Құм» акционерлік қоғамы кәсіпорнының мүлкі 2004 жылға 109025 мың
Қалдық бағасы бойыша негізгі қүралдар 2004 жылға 66763 мың
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының қорлары мен шығыны 2004 жылға 2620
Ақша құралдары, есеп және басқа да активтер 2004 жылға
Кәсіпорынның қаржы - экономикалық қызметінің анализін кәсіпорынның даму жоспарын
Өндірістік кәсіпорындар өзінің интенсивті және неғүрлым тиімді дамуымен қоғам
Кәсіпорьш дамуының маңызды принципінің бірі өнеркәсіп кәсіпорындағы инновациялық қызмет
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының тоқтаусыз қызу жүмысының арқасында технология мен
«Тас-Құм» акционерлік қоғамының өндірілген өнімі мемлекеттік стан-дартқа сәйкес келіп,
Экологиялық таза, тау қыртысының мықты тығыз тастарынан өндірілген Қотыр
«Тас-Құм» акционерлік қоғам өнімін пайдалана отырып Алматы қаласындағы ерекше
Кәсіпорын өнім сапасына толық жауапкершілік алады. Кепілдік - отандық
«Тас-Құм» акдионерлік қоғамы 2004 жылдағы жұмыс қорытындысы бойынша облыс
Өндіріс көрсеткіштерінің өсуі, сұраныс көлемінің үлғаюы, кәсіпорында бірнеше жылдар
2005 жылға жұмысшылар саны 710 адам, 2004 жылы 563
«Тас-Құм» кәсіпорнында өткізу және жабдықтау бөлімі бар, онда маркетинг
1999 жылы ағылшынның «ВесМеІ» фирмасымен келісім шартқа қол қойғанда
Әр бір нарықты тиімді қамту кезінде «Тас-Құм» акционерлік қоғамы
«Тас-Құм» акционерлік қоғамы 1999-2005 жылдар аралығына өнеркәсіп өндірісінің дамудың
Көп жылдар бойы кәсіпорын аудан және облыстың әлеуметтік дамуына
Қотыр - Бүлақ цехы 5x10 мм, 5x15 мм, 10х20мм
Ақсай цехы гравиден 5x20 мм фракциядағы щебень және үнтақталған
Құм цехтары (Первомайский және Қашпағай) табиғи және жуылған Құм
«Тас-Құм» акционерлік қоғамьшың сынау лабораториясы структуралық бөлімше болып табылады,
Өнім сапасын жақсарту мен бақылау сынақ аркылы анықталады. Сынақтан
2005 жылы төмендегідей өнім өндірілді:
Фракцияланған щебень 175,5 мың м3
Құрылыс Құмы 129,9 мың м барлығы: Юімлн. 924 мың
күрделі жөндеуден өтті.
2004 жылы өндірістік өнімді өздері тасымалдап жіберіп отырды. 2004
Щебень 103,2 мың м 59% 2004 жылға қарағанда.
Құм 233,0 мың м3 180% 2004 жылға карағанда.
Тауарлық көрсеткіш 124327 мың теңге 2004 қарағанда 1,2 есе
7-кесте, – 2004 жылдағы бағалар өзгерісі
Өнім атаулары Бағасы Өлшем бірлігі
І. Щебень 5x20 (М-1400) 544 1м3
2. Ұнтақталған Құм 350 1м3
3. Байытылған Құм 320 1м3
Бұл бағалар 2004-2005 жылдар аралығында бекітіліп қойылған. Аздаған төлемқаблетті
өзгермей қалып отырды, бірақ материалдық шығындардың кейбір түрлеріне, электроэнергияға
5x20 мм. Фракциядағы (М-1400) щебень материалсиымды және энерго-сиымды өнім
Байытылған Құм бойынша бағаның өсуі азғана, өйткені құм бірге
8-Кесте, 2005 жылдағы бағаның соңғы өсуі
Өнім атаулары Бағасы Өлшем бірлігі
1.Щебень5х20(М-1400) 850 1м3
2. Ұнтақталған Құм 400 1м3
3. Байытылған Құм 650 1м3
Бағаның өсуі жабдықтардың тозуына (жүмыс істеу мерзімі 30 жыл)
Мына тұтынушылар: мысалы «Бент» Қотыр-Бұлақ цехынан шьщқан жоғары сапалы
1999 жылы Ағылшынның «Весһіеі» фирмасымен келісім шарт жасады, ондағы
«Тас-Құм» акңионерлік қоғамы жеткізу графигін сақтайды. Автокөлік қызметінің бағасы
Негізгі түтынушылар болып, «Темірбетон» акционерлік қоғамы, КСМК-5 болып табылады,
Нарық сегментациясының белгілі бір негізгі формасы, тауарды сатып алуы
2005 жылдың қаңтар айынан 2005 жылдың желтоқсан айларының ара-лығында
Дифференциалданған маркетинг сатудың үлкен көлеміне жетуге мүмкіндік береді, алайда
Дифференциалданған маркетинг нарықтың бірнеше сегментін игеруді қарастырады, олардың әр
«Тас-Құм» акционерлік қоғамы өзінің өндіретін өнімі жағынан Алматы қаласы
3.3 Бейдағдарыстық бақылау тиімділігі
Ұйымда болып жатқан барлық процестерді екі топқа бөлуге болады:
Басқарылатын және басқарылмайтын процестер белгіленген қатынаста және динамикалық өзгеріс
Сонымен қатар, басқарылатын процестер үйым дамуы және өміріндегі про-цестердің
Мұндай түжырымнан кейін мынадай қорытынды шығаруға болады: бар-лық процестер
Дағдарыстарға - басқаруға болатын және бағыттауға болатын процестерді келтіруге
Дағдарысқа қарсы даму - бүл алдын алу немесе дағдарыстан
Бізге белгілі, көптеген даму процестер үйымның үдемелі күрделілігімен си-патталады.
Даму процестері циклды түрде болады, олардың өзгеруі, нақты өсім
Егер үйым, өндіріс, фирма және басқалар осылай дамыса, онда
Дамудың бірінші кезеңы жәй басқаруды көрсетеді. Бүл басқару, өз
Басқарудың даму тенденциясы, өндіріс дамуынан озық тұруы, бәсеңдеу кезеңімен
Дағдарысқа қарсы басқару, оны талдаудың осы көрінісінде, логистикалық қисық
Алдыңғы тарауларда айтылғандай дағдарыс қауіпі кез-келген сәтте туындайды, тіпті
Әлеуметтік - экономикалық жүйені басқару белгілі мөлшерде әрқашан дағдарысқа
Дағдарысқа қарсы басқару-бүл дағдарыс қауіпін көре білу, оның сим-птомдарын
Дағдарысқа қарсы басқару мүмкіндігі ең алдымен адам факторларымен анықталады.
Сонымен бірге, дағдарысқа қарсы басқару мүмкіндігі әлеуметтік-экономикалық жүйенің циклдық
Дағдарысқа қарсы қасқару қажеттілігі даму мақсатымен анықталады. Мысалы, экологиялық
Дағдарысқа қарсы басқару проблематикасы кең ауқымды және әр-түрлі. Бұл
Бірінші топ дағдарыс алдындағы жағдайды білу (тану) проблемаларын қосады.
Бірақ барлық дағдарыстың алдын алу мүмкін емес, оның көбін
Дағдарысқа қарсы басқару проблемаларының екінші тобы ұйым өміріндегі іс-әрекеттердің
Басқару технологиясын дифференциациялау (үшінші топ проблемасы). Ол өзіне дағдарыстарды
Дағдарысқа қарсы басқарудын процестері және технологиялары бөлімі де ерекшеліктерге
Ресурстарды пайдаланудағы мобильділік, өзгерістер жүргізу, иннова-циялық бағдарламаларды жүзеге асыру;
Басқару шешімдерін іске асыруда және технологияларды жасауда, багдарламалы -
Басқару процестеріндегі уақыт факторларының жоғары сезімталдығы;
Басқару шешімдеріне алдын ала және кейінге баға беруге аса
Критерилерді пайдалану, шешімдерді жасаудағы сапа және іске асыру;
Басқару механизмі де өзіндік ерекшеліктерге ие. Қарапайым әсер ету
Дағдарысқа қарсы шараларға бағытталған ынталандыру, ресурстарды үнемдеу қателіктерді болдырмау,
Оптимизмге және сенімділікке орнығу, іс-әрекеттің әлеуметтік-психологиялық тұрақтылығы;
Кәсіби қүндылықтар интеграциясы;
Мәселелерді шешуге және дамудың жақсы нүсқаларын іздеуге ини-циатива білдіру;
• Корпоративтілік, өз-ара келісімділік, инновацияны қолдау жөне іздеу.
Осылардың бәрінің жиынтығы
Кейбір дағдарысқа қарсы басқару сипаттамалары нақтырақ қарастыруды талап етеді.
1. Дағдарысқа қарсы басқару функциялары - бүл басқару пәнін
тейтін және оның нәтижесін анықтайтын іс-әрекет түрлері. Олар
қарапайым сүраққа жауап береді: үтымды басқару үшін не істеу
дағдарыс алдында, процесінде және дағдарыстан кейін. Бүл қатынаста алты
функцияны бөліп көрсетуге болады: дағдарыс алдындағы басқару, дағдарыс
кезіндегі басқару, дағдарыстан шығу процесін басқару, калыпсыз жағдайды
тұрақтандыру (басқаруды қамтамасыз ету), жіберілген мүмкіндіктер мен
жоғалтуларды минималдау, уақытылы шешім қабылдау (3.7. Сурет).
Осы іс-әрекеттің әр-қайсысы (басқару функциясы) өзіндік ерекшеліктерге ие, бірақ
2. Барлық басқарудың дамуында екі қарама қайшылық интеграция жәце
дифференциация - диалектикалық байланыста болады.
Дағдарыстардыц себептері:
Елдегі қаржылық - экономикалық жағдай;
Өткір бәсекелестік;
Басқарудағы кәсіби төменділік (қате шешімдер);
Тәуекелді даму (стратегия);
Дағдарысты басқару (қақтығыстар туғызушы, дағдарысты);
Күрделі әлеуметтік-саяси жағдай;
Табиғи апаттар.
3. Интеграцияны күшейту әрқашан дифференциацияның әлсіреуіне
әкеліп соғады және керісінше. Бүл процестер логистикалық қисық тенден-
циясында көрініс табады. Қисықтың қиын кездегі өзгерісінде интеграция мен
4. Ішкі және сыртқыны да, шексіз басқару жоқ. Бүл
де белгілі бір, бірақ өзгермелі арақатынаста болады. Бүл ара
қалай қүрылуына байланысты, дағдарыс қүбылысының ықтималдығы
өзгереді. Бірақ шектеулерді реттеуге болады, дағдарысқа қарсы басқарудың мәні
5. Дағдарысқа қарсы басқарудың маңызды сипатының бірі формальді
және формальді емес басқару үйлесімділігі. Бұндай үйлесімділік әр-
түрлілігінде дағдарысқа қарсы басқарудың рационалды үйымдастыру ай-
мағы бар. Ол тарылып және кеңеюі мүмкін. Оның тарылуы,
қауіпінің күшеюі немесе оның өткір көрінісінің қауіпінде байқалады.
6. Дағдарысқа қарсы басқаруда маңызды мәні перспектива таңдау
мүмкіндігі және рационалды даму стратегиясын қүру болып табылады.
Дағдарысқа қарсы басқарудың көптеген стратегиясы бар. Олардың маңыздылары мьшалар:
дағдарыстарды ескерту, олардың пайда болуына дайындық;
мәселені үтымды шешу одан өтуде дағдарыстың толығуын күту;
дағдарыс қүбылыстарына қарсы түру, оның процестерін тежеу;
резервтерді, қосымша ресурстарды
есептелінген тәуекелге бару;
дағдарыстан кезеңімен шығу;
дағдарыс салдарын жоюга жағдай жасау.
Потенциал өзгеру тенденциясы мен басқару тиімділігінде де дағдарыс қауіпі
Дағдарысқа қарсы басқару тиімділігін анықтайтын негізгі факторларды бөліп көрсетуге
1. Дағдарысқа қарсы басқарудың кәсіби біліктілігі және арнайы дайындық.
Кейінгі жылдары Ресей мен Қазақстанда дағдарысқа қарсы басқарушыларды
Бірақта жәй менеджерлерді дайындау кезінде де қиын-қыстау жағдайда басқару
2. Табиғатпен берілген және арнайы дайьшдық процесінде алынған
басқару өнерін, дағдарысқа қарсы басқару тиімділігі факторлары тізімінде
айрықша бөліп көрсетуге болады. Көптеген дағдарыс жағдайында жекелей
басқару өнері, дағдарыстан шығу немесе жұмсартуда шенгуші фактор бо-
лып табылады. Сондықтан дағдарысқа қарсы басқаруда, менеджерлерге
психологиялық тестілеу жүргізу аса маңызды.
3. Тәуекелді шешім қабылдау методологиясы. Бұндай әдістеме
құрылып және игерілуі тиіс, өйткені ол басқару шешімдерінің сапасына
тарлықтай әсер етеді, олар, өз уақытылы, мәселенің толық көрінісі,
нақтылық, ұйымдастырушылық мән. Бүл қасиеттер дағдарысқа қарсы
басқаруда ерекше мәнге ие.
4. Жағдайды ғылыми талдау, тенденцияларды болжау. Бұл факторлар дағдарысқа
дәлелденген талдау әрқашан жақындаған немесе өтіп жатқан дағдарыстың
көз алдында тұруына себебін тигізеді.
5. Дағдарыска қарсы басқарудың тиімді факторының бірі, корпора-
тивтілік, ол ұйымды немесе фирмада әр-түрлі дәрежеде көрініс табады.
Корпоративтілік - бұл барлық жүмысшылардың ұйым мақсатына түсініп
және қабылдауы, оған жетуге беріле жүмыс істеуге дайын болуы,
барлық іскерлердің ерекше интеграция түрі, әлеуметтік-психологиялык
және үйымдастырушылық қатынас, бұл ішкі патриотизм және энтузиазм. Корпаративтілік
6. Лидерлік бұлда басқару тиімділігі факторлары жиынтығына кіреді. Бірақ
7. Дағдарысқа қарсы басқару тиімділігінде оперативтілік және басқару
икемділігі ерекше рөль атқарады. Дағдарыс жағдайында тез әрі шешімді
әрекетке сұраныс жиі туындайды, оперативті шараларға, туындаған
жағдайларға байланысты басқарудың өзгеруі, дағдарыс жағдайына
бейімделу. Бүл жағдайда инерттілік жағымсыз рөль ойнауы мүмкін .
8.Дағдарысқа карсы стратегия және бағдарлама сапасы.
9. Адам факторын жеке пункт ретінде бөліп көрсету керек.
жағдайда ол корпоративтілік және лидерлік басқару өнері факторларын си-
паттайды. Бірақ дағдарысқа қарсы басқаруға, дағдарысқа қарсы команда -
түсінігі қалыптасқан, дағдарысқа қарсы менеджерлердің жақын көмекшілері, оның ерекше
10. Дағдарысқа қарсы басқарудың айтарлықтай тиімді факторы болып дағдарыс
Мұндай жүйенің қажеттілігі мен тиімділігін жақсылап сүйреттеу үшін оны
Бүгінгі күні, атом реакторының жүмысына жаңа мониторинг жүйесі ойластырылған,
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмысты жазу нәтижесі төмендегідей тұжырымдар мен ұсыныстар жасауға
1. Экономикалық дағдарыс тобынан қаржы дағдарысьщ бөлек алып қарауға
2.Әлеуметтік дағдарыс әр түрлі әлеуметтік топтардың қақтығысы немесе қайшылықтардың
3. Тиімді дағдарысқа қарсы басқаруды үйымдастыру бір жақты теоретико
4. Дағдарыс қүбылыстарының пайда болу мәні мен себептеріне, әр
5. Біздің ойымызша дағдарысқа қарсы басқару методологиясындағы пікір талас
6. Біздің ойымызша, проактивті дағдарысқа қарсы басқаруда объективті, теңестірілген
Дағдарысқа басқарудың проактивті концепциясын жасағанда тікелей дағдарыс қүбылыстарын аз
7. Көптеген өндірістік-коммерциялық іс-әрекеттегі стратегиялық қайта құрулар, дағдарысқа қарсы
8. Дағдарысқа қарсы басқарудың бүтіндігі барлық басқару бөлімшелерінің өзара
10. Кәсіпорынның қалыпты дамуында әртүрлі ауытқулар болады және ол
11. Сыртқы факторлар ұйымының жүмыс істеу және оған тәуелді
12. Кәсіпорында дағдарыстың пайда болу факторлары әр-түрлі болуы мүмкін.
Менеджмент үшін дағдарыс жайлы білу, жүйе өміріндегі мүмкін бола-тын
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық дамуының 2004-2015 жылдарға арналған стратегиясы туралы
Антикризисное управление подред. Э.М. Короткова - Инфра - М,
Антикризисный менеджмент под ред. А. Г. Грязновой - М.:
Нурмуханова Л.К. Природа кризисных явлений в рыночной экономике //
Нурмуханова Л.К. Концептуальные подходы к организаций антикризис-ного управления //
Мухамбетов Т. И., Нукушев А. Г. Банкротство и
Е. В. Новоселов, В. И. Харламов Введение
Н. В. Родионова Антикризисный менеджмент
Питер Дойль Менеджмент стратегия и тактика. Питер:
9. Шумпетер Й. Теория Экономического развития. М.: Прогресс, 1982.
Ю.Буайе Робер. Теория регуляции: Критический
РГГУ, 1997.
Стратегия и тактика антикризисного управления: Учебник. / Под ред.
Стратегия и тактика антикризисного управления фирмой/ Под ред. А.
ІЗ.Экономическаятеория национольной экономики и мирового хозяйст-ва. М., 1997.
Абалкин П. «К цели через кризис» М.гЛуч, 1992.
Маевский В. И. Макроэкономические аспекты становления социально-рыночного хозяйства. М.:
Шакум М. Л. Экономика России: От кризиса
17. Яременко Ю. В. Причины и послетствия
//Проблемы прогнозирования. № 4. 1997.
18. БелоусовА. Р. Российская экономика в условиях системного кризиса:
состояние и перспективьі развития
// Проблемы и прогнозирования. 1997. № 2. 18.Грабовый П.
19. Государственное регулирование экономики в современном мире
Наука, 1989.
20. Умарова Д. М. Государственное регулирование кризисных ситуаций
// ҚазЭУ хабаршысы. 2005. -№2. -с. 117-120.
21,Антикризисное управление: принятие решени на краю пропости // Проблемы
22.Рамазанов А., Рузанов Р. Банкротство как инструмент оздоровления на-циональной
23. Кенжегузин М. Б. Доданов В. А. Экономические реформы:
Реформы и Экономика // Экономика и право
Жиленко Г. Экономика РК в годы реформирования
25.Есентугелов А. 10 лет с экономической реформой // Континент.
26. Антикризисные меры Правительства РК // Экономика и прово
захстана. -1998. №18. -с. 2-3.
27. Казахстан и мировой экономический кризис //КазПравда. -1999.
30 января.
28.Абуталипов Ж. Шаг еще шаг: Антикризисная программа
Коваленко О. Антикризисные меры
Нукушев А. Анализ вероятности банкротства. // Транзитная
Канаданов Е. Банкротство: теория и практика. //
Райханов Н. Реформа және дағдарыс. //
33. Бакин А. Дағдарысқа дайын тұрайық. //Егемен Қазақстан 1999
8 сәуір.
34.Сәйкенов Б. Дағдарыс тамыры тереңде емес.//Егемен Қазақстан 1999
16 сәуір. 35.Куватов Р. Новое слово о
ки. //Транзитная экономика. - 1999. № 5-6. -с.127-132.
Рамазанов А. Риск хозяйственного кризиса и механизмы
А. Джаксыбеков Неждать, а действовать! //Время. 2005. №50-с.П.
38. Стратегия индустриально-инновационного развития Республики до
2015 г. // Казахстанская правда. -2005. -21мая.
О дальнейших мерах по реализации Стратегий развития Казахстана до
План мероприятий реализации I кезеңа СИИР // Панорама. 2005.
Программа Правительства РК на 2005-2006 г. // Собрание актов
42. Антикризисное управление: Модульная программа для менеджеров
«Управление развитием организации» Модуль 11. М.: Инфра-М, 1999.
Лунев В.Л. Тактика и стратегия управления фирмой. М.: ЗАО
АнсоффИ. Стратегическое управление. М.: Экономика, 1989.
Коротков Э.М. Концепция менеджмента. М.: Дека, 1996.
Саймон Г. и др. Менеджмент в организациях: Пер. с
83
Басқару
Ұйым
жүмысын
басқару
Ұйым дамуын басқару
Дағдарыс қауіпі
Процестерді
тұрақтандыру
Ұйымның тіршшк әрекеті
Жаңа сапаның пайда болуы
Дағдарыс себептері
Субъективті
Объективті
Сыртқы себептер
Ішкі себептер
Даму қажеттіліктері
Ғылыми білім деңгейі
Табиғи өзгерістер
Басқарудың жетілдірілмеуі
Қызметтегі қателіктер
Қызметтің күрделенуі
Уақыт тығыздылығы
Мүдделердің қарама-қайшылықтары
Дағдарыстың мүмкін болатын салдары
Ұйымның жаңаруы
Ұйымның қирауы
Дағдарыстың шиеленісуі
Дағдарыстың әлсіреуі
Ұйымның жандануы
Жаңа дағдарыстың пайда болуы
Тез өзгерулер
Жұмсақ шығу
Ұзақ мерзімді өзгерістер
Қысқамерзімді өзгерістер
Қалпына келмейтін өзгерістер
Қалпына келетін өзгерістер
Ұйымның қайта құрылуы
Ұйымды сақтап қалу
Сапалы өзгерістер
Сандық згерістер
МЕТОДОЛОГИЯ
1.Әлеуметтік-экономикалық жұйенің орнықты даму теориясының ғылыми-әдістемелік базасын сапалы пайдалану
2. 2.Проактивті дағдарысқа қарсы басқару әдістемесін
СТРАТЕГИЯ
1.Ұзақ мерзімді стратегиялық мақсат приоритеті қиын-қыстау жағдайында тұрақты дағдарыссыз
2.Дағдарыс құбылыстарьшан сақтануда институционалды формаларды кеңінен пайдалану
ТАКТИКА
1.Дағдарыс пайда болу жағдайында тәуекелділікті ал-дын-ала бағалау
2.Қоршаған әлеуметтік-экономикапық
ТЕХНОЛОГИЯ
1.Дағдарыс жағдайларын ескерту әдістерін, формаларын тиімді пайдалану
2. Дағдарыс жағдайлары кездеріне
ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ЦИКЛДАРЫ
1.Дағдарыс құбылыстарын кешенді болжау
Дағдарыс жағдайларының дамуының мониторингі
3.Дағдарысқа қарсы басқарудың
4.Дағдарысқа қарсы басқару нәтижесін мұқият талдау және бағалау
с
в
а
уақыт
Y
Экономикалық цикл
Құлдырау
Дағдарыс
Жандану
Өрлеу
Дағдарыс сатысына тән ерекшеліктер:
өндіріс құлдырауының қысқаруы
тауар қорының көбейюуі
жаппай жұмыссыздық
төмен жалақы
ссудалық пайыз мөлшерлемесінің төмен деңгейі
Құлдырау сатысына тән ерекшеліктер:
тауар артықшылығы
бағалардың төмендеуі
жұмыссыздықтың артуы
өндіріс көлемінің кысқаруы
пайыз мөлшерлемесінің өсуі
Жандану сатысына тән ерекшеліктер:
құлдырауға дейінгі өндірістің өсуі
өндіріске инвестицияның келуі
тауарлар бағасының өсуі
жұмыссыздық мөлшерінің аздап болсын қысқаруы
халықтың табысының біртіндеп өсуі
Өрлеу сатысына тән ерекшеліктер:
өндірістің құлдырауға дейінгі мөлешрінен артуы
тауарлар бағасының жоғарлауы
жұмыссыздықтың қысқаруы
жалақының көбейюі
несиеге деген сұраныстың артуы
Э
К
О
Н
О
М
И
К
А
Л
Ы
Қ
Ц
И
К
Л
С
А
Т
Ы
Л
А
Р
Ы





25 тамыз 2019ж.
2008-2018 topreferat.com - Қазақша рефераттар, курстық, дипломдық жұмыстар

^