Пайымдау реферат
№2399


 Пайымдау туралы жалпы түсінік
Пайымдау — ойлаудың екінші формасы болып табылады. Егер ұғымды әдетте «атоммен» салыстырса, онда пайымдау ойлаудың «молекуласы» болады. Ол өз құрылымы бойынша анағұрлым күрделі, өйткені ол бірнеше (аз дегенде екі) ұғымнан тұрады. Пайымдау термині «талдау» сөзімен өте тығыз баланысты. Шынында да, біз әбден талдап үйреніп қалғанбыз, осы іс дұрыс па, дұрыс емес пе деп ойлану бір бөлек, бірден таддай жөнелеміз. Біз «барлық адамдардың қылмысқа бейімділігі бар» немесе «Наполеон — ұлы адам» деп қорытындылаймыз, не өмірдегі сәтсіз сәттерде «Өмір
е бақыт жоқ!» деп ішімізден өкпелейміз. Пайымдау — ойлаудың ерекше формасы және ол ойлауда өзінің басқа да функцияларын атқарады.
Пайымдаудағы басты нәрсе — олардың ақиқаттығы мен жал-ғандығы. Жоғарыда келтірілген сөйлемдерге қайта оралып, олардың біріншісі мен үшіншісін теріске шығаратын көптеген дәйектер келтіруге болатынын байқайсыздар әрі айтылғандар-дың шындықпен сәйкеспейтінін көрсетуге, яғни дәлелдеуге бо-лады, ендеше олар жалған. Екінші айтылғанмен келісуге бола-ды, өйткені ол шындық. Пайымдау белгілі бір материалдық қауашаққа оранады: олар сөйлемдермен беріледі. Бірақ әрбір сөйлем пайымдауды білдірмейді. Көптеген жағдайда тілімізде пайымдаулар хабар
лы сейлемдер түрінде айтылады. Онда ай-тылған ой ақиқат не жалған болуы мүмкін. Онда бір нәрсе не қүпталады, не терістеледі. Сондықтан жалпы түрде пайымдауға төмендегідей анықтама беруге болады:
Пайымдау — бул ойлау формасы, онда нәрсенің бар екендігі, нәрсе мен оның қасиеті арасындагы немесе нәрселердіц ара-қатынасы туралы бір нәрсе не қупталады, не терістеледі.
Біз логика курсында пайымдауды ақиқат не жалған деген тек қана екі логикалық мәнге ие деп есептейтін боламыз. Бұл қағида қосмәнділік деп аталады. Дегенмен формальды логикада ежелден бері белгілі көпмәнді логика да бар. Мысалы, Аристотельдің өзі кейбір нөрселердің, оқиғалардың, құбылыс-тардың өткенге не болашаққа жататынын, яғни, олардың не ақиқат, не жалғандығын нақты дәлелдей алмайтыны туралы айтқан. Тіпті қазіргі кейбір құбылыстар туралы біліміміздің күші жеткіліксіздігінен біз оларды не құптай, не терістей алмаймыз, сондықтан олар а
ықталмаған болып есептеледі.
Мектеп қабырғасынд



Жұмыс түрі: Реферат
Пәні: Жұмыс көлемі: - бет

-----------------------------------------------------------------------------------
https://www.topreferat.com/
РЕФЕРАТТЫҢ ҚЫСҚАРТЫЛҒАН МӘТІНІ

 Пайымдау туралы жалпы түсінік
Пайымдау — ойлаудың екінші формасы болып
Пайымдаудағы басты нәрсе — олардың ақиқаттығы
Пайымдау — бул ойлау формасы, онда
Біз логика курсында пайымдауды ақиқат не
Мектеп қабырғасында қазақ тілінен алған білімімізге
Сондай-ақ, сураулы сөйлемдер де пайымдау болып
Не оң, не теріс болмастан, сүрақ
Жалпы сұрақтардың танымдық рөлі өте үлкен.
Сұрақтар көбінесе қарым-қатынас тәжірибесінде жаңа ха-барлар
Сұраулы сөйлемдерден сөздің өзіндік мағынасында ритори-калық
Риторикалық сүрақтардың өзіндік ерекшелігі оларды әзіл-қалжың
2. Пайымдаулар классификациясы
Белгілі бір құрылымға ие бола түрып,
Қарапайым пайымдаулар өз кезегінде дербес жеке
Курделі пайымдаулар өзара түрлі амалдармен байланысқан
Енді пайымдаудың бұл топтарының әрқайсысын анағүрлым
Қарапайым пайымдау
Қарапайым пайымдауларда объект пен белгінің байланысы
Қарапайым пайымдаулар түрлері төмендегідей:
а) атрибутивті, егер белгі қасиеттің бар
байланысты болса;
ә) релятивті, егер белгі қатынастың бар
Атрибутивті пайымдау латынның аігіһио — «беремін,
Мысалы, «Судьялар тәуелсіз». Бұл пайымдау атрибутивті,
Бұл пайымдаудың қандай құрамдас бөліктерін бөліп
1) пайымдау субъектісінен — бір
2) пайымдау предикатынан — жататын не
3) «дегеніміз» немесе «емес» деген
Пайымдау субъекті мен предикаты оның терминдері
Ендеше атрибутивті пайымдау құрылымын схема түрінде
8 — Р немесе 8 дегеніміз
Тілімізде көбінесе пайымдауларды білдіретін сөйлем құры-лымы
Ойлау мен тіл бір-бірімен тығыз байланысты,
Логикада барлық атрибутивтік пайымдаулар арасынан ай-рықша
1. Менің Римдік құқық
2. Менің Римдік құқық бойынша
3. Римдік жеке құқық бойынша
ша нақты оқулықтардың әр түрлі қасиеттері
Қарапайым пайымдаулардың екінші түрі — бұл
Мысалы, «Іле Алатауының таулары Кавказ тауларынан
Латынның геіаііо қатынасы К символымен, нәрселер
Сонымен, релятивті пайымдаулар құрамына екі немесе
Қарапайым пайымдаулар, онда ой нәрселері арасывдағы
Дегенмен қарапайым кесімді пайымдаулар пайда болулары-на
а) Атрибутивті пайымдауларды сапасына қарай бөлу.
Атрибутивті пайымдауларда субъектіде белгінің болуы қүпта-луы
Қуптаушы пайымдау деп предикаттың пайымдау субъектіне
Терістеуші пайымдау деп субъектіде осы предикаттың
Мысалы, «Адамдар заң алдында тең» пайымдауы
Ал «сотгың осы шешімі негізсіз болып
Пайымдаулардың сапасын анықтауда байланыстың сипатын анық
Мысалы, «Заңсыз мәмле жарамсыз болады». Болымсыз
ә) Пайымдауларды санына қарай бөлу.
Пайымдау саны — бүл пайымдаудың субъекті
Біз бос емес үғымдардың өз көлемі
Предикаты субъектің барлық көлемі туралы хабарлап
Бірақ егер предикат субъект көлемінің тек
Пайымдаулардың сандық сипаты әдетте субъект алдында
43лаудың езі қиын. Қарастыра келгенде, осы
«Кейбір» сөзімен де белгілі бір қиындықтар
1) «тек кейбіреулер, бірақ бәрі
2) «кейбіреулер, мүмкін барлығы да» немесе
Логикада бұл сезді екінші мағынасывда қолдану
Енді біз, кесімді пайымдаулар двп, сапасы
талган пайымдауларды айтамыз деп нақтылай аламыз.
лық мәдениеті бар адам өзінің пікірлесіне
нақты жеткізу үшін кесімді пайымдауларға жүгінеді.
Басқалардан кесімді пайымдаулар сапасы мен саньш
Осылайша, біз барлық атрибутивтік пайымдауларды санына
Біз осы екі белгісіне қарай күрделі
1) жалпы және құптайтын —
2) жалпы және терістейтін —
3) жекеленген және құптайтын —
4) жекеленген және терістейтін —
пайымдаудың төрт түрінің әріптік белгіленуін ойлап
Олар дауысты дыбыстар аталуынан шығады, айігто
Жалпықуптаушы пайымдау аШгто сөзінің алғашқы дауысты
Сонымен бірге кесімді пайымдаулардың канондық формасы
А: Барлық 8 дегеніміз Р (8аР)
Е: Бірде-бір 8 Р емес (8еР)
I: Кейбір 8 дегеніміз Р (8іР)
О: Кейбір 8 дегеніміз Р емес
Мысалы:
А: Барлық адвокаттар — заңгерлер.
Е: Бірде-бір адвокат — заңгер емес.
I: Кейбір адвокаттар — заңгерлер.
О: Кейбір адвокаттар заңгерлер емес.
Әрбір пайымдау оның терминдері көлемінің қатынасы
Тағы бір алдын-ала ескерту. Егер оның
Егер де бір терминнің көлемі басқа
Қарапайым пайымдаулардың барлық терт түрінің түрлі
Жалпықұптаушы пайымдаулар А — «Барлық 8
Барлық 8 дегеніміз Р
45Бірінші амалға сәйкес (суретте сол жақтағы
Субъект пен предикат көлемдері толық сәйкес
Көріністегі екінші амалға сәйкес (суретте оң
Жалпытерістеуші пайымдау. Е — «Бір де
Жекеленгенқұптаушы пайымдау. I — «Кейбір 8
Екіншіден, предикат келемі субъект көлемінен кіші
Жекеленгентерістеуші пайымдау. О — «Кейбір 8
Сонымен, біздің талдауымыздың қорытындысын мынадай кестеде
А Е I
8 + +
Р -(+) +
(+) терминнің таратылғанын, ал (—) таратылмағанын
Пайымдаулардың модальдігі бойынша турлері.
Қорытындыда қарапайым пайымдауларды бөлудің тағы бір
«Пайымдаулардың модальдігі» логикалық термині «тосіш» сөзінен
Қазақ тілінде пайымдаудың модальдігі кептеген сөздер
Олар логикада модальдік операторлар деп аталады.
Модальдіктің мейлінше маңызды және кең тараған
Алетикалық немесе ақиқат модальдік (гректе аіеіеіа
Алетикалық модальдік түрғысынан пайымдау түрлерін төмен-дегідей
1. Ассерториялық пайымдаулар немесе қандай да
Мысалы, «Қазақстан нарықтық қатынасқа өтуде». Мұндай
2. Проблемалық пайымдаулар немесе бірдеменің
Мысалы, «Қазақстан нарықтық қатынасқа өте алады».
3. Аподиктикалық пайымдаулар немесе бірдеменің қажеттілігі
Мысалы, «Қазақстан қажеттілік болғандықтан нарықтық қатынасқа
Бұл түрлер арасындағы айырмашылық салыстырмалы екені
Модальдік пайымдаулардың өзара қатынасында белгілі бір
Деонтикалық немесе нормативті модальдік (гректе сіеоп
1. Қандай да бір құқықтың
Олар «рұқсат етілген», «тыйым салынады», «құқықты»
Немесе «Күштеп еңбек еткізуге тиым салынған»,
2. Қандай да бір міндеттің
Олар «міндетгі», «тиіс», «қажет» және т.б.
Мысалы, «Мемлекеттік органдар кәсіподақтардың іс-әреке-тіне мейлінше
Құқықтар мен міндеттер арасында деонтикалық баланс
Эпистемикалық немесе танымдық модальдік (ерізіете —
Ол «дәлелденеді», «дәлелденбейді», «бекерленеді» және т.б.
а) сенімге негізделген пайымдау.
Мұнда оның діни немесе діни еместігінің
ә) білімге негізделген пайымдау, олардың нанымды
Мысалы, «Жер бетінде басқа да ақыл-ой
Аксиологиялық немесе құндылық модальдік (гректе ахіоз
Ол «жақсы», «жаман», «селқос», «енжар», «жоқ»
Мысалы, «Сабыр түбі сары алтын», «Сақтықта
Курделі пайымдаулар
Күрделі пайымдаулар логикалық жалғаулықтар көмегімен қарапайым
...және ... — жалғастырушы жалғаулық немесе
...немесе ... — жоққа шығармай —
... не..., не — жоққа шығара
егер..., онда...— шартты жалғаулық немесе имшшкация;
...сонда және тек сонда гана, болса...—
... емес, ... немесе бүрыс, не
«Емес» жалғаулығының бәрінен ерекше екеніне көңіл
Жалғаулық Белгіленуі
конъюкция л
қатаң емес дизъюнкция V
қатаң дизъюнкция V
импликация ->
эквиваленттік <->
терістеу 1
Күрделі пайымдаулардың алуан түрлерін ажырату үшш,
Тағы бір алдын-ала түсініктеме. Қарапайым пайымдау
Күрделі пайымдаудың ақиқаттығы тек қарапайым пайымдау-лардың
Біздегі күрделі пайымдау екі қарапайым пайымдаудан
ж
Бағандағы жолдар саны мынадай: 2П формуласымен
Ал енді күрделі пайымдаулар түрлерін қарастырамыз.
а) «Асқар өте жақсы оқиды (р)
ә) «Асқар өте жақсы оқиды (яғни
б) «Асқардың қанағаттанарлық бағалары бар (яғни
р ж а ж
в) Ақырывда, «Асқар нашар да оқиды
Осылайша бізрляпайымдауының ақикдт мәндерш, оны қүраи-тын
Көріп түрсыздар, конъюнктивті курделі пайымдау оган
Конъюнкцияға сәйкес грамматикалық жалғаулық «және» күвделікті
Конъюнкцияны ақиқаттық жалғаулығы деп атаиды, өиткені
«Екі жердегі екі - төрт» деген
Мұндайда барлық халықтарда кездесетін: «Киімнің кішкене
Конъюнкцияның ерекшелігін білу ойлау практикасында едәуір
2. Ажыратушы пайымдаулар — дизъюнкция. Жалпы
(Қатаң емес) Әлсіз дизъюнкция «немесе» логикалық
Әлсіз дизьюнкция оны құрайтын пайымдаулардың ең
Дизьюнкция да конъюнкция сияқты коммуникативтік қаси-етке
Ажыратушы пайымдауларда барлық мүмкін жағдайларды (осы
Әлді (қатаң) дизъюнкция «не....., не» (v
көмегімен қүралады. Оны құрайтын қарапайым пайымдау-лар
Бәрінен бұрын, грамматикалық жалғаулықтардың жоққа шы-ғара
Қатаң дизъюнкция оны құрайтындардың тек бірі
р 9 РУЯ
а а ж
а ж а
ж а а
ж ж ж
Жоққа шығара-ажыратушы дизъюнктивтік пайымдау екі не-месе
Дизъюнктивті пайымдаулар ғылымдағьщай, күнделікті ой-лауда да
3. Шартты пайымдаулар — импликация —
Мысалы, «Егер үкімет заңды бұзса, онда
«Егер» сөзінен кейін тұрған пайымдау негіз
Импликация негізі ақиқат, салдар жалған болған
Күнделікті сөзімізде логикалық жалғаулық «егер ...,
«Бос болсам — саған қонаққа келем».
Заң шығарудың және оны қодданудың заң
4. Теқ пайымдаулар — эквиваленттік —
Эквивалентті пайымдаулар, оны құраушылардың екеуі де
Эквиваленттіктің ақиқаттық кестесі:
р Я Р <->а а а
а ж ж
ж а ж
ж ж а
Грамматикалық эквиваленттілік, сондай-ақ, «тек сол жағ-дайда,
Пайымдауды терістеу. Күрделі пайымдауларды сипаттауда тағы
Пайымдауды терістеу кестесі:
р ІР
а ж
ж а
Екі есе терістеу алғашқы бірінші мәнге
Біз күрделі пайымдаулардың барлық түрлерін жеке-жеке
Аралас пайымдауДың басты логикалық жалғаулығы импли-кация
Осы пайымдаудьн* ақиқаттық кестесі:
^Кестеден көрш тұрғанымыздай, бүл пайымдау бір
Ьағаны осындай әР түрлі логикалық мәндерді
Кеибір формулалар айньшалының барлық мәвдеріңде логака-лық
^^Т™ ДеП аТаЙДЫ' ФормУланыҢ соңм екі
3. Пайымдаулар арасындағы қатынас
Үғымдардаш сияқтЬІ пайыадаулар арасында да белгілі
тұрғысынан бір-бірімен салыстырылмайды. Олардың арақаты-настарын қарастыру
Пайымдаулар арасында әсіресе ақиқаттыққа, жалғандыққа байланысты
Қарапайым пайымдаулар арасындагы қатынас бір жағынан
Атрибутивті пайымдаулар арасындагы қатынас. Мазмұны бо-йынша
Салыстырмалы емес пайымдаулардың я субъекті, я
«Энергия сақталады» деген пайымдауды ақиқат десек
Мысалы, «Заң қатаң» және «Заң күшіне
Салыстырмалы пайымдаулар. Олар керісінше бірдей термин-дерге
Өзінің логикалық формасы бойынша ең алдымен
Сыйыспалы пайымдаулар толығымен не жекелеген бір
Мысалы, «Барлық адвокаттар — заңгерлер» және
А, Е, I, О — қарапайым
қарама-қарсылық А — I және Е
а) бағындырушы пайымдау ақиқаттығынан бағынушы па-йымдау
ә) бағынушы пайымдау жалғандығынан бағындырушы па-йымдау
Мысалы, егер А — ақиқат, «Барлық
Мысалы, «Кейбір судьялар — заңгерлер» деген
Мысалы, егер А — «Барлық параллельдер
Ішінара уйлесу (субконтрарлық) — бұл сапасы
Сыйыспайтын пайымдаулар. Олар қарама-қарсы және қайшы-лық
Қарама-қарсы (контрарлық) қатынасқа А — Е
Мысалы, егер «Барлық адвокатгар — заңгерлер»
Қайшылық (контрадикторлық) қатынасқа шаршының диаго-наль бойынша
Мысалы, егер А — «Заң алдында
Қарапайым атрибутивті пайымдаулардың ақиқаттығы мен жалғандығы
Мысалы, «Кейбір судьялар адал емес» дегеннен
Пікірталаста, дауда, жекелеген заңға қатысты сұрақтар
Бүрынғы мысалды еске алайық, егер А
Релятивті пайымдаулар арасындагы қатынас. Релятивті па-йымдаулардың
Сонымен қатар, релятивті пайымдаулар нәрсенің қасиеттерін
Ең алдымен х және у арасындағы
Симметриялылық (гректің зуттеігіа — «мөлшерлес» сөзі-нен)
Симметриялы емес болып х және у
Мысалы, «Шыңғыс — Шоқанның әкесі». Бірақ
Сондай-ақ, симметриялылық пен симметриялы еместіктің арасындағы
X пен у арасындағы қатынас транзитивті
Транзитивті, немесе өтпелі қатынас (латында Ігашііш
Транзитивті емес (өтпелі емес) қатынас алдыңғымен
Қатынастардың тагы бір түрлері—рефлексті және рефлексті
Рефлексті қатынастар (латында ге/іехіо — артқа
Рефпексті емес қатынастар мынандай, егер «2
Релятивті пайымдаулар арасындағы олардың ақиқат не
Мысалы, егер «Әлиев Бөкеевті білсе», «Бөкеев
Курделі пайымдаулар арасындагы қатынастар. Кесімді пайым-даулар
Сонымен салыстырмалы және салыстырмалы емес қатынас-тардан
Бастапқыда кейбір қосымша үғымдарды кіргіземіз.
Мәселен, А және В күрделі пайымдаулар
А және В пайымдаулар үшін ортақ
Кестеге кіруді А л В пайымдаулары
Мысалы, А = р v! я
р 9 г
а а а
а а ж
а ж а
а а ж
ж а а
ж а ж
ж ж а
ж ж ж
А және В күрделі пайымдауларының ақиқат
Соньшен, егер А және В курделі
Біз салыстыру үшін алған А және
Егер ортақ кестелерінде олардың ақиқат мәндерінің
Салыстырған пайымдаулар арасынан сыйыспалы және сы-йыспайтын
Бір мезгілде ақиқат немесе кестенің барлык,
Бір мезгілде ақиқат болмайтын, немесе кестенің
Осы пайымдаулардың бір мезгідде ақиқат (жалған)
Екеуіне ортақ құрылған кестеде егер олар
Сыйыспалылық.
Сыйыспалы қатынастың үш түрі бар:
а) эквиваленттік; ә) ішінара үйлесу;
б) логикалық қажеттілік. 1. Эквиваленттік.
Төмевдегідей диалогты қарастырамыз:
«Арман: Сен ертең логикадан лекцияға және
Жазира: Жоқ».
Жазира не деді? Бұл жауап оны
ға және Арманмен концертке баратыным өтірік»
Біздің болжамды тексерейік. «Мен ертең логикадан
Символмен бірінші пайымдау 1 (р л
р 9 1р
а а ж
а ж ж
ж а а
ж ж а
Біз бұл пайымдаулардың ақиқаттық кестесінде әр
Келесі басқадай болжамды қарастырамыз.
«Менің логикадан лекцияға және сенімен концертке
р 0 ІР
а а ж
а ж ж
ж а а
ж ж а
1 (р л ^) және 1
Пайымдаулар арасындағы «сол бір нәрсені білдіру»
1 (р -» я) пайымдауы р
лып шығады, ал бұл қызының шын
жүретін болсам да, сен мені бәрібір
дегенді құптайтынын білдіреді.
Көріп тұрғанымыздай, эквиваленттік қатынас біздің қолы-
мызға табиғи тілдегі логикалық формасы дәл
пікірді талдаудың қуатты құралын береді.
Эквиваленттік қатынастың маңыздылығы неде? Түрлі мағы-
наға, бірақ бірыңғай мәнге ие болуында,
ның түрлі формасы болатын пайьщдауларды ашуға
беруінде екен.
Тусініктеме. Барлық логикалық ақиқат (және басқа
Мәселен, Сіздің досыңыз Сізге мынандай оқиғаны
р Ч р ->д
а а а
а ж ж
ж а а
ж ж а
Сіздің досыңыз туралы Біз не білдік?
Пайымдаулар арасындағы мүндай қатынас ішінара уйлесу
Егер оларга арналып ортақ қурылган кестеде
Ішінара үйлесетін пайымдаулардың бір мезгілде жалған
Мысалы, 1 (р л ^) және
3. Логикалық қажеттілік қатынасы.
Сіз: «Мен ертең сабаққа бармаймын, бірақ
Бұл пайымдаудың логикалық формасы р л
Ол уәде Сізді тағы қандай әрекет
1 р екені белгілі.
<3 екені анық.
Ал неғұрлым күрделірек тағы не бар?
немесе
ә) «Егер мен сабаққа бармасам, онда
а) ] р -> а формада,
Сірә, Сіз батыл түрде (а)-ны уәде
Мұндай түрдегі пайымдаулар арасындағы қатынас логика-лық
А және В пайымдаулары, егер бірінші
Логикалық қажеттілік қатынасы — логикадағы ең
Сыйыспайтын қатынас.
Сыйыспайтын қатынас — қайшылық және қарама-қарсы-лық
Дау жағдайын қарастырайық. Сіздің оппонентіңіз «Напо-леон
Мынадай пікір: «Наполеон - ұДЫ адам
Сіздің оппонентіңізді теріске шығару үшш жеткшкті
бсосді
Егер А және В пайымдаулары бірге
Ендеше бізге Сіздің оппонентіңізДІ« пайымдауына қаи
р 9 р ^
а а а
а ж *
ж а Ж
ж ж %
Кестеден көріп түрмыз, бүл пайыМДаУлар бірге
1 р v 1 д түріндегі
р Ч р лд
а а а ж
X ж
1 ___
ж ж а ж
X а а
Біз р ^ q пайымдауының ]
Мұнымен сіздер мен біздер таласта тиімді
Қайшылық қатынас — өзінің мәні бойынша
Қайшылық пайымдаулар қатынасын сипаттайтын кестені қарастыра
] В оА, а 1 А
Кейде осы пайымдаудың ақиқаттығын ғана емес,
Егер екеуіне ортақ қурылган кестеде (АА)
Мысалы, р л д-ға қайшылық қатынаста
Пайымдаулар арасындағы түрлі қатынастармен жұмыс істеу




29 қаңтар 2020ж.
topreferat.com - Тегін қазақша рефераттар, курстық, дипломдық жұмыстар

^